Tweet
KAVUN Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
KAVUN 9.1. Hasat
Küçük bahçelerde ve ticari sebze yetiştiriciliğinde olgunlaşan kavunların hasadı ayrı ayrı yapılır. Bu yüzden hasat oldukça uzun bir periyoda dağılır. Tarla sebzeciliğinde ise hasat, en fazla 1-3 kez de tamamlanır. Hasatta makas veya bağ bıçağı ile meyvenin sapı kesilir. Kesilen olgun kavunlar tarla kenarındaki römorklere taşınır. Bazı kavunlarda, tam olgunluk halinde meyve sapı kendiliğinden kopabilir. Bu durum daha çok yazlık ve erkenci çeşitlerde görülür. İşçiliğin pahalı olduğu yerlerde hasat bir defada yapılır. Tek hasatta, kesilen ve yanlara konan meyveler, tarla içinde hasat yapılan yerin arkasında yürüyen traktörün römorkuna istiflenir. Dekardan alınan ürün miktarına, birçok faktörün etkisi vardır. Bu yüzden 2-10 ton arasında verim alınır. Serde bu miktar 3-15 ton arasındadır.
KAVUN 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü standartları TS 1073’e göre, kavunlar bizde botanik özellikleri dikkate alınarak çeşitlere, sınıflara, ağırlık ve çaplarına göre boylara ayrılır. Standartta, Hasanbey, Altınbaş, Yuva, Van ve Topatan kavunları başlıca çeşit olarak gösterilmiştir. Bunun dışında kalan kavunlar kendi adları ve orijinleri ile belirlenir.
Kavunlar I. ve II. sınıfa ayrılmıştır.
Bu sınıflar içinde ağırlıklarına göre boylama yapıldığında, aynı boy içindeki kavunların, bir alt ve üst grubu arasındaki fark % 5-10’nu geçmez. Buna göre boylamalar 0.500-0.750, 0.750-1.000, 1.000-1.500, 1.500-2.250, 2.250-3.000 ve 3.000 kg dan fazla olacak şekilde 6 gruba ayrılır. Çapa göre boylamada en küçük çap ile en büyük çap arasında % 10’den fazla fark olamaz. Çaplar çeşitlere göre belirlenir.
Bir ambalaj içindeki kavunlar, genel özellik bakımından bütün, sağlam, temiz, yeterince gelişmiş ve olgun, taze görünüşlü olması istenir. Birinci sınıfa iyi gelişmiş, üzerinde çatlak ve bere bulunmayan, hasat sonrası sapları meyve üstünde kalan ve sap uzunluğu 3 cm’yi geçmeyen meyveler alınır. II. sınıfa ise I. sınıf dışında kalan fakat genel özellikleri kapsayan meyveler sokulur. Bu sınıfta hafif şekil bozukluğu, böceklerin yaptığı hafif zararlamalar ile hafif çatlamalar, yüzeysel berelenmelere izin verilir. Ayrıca her sınıfta % 10’a yakın ağırlık ve boy toleransı konulmuştur.
KAVUN 9.3. Piyasaya Arz
Kavunlar, ülkemizde piyasaya dökme veya ambalaj içinde arz edilir. Ayrıca ambalaj içinde pazara sunulacaksa, ambalaj içinde sıra halinde dizilir veya dökme yerleştirilir. Bir parti dökme kavun veya ambalajda kavunlar çeşit, orijin bakımından bir örnek olmalıdır. Ayrıca olgunluk, gelişme, şekil, renk, boylama bakımından da bir örnek olması istenir. Ambalajlamada kullanılan kaplar, taşıma saklama ve pazarlama süresince kavunları bir arada ve iyi durumda tutmalı, sağlığa zarar vermeyecek şekilde yeni, temiz, kokusuz olmalıdır. Ambalaj kapları tahta, karton, mukavva gibi malzemeden hazırlanmış, kasa, kutu, sepetlerdir. Bunlar başkaca bir istek yoksa, 80 x 120 veya 100 x 120 cm. boyutlarında paletlere uyacak şekilde yapılmalıdır. Ayrıca ambalaj içinde kavunların birbirine sürtünüp zedelenmemesi için bölmeler yapılabilir. Kavunların arasına kağıt, talaş ve saman doldurulur. Ambalaj içinde kavunları korumak veya özellikleri göstermek üzere konulan kağıt ve benzeri maddeler, yeni, temiz, kokusu ürüne zarar vermeyen nitelikte olmalıdır. Kullanılan boya zamk ve mürekkepler toksik etki ve insan sağlığına zarar verici özellik göstermemelidir. Yazılar ürünle temas etmemelidir. Ayrıca Türk Standartlarında aranan işaretlemeye uyulmalıdır.
KAVUN 9.4. Muhafaza
Yazlık çeşitlerin muhafazası genellikle yapılmaz. Çünkü dayanma süreleri kısadır. Hasattan sonra 1 hafta içinde tüketilmeleri gerekenler yanında, 1-2 ay içinde tüketilmesi gerekenler vardır. Yazlık kavunlar, hasat zamanı genellikle tam olgunluğunu almıştır. Önce hasat edilmeleri tat ve aroma maddelerinin iyi oluşmasını önler ve pazarda satılma şansını azaltır. Bununla berber kısa sürede tüketilecek yazlık çeşitleri 15-40 gün süreyle, daha geç tüketilebilenlerini 3-4 ay süreyle 7-10°C de soğuk hava depolarında saklamak ve süreyi uzatmak kısmen mümkündür.
Bazı yazlık ve erken olgunlaşa kışlık kavunların büyük bölümü pazarda satış tezgahları üzerinde 30-60 gün bile bekleyebilir. Tam kışlık kavunların daha uzun süreli muhafazası, meyveleri tek tek askıya almakla, toplu halde soğuk kilerlerde tutmakla veya 4-10°C de soğuk hava depolarında kasalar içinde depolamakla mümkündür. Depoda nem % 70-80 civarında olmalıdır. Depolama sonucu % 5-10 arasında ağırlık kaybı meydana gelir.
KAVUN 9.5. Nakliye
Raf ömürleri kısa, ince kabuklu, gevşek etli, sulu yazlık çeşitlerinin uzun süreli nakledilmesi oldukça sorun yaratır. Bu çeşitlerin 4-10°C sıcaklıkta ve % 70-80 nemde sevk edilmeleri uygundur. Bu durumda 2-8 günlük bir nakliye süresi hesaplanabilir. Meyvelerde ilk 24 saatte % 3-5 oranında ağırlık azalması meydana gelir ve 4-8 günlük bir sürede ortalama ağırlık kayıp oranı % 10-15’i bulur. Bir iki gün gibi kısa süreli nakliyeleri açık veya kapalı tenteli kamyonlarda yapılabilir. Kalın kabuklu, sıkı etli, kuru madde oranı yüksek, kışlık kavunların yola dayanımları daha iyidir ve sıcaklıkları 5-15°C, nemi % 70-80 olan araçlarda 8-15 günlük nakliye uygulanabilir. Bu süre sonunda ağırlık kaybı % 8-12 arasında değişir.
KAVUN 9.1. Hasat
Küçük bahçelerde ve ticari sebze yetiştiriciliğinde olgunlaşan kavunların hasadı ayrı ayrı yapılır. Bu yüzden hasat oldukça uzun bir periyoda dağılır. Tarla sebzeciliğinde ise hasat, en fazla 1-3 kez de tamamlanır. Hasatta makas veya bağ bıçağı ile meyvenin sapı kesilir. Kesilen olgun kavunlar tarla kenarındaki römorklere taşınır. Bazı kavunlarda, tam olgunluk halinde meyve sapı kendiliğinden kopabilir. Bu durum daha çok yazlık ve erkenci çeşitlerde görülür. İşçiliğin pahalı olduğu yerlerde hasat bir defada yapılır. Tek hasatta, kesilen ve yanlara konan meyveler, tarla içinde hasat yapılan yerin arkasında yürüyen traktörün römorkuna istiflenir. Dekardan alınan ürün miktarına, birçok faktörün etkisi vardır. Bu yüzden 2-10 ton arasında verim alınır. Serde bu miktar 3-15 ton arasındadır.
KAVUN 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü standartları TS 1073’e göre, kavunlar bizde botanik özellikleri dikkate alınarak çeşitlere, sınıflara, ağırlık ve çaplarına göre boylara ayrılır. Standartta, Hasanbey, Altınbaş, Yuva, Van ve Topatan kavunları başlıca çeşit olarak gösterilmiştir. Bunun dışında kalan kavunlar kendi adları ve orijinleri ile belirlenir.
Kavunlar I. ve II. sınıfa ayrılmıştır.
Bu sınıflar içinde ağırlıklarına göre boylama yapıldığında, aynı boy içindeki kavunların, bir alt ve üst grubu arasındaki fark % 5-10’nu geçmez. Buna göre boylamalar 0.500-0.750, 0.750-1.000, 1.000-1.500, 1.500-2.250, 2.250-3.000 ve 3.000 kg dan fazla olacak şekilde 6 gruba ayrılır. Çapa göre boylamada en küçük çap ile en büyük çap arasında % 10’den fazla fark olamaz. Çaplar çeşitlere göre belirlenir.
Bir ambalaj içindeki kavunlar, genel özellik bakımından bütün, sağlam, temiz, yeterince gelişmiş ve olgun, taze görünüşlü olması istenir. Birinci sınıfa iyi gelişmiş, üzerinde çatlak ve bere bulunmayan, hasat sonrası sapları meyve üstünde kalan ve sap uzunluğu 3 cm’yi geçmeyen meyveler alınır. II. sınıfa ise I. sınıf dışında kalan fakat genel özellikleri kapsayan meyveler sokulur. Bu sınıfta hafif şekil bozukluğu, böceklerin yaptığı hafif zararlamalar ile hafif çatlamalar, yüzeysel berelenmelere izin verilir. Ayrıca her sınıfta % 10’a yakın ağırlık ve boy toleransı konulmuştur.
KAVUN 9.3. Piyasaya Arz
Kavunlar, ülkemizde piyasaya dökme veya ambalaj içinde arz edilir. Ayrıca ambalaj içinde pazara sunulacaksa, ambalaj içinde sıra halinde dizilir veya dökme yerleştirilir. Bir parti dökme kavun veya ambalajda kavunlar çeşit, orijin bakımından bir örnek olmalıdır. Ayrıca olgunluk, gelişme, şekil, renk, boylama bakımından da bir örnek olması istenir. Ambalajlamada kullanılan kaplar, taşıma saklama ve pazarlama süresince kavunları bir arada ve iyi durumda tutmalı, sağlığa zarar vermeyecek şekilde yeni, temiz, kokusuz olmalıdır. Ambalaj kapları tahta, karton, mukavva gibi malzemeden hazırlanmış, kasa, kutu, sepetlerdir. Bunlar başkaca bir istek yoksa, 80 x 120 veya 100 x 120 cm. boyutlarında paletlere uyacak şekilde yapılmalıdır. Ayrıca ambalaj içinde kavunların birbirine sürtünüp zedelenmemesi için bölmeler yapılabilir. Kavunların arasına kağıt, talaş ve saman doldurulur. Ambalaj içinde kavunları korumak veya özellikleri göstermek üzere konulan kağıt ve benzeri maddeler, yeni, temiz, kokusu ürüne zarar vermeyen nitelikte olmalıdır. Kullanılan boya zamk ve mürekkepler toksik etki ve insan sağlığına zarar verici özellik göstermemelidir. Yazılar ürünle temas etmemelidir. Ayrıca Türk Standartlarında aranan işaretlemeye uyulmalıdır.
KAVUN 9.4. Muhafaza
Yazlık çeşitlerin muhafazası genellikle yapılmaz. Çünkü dayanma süreleri kısadır. Hasattan sonra 1 hafta içinde tüketilmeleri gerekenler yanında, 1-2 ay içinde tüketilmesi gerekenler vardır. Yazlık kavunlar, hasat zamanı genellikle tam olgunluğunu almıştır. Önce hasat edilmeleri tat ve aroma maddelerinin iyi oluşmasını önler ve pazarda satılma şansını azaltır. Bununla berber kısa sürede tüketilecek yazlık çeşitleri 15-40 gün süreyle, daha geç tüketilebilenlerini 3-4 ay süreyle 7-10°C de soğuk hava depolarında saklamak ve süreyi uzatmak kısmen mümkündür.
Bazı yazlık ve erken olgunlaşa kışlık kavunların büyük bölümü pazarda satış tezgahları üzerinde 30-60 gün bile bekleyebilir. Tam kışlık kavunların daha uzun süreli muhafazası, meyveleri tek tek askıya almakla, toplu halde soğuk kilerlerde tutmakla veya 4-10°C de soğuk hava depolarında kasalar içinde depolamakla mümkündür. Depoda nem % 70-80 civarında olmalıdır. Depolama sonucu % 5-10 arasında ağırlık kaybı meydana gelir.
KAVUN 9.5. Nakliye
Raf ömürleri kısa, ince kabuklu, gevşek etli, sulu yazlık çeşitlerinin uzun süreli nakledilmesi oldukça sorun yaratır. Bu çeşitlerin 4-10°C sıcaklıkta ve % 70-80 nemde sevk edilmeleri uygundur. Bu durumda 2-8 günlük bir nakliye süresi hesaplanabilir. Meyvelerde ilk 24 saatte % 3-5 oranında ağırlık azalması meydana gelir ve 4-8 günlük bir sürede ortalama ağırlık kayıp oranı % 10-15’i bulur. Bir iki gün gibi kısa süreli nakliyeleri açık veya kapalı tenteli kamyonlarda yapılabilir. Kalın kabuklu, sıkı etli, kuru madde oranı yüksek, kışlık kavunların yola dayanımları daha iyidir ve sıcaklıkları 5-15°C, nemi % 70-80 olan araçlarda 8-15 günlük nakliye uygulanabilir. Bu süre sonunda ağırlık kaybı % 8-12 arasında değişir.