Tweet
SALATA VE MARUL İklim ve Toprak İstekleri
Salata kısa vejetasyon devresine sahip olduğundan, tarlada ön ve arka kültür bitkisi şeklinde yetiştirilir ve ayrıca örtü altı tarımına uygunluk gösterebildiğinden Türkiye’nin her bölgesinde, her iklim koşulunda üretimi az veya çok yapılabilir. Aslında salatalar ılımlı, serin iklimlerden hoşlanır. Salata üretimine, iklim koşullarının etkisi büyüktür. Uzun gün koşulları, kurak ve sıcaklık, salataların bir çoğunda gövdelenme, çiçek oluşumunu çabuk meydana getirme özelliğini teşvik eder. Her ne kadar bu durumlara karşı bazı çeşitlerin ıslahı ve geliştirilmesi yapılıyorsa da, yine bazı sorunlar karşımıza çıkmaktadır. Bu kötü koşulları ortadan kaldırmak, iklimin uygun olduğu zamanı ve yerleri seçmek iyi bir üretim ve verim için şarttır. Nitekim yazın sıcak aylarında üretim yüksek, serin yaylarlara kaydırılır, 1000-1500 m yükseklikteki düzlükler ve hafif yamaçlarda üretim yapılır. Salatalar ışık karşısında değişik reaksiyon gösterir ve bu yüzden iki gruba ayrılır. Birinci gruba giren salatalar gün uzunluğuna hassas olup, uzun günde gövdelenerek vejetatif gelişmeden generatif gelişmeye geçer. Bu çeşitler çoğunlukla kış, erken ilkbahar ve geç sonbaharda üretime alınır. Bu çeşitler 17-18 saatlik günlük ışıklanma altında 40 günlük bir süre içinde gövdelenerek çiçeklenmeye kaçar. Buna karşın, çeşitler 11-14 saat gün uzunluğunda yetiştirildiklerinde çiçeklenme süresi geriler ve 70-100 günde olur ve 10 saatin altında ise (başka çiçeklenmeye etki yapan faktörler ortamda bulunmazsa) devamlı vejetatif büyüme gösterebilir. İkinci grup uzun güne karşı nötr kalanlardır. Bunların gövdelenmesinde ve çiçeklenmesinde gün uzunluğunun veya kısalığının önemi yoktur. Bu gruba yazlık çeşitler girer. Salataların ışık karşısında gösterdiği reaksiyonu ilk BRENER (1929) incelemiş ve kış ve ilkbaharda yetiştirilen çeşitlerin yazın yetiştirilmeleri halinde çok kısa sürede gövdelenip, çiçek sürgünü verdiklerini tespit etmiştir. Yazlık çeşitlerde ise bu olay gerçekleşmemiştir. Fazla sıcak ve kurak olan bölgelerde, vejetatif gelişme hızlanmakta ve kısa bir vegetatif periyodu takiben bitki generatif gelişme için gövdelenmektedir. Gövdelenme ürünün kalitesini bozmakta ve satış imkanını ortadan kaldırmaktadır. Sıcak ve kurak bölgeler için, gün uzunluğuna karşı nötr kalan, sıcağa ve kurağa dayanıklı yazlık çeşit saptanıp, yetiştiriciliğinin yapılması halinde bu sakınca da ortadan kalkmaktadır. Salata tohumlarının çimlenmesinde optimal sıcaklık derecesi 15°C civarındadır. Bitkinin gelişme devresinde sıcaklık 8-20°C arasında değişebilir. Salatanın düşük sıcaklığa dayanması, bitkinin 6-10 yapraklı devresidir. Kışlık çeşitler 0°C-5°C arasında sıcaklılarda 5-10 gün, -10°C sıcaklıkta 1-3 gün dondan korunabilir. Bitkinin fazla küçük ve büyük olması dona dayanma gücünü farklılaştırır. Dona dayanıksızlık baş bağlayan çeşitlerde kendini daha fazla gösterir. Rozet yaprağı teşkil eden çeşitlerde gerek soğuğa gerekse sıcağa dayanıklılık daha fazladır.
Salatalar her toprak üzerinde rahatlıkla gelişebilir. Fakat organik maddece zengin humuslu topraklarda büyüme hızlanmakta ve yetiştiricilik rizikosu azalmaktadır. Köklerin derine inme gücü, birkaç kökte 150 cm’e kadar gittiğinden, yumuşak ve derin kumlu ve kumlu-tınlı topraklarda gelişme kuvvetli olur. Fazla ağır ve yüzlek topraklarda gelişme ağırlaşır ve başın ağırlığı azalır. Salata ve marullar toprak reaksiyonuna karşı fazla hassastır. Özellikle asidik topraklarda kalite bozulur. Toprak pH’ının 6,0-7,2 arasında olması gelişmeye olumlu etki yapar. Salatalar toprakta tuzun bulunmasından hoşlanmaz.Bu bakımdan ticaret gübresi ile gübrelemede dikkatli olmak gerekir. Toprakta tuz miktarı yükseltilmemelidir. Fakat salatalar kısa vejetasyon devrelerine karşın bol miktarda besim maddelerine ihtiyaç gösterir. Dolayısıyla salataların gübrelenmesinde kullanılacak ticaret gübresi miktarı yükselir. Bu miktarın birdenbire toprağa verilmesi topraktaki tuzluluğu arttıracağı için gelişme istendiği gibi olmaz ve kalite bozulur. Salatanın istemiş olduğu besin maddeleri bu yüzden kısa devreler halinde toprağa verilmelidir. Toprağın organik madde miktarı ahır gübresiyle gübreleme yapılarak geliştirilirse, organik maddeler ticaret gübrelerinin bünyelerinde bağlı tuttuğundan, verilecek ticaret gübrelerinin toprakta tuzluluk yaratmasını önler ve ticaret gübresi kullanımını kolaylaştırır.
Salata kısa vejetasyon devresine sahip olduğundan, tarlada ön ve arka kültür bitkisi şeklinde yetiştirilir ve ayrıca örtü altı tarımına uygunluk gösterebildiğinden Türkiye’nin her bölgesinde, her iklim koşulunda üretimi az veya çok yapılabilir. Aslında salatalar ılımlı, serin iklimlerden hoşlanır. Salata üretimine, iklim koşullarının etkisi büyüktür. Uzun gün koşulları, kurak ve sıcaklık, salataların bir çoğunda gövdelenme, çiçek oluşumunu çabuk meydana getirme özelliğini teşvik eder. Her ne kadar bu durumlara karşı bazı çeşitlerin ıslahı ve geliştirilmesi yapılıyorsa da, yine bazı sorunlar karşımıza çıkmaktadır. Bu kötü koşulları ortadan kaldırmak, iklimin uygun olduğu zamanı ve yerleri seçmek iyi bir üretim ve verim için şarttır. Nitekim yazın sıcak aylarında üretim yüksek, serin yaylarlara kaydırılır, 1000-1500 m yükseklikteki düzlükler ve hafif yamaçlarda üretim yapılır. Salatalar ışık karşısında değişik reaksiyon gösterir ve bu yüzden iki gruba ayrılır. Birinci gruba giren salatalar gün uzunluğuna hassas olup, uzun günde gövdelenerek vejetatif gelişmeden generatif gelişmeye geçer. Bu çeşitler çoğunlukla kış, erken ilkbahar ve geç sonbaharda üretime alınır. Bu çeşitler 17-18 saatlik günlük ışıklanma altında 40 günlük bir süre içinde gövdelenerek çiçeklenmeye kaçar. Buna karşın, çeşitler 11-14 saat gün uzunluğunda yetiştirildiklerinde çiçeklenme süresi geriler ve 70-100 günde olur ve 10 saatin altında ise (başka çiçeklenmeye etki yapan faktörler ortamda bulunmazsa) devamlı vejetatif büyüme gösterebilir. İkinci grup uzun güne karşı nötr kalanlardır. Bunların gövdelenmesinde ve çiçeklenmesinde gün uzunluğunun veya kısalığının önemi yoktur. Bu gruba yazlık çeşitler girer. Salataların ışık karşısında gösterdiği reaksiyonu ilk BRENER (1929) incelemiş ve kış ve ilkbaharda yetiştirilen çeşitlerin yazın yetiştirilmeleri halinde çok kısa sürede gövdelenip, çiçek sürgünü verdiklerini tespit etmiştir. Yazlık çeşitlerde ise bu olay gerçekleşmemiştir. Fazla sıcak ve kurak olan bölgelerde, vejetatif gelişme hızlanmakta ve kısa bir vegetatif periyodu takiben bitki generatif gelişme için gövdelenmektedir. Gövdelenme ürünün kalitesini bozmakta ve satış imkanını ortadan kaldırmaktadır. Sıcak ve kurak bölgeler için, gün uzunluğuna karşı nötr kalan, sıcağa ve kurağa dayanıklı yazlık çeşit saptanıp, yetiştiriciliğinin yapılması halinde bu sakınca da ortadan kalkmaktadır. Salata tohumlarının çimlenmesinde optimal sıcaklık derecesi 15°C civarındadır. Bitkinin gelişme devresinde sıcaklık 8-20°C arasında değişebilir. Salatanın düşük sıcaklığa dayanması, bitkinin 6-10 yapraklı devresidir. Kışlık çeşitler 0°C-5°C arasında sıcaklılarda 5-10 gün, -10°C sıcaklıkta 1-3 gün dondan korunabilir. Bitkinin fazla küçük ve büyük olması dona dayanma gücünü farklılaştırır. Dona dayanıksızlık baş bağlayan çeşitlerde kendini daha fazla gösterir. Rozet yaprağı teşkil eden çeşitlerde gerek soğuğa gerekse sıcağa dayanıklılık daha fazladır.
Salatalar her toprak üzerinde rahatlıkla gelişebilir. Fakat organik maddece zengin humuslu topraklarda büyüme hızlanmakta ve yetiştiricilik rizikosu azalmaktadır. Köklerin derine inme gücü, birkaç kökte 150 cm’e kadar gittiğinden, yumuşak ve derin kumlu ve kumlu-tınlı topraklarda gelişme kuvvetli olur. Fazla ağır ve yüzlek topraklarda gelişme ağırlaşır ve başın ağırlığı azalır. Salata ve marullar toprak reaksiyonuna karşı fazla hassastır. Özellikle asidik topraklarda kalite bozulur. Toprak pH’ının 6,0-7,2 arasında olması gelişmeye olumlu etki yapar. Salatalar toprakta tuzun bulunmasından hoşlanmaz.Bu bakımdan ticaret gübresi ile gübrelemede dikkatli olmak gerekir. Toprakta tuz miktarı yükseltilmemelidir. Fakat salatalar kısa vejetasyon devrelerine karşın bol miktarda besim maddelerine ihtiyaç gösterir. Dolayısıyla salataların gübrelenmesinde kullanılacak ticaret gübresi miktarı yükselir. Bu miktarın birdenbire toprağa verilmesi topraktaki tuzluluğu arttıracağı için gelişme istendiği gibi olmaz ve kalite bozulur. Salatanın istemiş olduğu besin maddeleri bu yüzden kısa devreler halinde toprağa verilmelidir. Toprağın organik madde miktarı ahır gübresiyle gübreleme yapılarak geliştirilirse, organik maddeler ticaret gübrelerinin bünyelerinde bağlı tuttuğundan, verilecek ticaret gübrelerinin toprakta tuzluluk yaratmasını önler ve ticaret gübresi kullanımını kolaylaştırır.