Tweet
HIYAR Sınıflandırılması
Hıyarların çeşitli dillerde adlandırılışı birbirine çok benzer. Almanca’da Gurke veya Augurke, Fransızca’da Concombre, İngilizce’de Cucumber, Çince’de Huangua’dır. Bilhassa Avrupa’da kullanılan adların çoğu Yunanca’da Ayyaçipiov yani Angrion (olmamış) kelimesinden türetilmiştir. Auguria kelimesi orta çağda Bizans ve İranlılardan gelmektedir. Hindistan’da cucumis angua adı altında turşuluk bir hıyar çeşidi yetiştirilmektedir. Eldeki mevcut bilgilere göre Cucumis kelimesi M.Ö. 36 senesinde ilk defa Varro tarafından kullanılmıştır (DİLLİNGEN, 1956). Hıyarların botanik sınıflandırılması yanında, yetiştirme yerlerine göre sera, sıcak yastık ve tarla; çekirdek durumlarına göre çekirdekli ve çekirdeksiz (Parthenocarp) ve tüketim şekillerine göre sofralık ve turşuluk (sanayi tipi) hıyar çeşitlerine ayrılır. Sera çeşitleri uzun, orta ve kısa boylu çeşitlerdir ve son yıllarda orta ve kısa boylar tercih edilmektedir. Sera yetiştiriciliğinde çoğu kez döllenme olmadan parthenocarp meyve meydana getirilebilen F1 çeşitleri tercih edilmektedir. Açıkta yetiştirilen hıyarlar sofralık veya turşuluk olabilir, bunlar daha çok çekirdekli çeşitlerdir ve muntazam ve düz kabukludur. Turşuluk çeşitlerde meyve üzerinde siğil ve dikenler bulunabilir. Bizim yerli hıyarlarımız üzerinde araştırma yapan ZHUKOVSKY, bunları üç gruba ayırmıştır.
Cucumis sativus var Anatolicus Gabaiev’in meyveleri, tam olgunlaşma anında kabuk rengi, kirli sarıdır ve üzeri mantarlaşır. Bu yüzden kabuğunun üstü sık kafesli ağ şeklindedir. Var Anatolicus daha çok batı, güney, kuzey ve doğu Anadolu’da görülür. Başka bir deyişle, Anadolu’nun birçok yerine yayılmıştır. Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın, Denizli, Afyonkarahisar, Isparta, Mersin, Konya, Artvin’de bol miktarda bulunur. Meyveleri uzun, meyve ucu memelidir. Eskiden İstanbul’da yetiştirilen Langa hıyarı bunun tipik örneğidir.
Cucumis sativus var cilicicus Gabaiev meyveleri, tam olgunluk halinde, sarı turuncudur. Kabuk mantarlaşması az ve ağ şeklinde görünüm zayıftır. Var silicicus’a daha çok Güneybatı Anadolu’da rastlanır. Olgun meyvesi topatan kavununa benzer ve yuvarlak elips görünümündedir. İki tipi vardır. Birincisinin meyvesi yeşil-sarı kabuklu ve üzeri bulanık çizgilidir. Diğeri ise sarı-turuncu kabuklu ve üstü çizgilidir.
Cucumis sativus var İzmir Gabaiev de ise kabuk rengi sarımtırak beyaz, mantarlaşma meydana getirmez ve ağ teşekkül ettirmez. Varyete İzmir yukarıdaki iki form arasında özellik gösterir ve yayılma alanı dardır. Daha çok İzmir ve çevresinde, kısmen Muğla ve Aydın’da rastlanır. Bununda Albur ve Viridus olarak iki alt tipi vardır.
Hıyarların çeşitli dillerde adlandırılışı birbirine çok benzer. Almanca’da Gurke veya Augurke, Fransızca’da Concombre, İngilizce’de Cucumber, Çince’de Huangua’dır. Bilhassa Avrupa’da kullanılan adların çoğu Yunanca’da Ayyaçipiov yani Angrion (olmamış) kelimesinden türetilmiştir. Auguria kelimesi orta çağda Bizans ve İranlılardan gelmektedir. Hindistan’da cucumis angua adı altında turşuluk bir hıyar çeşidi yetiştirilmektedir. Eldeki mevcut bilgilere göre Cucumis kelimesi M.Ö. 36 senesinde ilk defa Varro tarafından kullanılmıştır (DİLLİNGEN, 1956). Hıyarların botanik sınıflandırılması yanında, yetiştirme yerlerine göre sera, sıcak yastık ve tarla; çekirdek durumlarına göre çekirdekli ve çekirdeksiz (Parthenocarp) ve tüketim şekillerine göre sofralık ve turşuluk (sanayi tipi) hıyar çeşitlerine ayrılır. Sera çeşitleri uzun, orta ve kısa boylu çeşitlerdir ve son yıllarda orta ve kısa boylar tercih edilmektedir. Sera yetiştiriciliğinde çoğu kez döllenme olmadan parthenocarp meyve meydana getirilebilen F1 çeşitleri tercih edilmektedir. Açıkta yetiştirilen hıyarlar sofralık veya turşuluk olabilir, bunlar daha çok çekirdekli çeşitlerdir ve muntazam ve düz kabukludur. Turşuluk çeşitlerde meyve üzerinde siğil ve dikenler bulunabilir. Bizim yerli hıyarlarımız üzerinde araştırma yapan ZHUKOVSKY, bunları üç gruba ayırmıştır.
Cucumis sativus var Anatolicus Gabaiev’in meyveleri, tam olgunlaşma anında kabuk rengi, kirli sarıdır ve üzeri mantarlaşır. Bu yüzden kabuğunun üstü sık kafesli ağ şeklindedir. Var Anatolicus daha çok batı, güney, kuzey ve doğu Anadolu’da görülür. Başka bir deyişle, Anadolu’nun birçok yerine yayılmıştır. Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın, Denizli, Afyonkarahisar, Isparta, Mersin, Konya, Artvin’de bol miktarda bulunur. Meyveleri uzun, meyve ucu memelidir. Eskiden İstanbul’da yetiştirilen Langa hıyarı bunun tipik örneğidir.
Cucumis sativus var cilicicus Gabaiev meyveleri, tam olgunluk halinde, sarı turuncudur. Kabuk mantarlaşması az ve ağ şeklinde görünüm zayıftır. Var silicicus’a daha çok Güneybatı Anadolu’da rastlanır. Olgun meyvesi topatan kavununa benzer ve yuvarlak elips görünümündedir. İki tipi vardır. Birincisinin meyvesi yeşil-sarı kabuklu ve üzeri bulanık çizgilidir. Diğeri ise sarı-turuncu kabuklu ve üstü çizgilidir.
Cucumis sativus var İzmir Gabaiev de ise kabuk rengi sarımtırak beyaz, mantarlaşma meydana getirmez ve ağ teşekkül ettirmez. Varyete İzmir yukarıdaki iki form arasında özellik gösterir ve yayılma alanı dardır. Daha çok İzmir ve çevresinde, kısmen Muğla ve Aydın’da rastlanır. Bununda Albur ve Viridus olarak iki alt tipi vardır.