Tweet
DERE OTU Botanik Özellikleri
DERE OTU 3.1. Bitki Oluşumu
Dereotu tohum ile üretilen bir sebzedir. Tek yıllıktır. Erken ilkbaharda tohumlarının çimlenmesiyle beraber sürer ve yaz başlarına kadar bol sürgün oluşturur. Bu sürgünler üzerinde ince tüysü yapraklar bulunur. İlk vejetatif büyümesinde bitki boyu 20-30 cm’i geçmez. Ancak uzun günün etkisiyle bitki generatif safhaya geçer ve bu sırada boylanma meydana gelir, bitkinin sürgün uçlarında şemsiye şeklinde çiçek ortaya çıkar, çiçekler açar ve sonra bitki tohum bağlar. Kış soğuklarının başlamasıyla beraber kurur ve ölür. Bitkilerin yıllanması tohum aracılığı ile olur.
DERE OTU 3.2. Kök
Kazık köke sahiptir (Şekil 21.1). Kazık kök 5–10 cm derinliğe ulaşınca yan kökler meydana gelir ve daha sonra bol yan köklü bir görünüm kazanır. Köklerin % 50’si toprağın 20–30 cm, % 30 kadarı 30–50 cm ve % 20’side 50 cm’den derine iner.
DERE OTU 3.3. Gövde, Dal ve Yapraklar
Gövde 75–150 cm kadar boylanabilir. Gövde üzerindeki boğumlarda yan dallar karşılıklı dizilmiştir. Bitkinin uç kısmına doru boğum araları giderek daralır. Uç kısımlarda yan dalların boyu kısalır. Bu kısalış tali yan dallarda ve onların ve onlardan sonraki oluşacak çok sayıdaki tali dallarda da devam eder. Böylece uçtaki yan dalların uzunluğu 1-1,5 cm olur.Tüysü bir görünüş sergiler. Bu yüzden en küçük tali dallar uzaktan bakıldığında dereotunun yapraklarıymış gibi görünür. Yakından incelenince bunların her birini birer tali dal olduğu tespit edilir. Ancak bazı yazarlar, gövde ve yan dallar üzerinde karşılıklı dizilen bu organları, tüysü yapraklar kabul eder. Diğer bazı yazarlar da, bizim gözlemimiz gibi, yaprak görünümündeki bu organları, aynen kuşkonmazlarda olduğu gibi, gövdenin kısa yan dalları olarak gösterir ve bunların bitkide yaprak vazifesi gördüğünü açıklar. Esas yaprakların, gelişmemiş ve küçük vaziyette, gövde üzerinde hakiki yan dalların çıktığı koltuk kısımlarında bulunduğunu açıklar.
Şekil 21.1. Dereotu bitkisi
DERE OTU 3.4. Çiçek
Dereotunun çiçekleri, diğer Umbelliferae’larda olduğu gibi 5’li olup, 5 adet çanak yaprak, 5 adet taç yaprak, 5 adet erkek organ ve 2 karpelli dişi organdan meydana gelir (Şekil 21.2). Çanak yapraklar yeşil, taç yapraklar sarı, sarı-yeşil renklidir. Çiçeklenme Mayıs ayından başlar Haziran, Temmuz, Ağustos’a kadar devam eder. İlk önce ana sürgün ucundaki çiçekler açar, onları daha sonra aşağıya doğru diğer yan dallar ucundaki çiçekler takip eder. Çiçeklenmede gün uzunluğunun etkisi bulunmaktadır. Bu özelliği diğer Umbelliferae’lardan farklıdır. Çünkü diğer Umbelliferae’lar, düşük sıcaklıkta vernalize olduktan sonra çiçeklenebilir. Dereotu biçilerek hasat edilirse çiçeklenmeye kaçması yavaşlar ve hatta ortadan kaldırılabilir.
Çiçek sürgünü 150 cm kadar boylanır. Çiçekler şemsiye şeklinde ve seyrek bir görünüme sahiptir (Şekil 21.2).
Şekil: 21.2. Dereotu bitkisi a. çiçek, b. çiçek sürgünü veya sap, c. meyve, d. meyve kesiti
DERE OTU 3.5. Tohum
Dereotu tohumları ufak uzun, yassı üstü çizgili gri, kahverengi veya gri kahverengindedir (Şekil 21.3). Tohumun uzunluğu 2,5–5 mm, genişliği 1–2,5 mm, kalınlığı 0,5–1 mm’dir. Temizlik oranı % 80–95, çimlenme oranı oldukça düşük ve % 30–60 arasında değişir. Bin dane ağırlığı 1,8–2 gr, bir gram tohumlukta 850–1050 adet tohum bulunur. Bir litre tohumluk 300–400 gr gelir. Tohumlar çimlenme özelliğini 2–3 yıl saklar. Tohumların çimlendirmesi karanlıkta yapılır ve 21–25 gün devam eder. Çimlenme sıcaklığı optimal 20–25o C’dir. En düşük çimlenme sıcaklığı 8oC ve maksimum çimlenme sıcaklığı ise 35-40oC’dir. Tohumlar, toprak sıcaklığı 4-5oC olduğu andan itibaren çimlenmeğe başlar.
DERE OTU 3.1. Bitki Oluşumu
Dereotu tohum ile üretilen bir sebzedir. Tek yıllıktır. Erken ilkbaharda tohumlarının çimlenmesiyle beraber sürer ve yaz başlarına kadar bol sürgün oluşturur. Bu sürgünler üzerinde ince tüysü yapraklar bulunur. İlk vejetatif büyümesinde bitki boyu 20-30 cm’i geçmez. Ancak uzun günün etkisiyle bitki generatif safhaya geçer ve bu sırada boylanma meydana gelir, bitkinin sürgün uçlarında şemsiye şeklinde çiçek ortaya çıkar, çiçekler açar ve sonra bitki tohum bağlar. Kış soğuklarının başlamasıyla beraber kurur ve ölür. Bitkilerin yıllanması tohum aracılığı ile olur.
DERE OTU 3.2. Kök
Kazık köke sahiptir (Şekil 21.1). Kazık kök 5–10 cm derinliğe ulaşınca yan kökler meydana gelir ve daha sonra bol yan köklü bir görünüm kazanır. Köklerin % 50’si toprağın 20–30 cm, % 30 kadarı 30–50 cm ve % 20’side 50 cm’den derine iner.
DERE OTU 3.3. Gövde, Dal ve Yapraklar
Gövde 75–150 cm kadar boylanabilir. Gövde üzerindeki boğumlarda yan dallar karşılıklı dizilmiştir. Bitkinin uç kısmına doru boğum araları giderek daralır. Uç kısımlarda yan dalların boyu kısalır. Bu kısalış tali yan dallarda ve onların ve onlardan sonraki oluşacak çok sayıdaki tali dallarda da devam eder. Böylece uçtaki yan dalların uzunluğu 1-1,5 cm olur.Tüysü bir görünüş sergiler. Bu yüzden en küçük tali dallar uzaktan bakıldığında dereotunun yapraklarıymış gibi görünür. Yakından incelenince bunların her birini birer tali dal olduğu tespit edilir. Ancak bazı yazarlar, gövde ve yan dallar üzerinde karşılıklı dizilen bu organları, tüysü yapraklar kabul eder. Diğer bazı yazarlar da, bizim gözlemimiz gibi, yaprak görünümündeki bu organları, aynen kuşkonmazlarda olduğu gibi, gövdenin kısa yan dalları olarak gösterir ve bunların bitkide yaprak vazifesi gördüğünü açıklar. Esas yaprakların, gelişmemiş ve küçük vaziyette, gövde üzerinde hakiki yan dalların çıktığı koltuk kısımlarında bulunduğunu açıklar.
Şekil 21.1. Dereotu bitkisi
DERE OTU 3.4. Çiçek
Dereotunun çiçekleri, diğer Umbelliferae’larda olduğu gibi 5’li olup, 5 adet çanak yaprak, 5 adet taç yaprak, 5 adet erkek organ ve 2 karpelli dişi organdan meydana gelir (Şekil 21.2). Çanak yapraklar yeşil, taç yapraklar sarı, sarı-yeşil renklidir. Çiçeklenme Mayıs ayından başlar Haziran, Temmuz, Ağustos’a kadar devam eder. İlk önce ana sürgün ucundaki çiçekler açar, onları daha sonra aşağıya doğru diğer yan dallar ucundaki çiçekler takip eder. Çiçeklenmede gün uzunluğunun etkisi bulunmaktadır. Bu özelliği diğer Umbelliferae’lardan farklıdır. Çünkü diğer Umbelliferae’lar, düşük sıcaklıkta vernalize olduktan sonra çiçeklenebilir. Dereotu biçilerek hasat edilirse çiçeklenmeye kaçması yavaşlar ve hatta ortadan kaldırılabilir.
Çiçek sürgünü 150 cm kadar boylanır. Çiçekler şemsiye şeklinde ve seyrek bir görünüme sahiptir (Şekil 21.2).
Şekil: 21.2. Dereotu bitkisi a. çiçek, b. çiçek sürgünü veya sap, c. meyve, d. meyve kesiti
DERE OTU 3.5. Tohum
Dereotu tohumları ufak uzun, yassı üstü çizgili gri, kahverengi veya gri kahverengindedir (Şekil 21.3). Tohumun uzunluğu 2,5–5 mm, genişliği 1–2,5 mm, kalınlığı 0,5–1 mm’dir. Temizlik oranı % 80–95, çimlenme oranı oldukça düşük ve % 30–60 arasında değişir. Bin dane ağırlığı 1,8–2 gr, bir gram tohumlukta 850–1050 adet tohum bulunur. Bir litre tohumluk 300–400 gr gelir. Tohumlar çimlenme özelliğini 2–3 yıl saklar. Tohumların çimlendirmesi karanlıkta yapılır ve 21–25 gün devam eder. Çimlenme sıcaklığı optimal 20–25o C’dir. En düşük çimlenme sıcaklığı 8oC ve maksimum çimlenme sıcaklığı ise 35-40oC’dir. Tohumlar, toprak sıcaklığı 4-5oC olduğu andan itibaren çimlenmeğe başlar.