Tweet
SALATA VE MARUL Yetiştirme Tekniği
Salatalar ya tohumları toprağa direkt ekilmesi veya önce fide elde edilmesi, sonra fidenin dikilmesi şeklinde yetiştirilir. Bu yetiştirme şeklinin birinin seçiminde, işletme büyüklüğü, salata çeşitleri (kışlık, yazlık, turfanda, ilkbahar oluşuna göre), yetiştirme zamanı (kış, ilkbahar, yaz ve sonbahar ayları), yetiştirme yeri (ser, sıcak yastık tünel ve tarla), vejetasyon süresi, işçi durumu ve iş süresi, maliyet, satış durumları dikkate alınır. Tohumların direkt olarak tarlaya ekilmesi büyük işletmelerde, daha ziyade Mart-Ekim ayları arasındaki yetiştiricilikte ve işçiliğin pahalı olduğu yerlerde ve makine ile çalışan işletmelerde uygulanır. Bunun haricinde kalan durumlarda fide yetiştirilip dikme yoluna başvurulur. Fakat her yerde daha çok, tohumla ekim olanakları üzerinde durulmakta ve bunun geliştirilmesi yolları aranmaktadır. Tarlaya direkt tohum ekiminde, tohumlar mibzerle direkt yetiştirme yerine ekilir. Yalnız Salata tohumları ufak, ince, yassı, uzun olduklarından ekim sırasında tohumları istenen sıklıkta atmak güçleşir ve fazla tohum kullanılır. Bu zorluğu ortadan kaldırmak üzere, özellikle Avrupa’da tohumların çevresine bir madde kaplayarak, yuvarlak 1-3 mm çapında kaplanmış tohumlar elde edilir ve kaplanmış tohumlar kullanılır. Son yıllarda da yurdumuzda kaplanmış tohumların yapımına başlanmıştır. Yine bu amaçla tohumların jelatinimsi veya kağıt bantlar içine konulması ve bu bantların toprağa yerleştirilmesi ile ekim kolaylıkları aranmaktadır. Kaplanmış veya bant tohumlar kullanılırsa, bitkilerin seyreltilmesi ortadan kaldırılabilir, bu % 20-30 oranında bir iş azalması meydana getirir ve kaplanmış tohumun ekstra maliyeti böylece karşılanmış olur. Tohumun direkt ekildiği hallerde hektara 1,2-1,5 kg tohum hesap edilir. Tohumlar, ekim derinliğine karşı fazla reaksiyon göstermez. Bununla beraber ekim derinliği 2 cm civarında tutulmalıdır. Tohum ekiminde yer çok iyi hazırlanmalı, yani toprak iyice ufalanmalıdır. Toprakta yeterli su, tohumların çimlenme gücünü arttırmaktadır. Tohumlar tek tek atıldığı hallerde, sıralar üzerinde mesafelerine göre, örneğin her 20-30 cm de bir 1-2 cm arayla 1-3 tohum atılır. Tohumların tek atılamadığı hallerde sıra üzerinde mesafe ayarlamasına olanak yoktur. Olabildiği kadar seyrek ve tek tohum düşecek şekilde ekim yapılmalıdır. Sıralar arası 30-40 cm ve sıra üzeri 20-30 cm civarında tutulur. Ortalama 25x30 cm’dir. Eğer makine ile çalışma olanağı varsa sıralar, traktörün tekerlek genişliğine uydurulur ve 125 cm dingil genişliğinde 41,5 x 18-22 cm., 150 cm dingil genişliğinde 25 x 30-36 cm. mesafe ve aralık bırakılır. Ekimden 6-10 gün sonra tohumlar çimlenir ve toprak yüzüne çıkar. Bitkiler 3-4 yaprak olduğu zaman ilk seyreltme yapılır. Bu seyreltme sırasında aynı zamanda yüzlek bir çapalama yapılır ve böylece kaymak tabakası kırılmış, yabancı ot mücadelesi yapılmış olur. Salata yetiştiriciliğinde yabancı ot mücadelesi için, henüz özel bir kimyasal ot müdahale ilacı bulunmamıştır. Diğer ot öldürücüler tohum ekiminden önce kullanılır. Almanya’da bazı çiftçilerin pratik uygulamaları varsa da, bu emin bir yol değildir. Kışlık salataların ekim zamanı o şekilde ayarlanmalıdır ki, bitkiler kış soğuklarına büyümelerinin rozet devresinde girsin. Aksi halde genç bitkiler ısıtılmayan serlerde ve dışarıda tarlada dondan çok çabuk zarar görür.
Fide halinde yetiştiricilik, ürünün daha erken yetiştirilmesini, tarlada ve serde bitkiler daha az süre kalarak tarlanın ve serin başka bir kültüre ayrılmasını mümkün kılar. Fidelerin ayrı ayrı özenle yetiştirilmesi, işçiliği ve maliyeti yükseltmekte fakat daha kaliteli ürün elde etme olanağını doğurmaktadır. Fidelerin yetiştirilmesinde serler, sıcak ve soğuk yastıklar kullanılır. Son yıllarda fide üreten firmaların devreye girmesiyle, yetiştiricinin kendi fidesini yetiştirmesine göre, daha ucuza bu firmalardan fide alması temin edilmiştir. Fide yetiştiriciliğinde, tohumlar direkt ser veya yastıklara ekilir. Fideler yerlerine dikilecekleri ana kadar burada bırakılır. Fide yetişme için tohumlar 2 cm derinlikte açılan 4-6 cm aralıktaki çizgiler sık olarak ekilir. Fideler 2-3 yaprak olunca 4-5 cm aralıkla seyreltilir. Seyreltilen fideler atılmaz, başka bir yere şaşırtılır. Ekim, sıraya yapıldığı gibi serpme olarak da yapılır. Yine fideler 2-3 yaprak olunca seyreltilir. Dikim zamanı, fidelerin kökleri en az zararlanmaya uğrayacak şekilde topraklı çıkartılır. Tarlaya ortalama 25 x 30 cm aralık ve mesafe ile dikilir. Son zamanlarda fidenin elde edilmesinde çeşitli saksılar kullanılmaktadır. Bu saksılar, kağıt, plastik veya topraktan yapılmaktadır. Her saksıya harç doldurulur ve her saksıya 1-2 tohum konur. Almanya’da her saksıya birer tohumun konması için yapılan denemelerde, çeşitli aletler geliştirilmiştir. Küçük işletmelerde fide elde etmenin diğer bir yolu, tohum ekim kasalarına tohumların ekilmesi ve bitkilerin toprak yüzüne çıkıp, yaprakları 0,5-1 cm büyüklüğü aldığında saksılara şaşırtılması şeklindedir. Saksıda yetiştirilen fideler yerlerine dikildiğinde, bitkilerde kök kaybı olmadığından, herhangi bir duraklama anı geçirmeden, bitkiler hayati faaliyetlerine devam eder. Bu durum büyümeyi çabuklaştırır. Fideler yastıkta iken bitkide teşekkül eden kök boğazı, fidelerin esas yerine dikim sırasında derine indirilmemelidir. Domates fidelerini biraz derin dikmek adettir. Bu duruma alışan bahçıvan diğer fideleri de derin diker. Salatalarda fidenin derine dikilmesi ve hele büyüme konisinin toprakla örtülmesi büyümeyi geciktirir. Yaptığımız denemelerde derin dikilen fidelerin, normal dikilenlere oranla 15-20 gün geç hasat olgunluğuna geldiği saptanmıştır. Birçok hallerde ise hatalı dikim, fidelerin tutma oranını azaltmakta ve hatta tutmayan fide oranı % 30-40’a kadar çıkmaktadır.
Sıcak yastıklarda, fide yetiştirmede m²’ye 0,6-1 gr, soğuk (kara) yastıklarda m²’ye 1,5 gr tohum hesap edilir ve 2 gr tohumdan yaklaşık 100 adet şaşırtmaya gelebilecek fide elde olunur. Tarlada üretimi yapılacak bitkilerin, örtü altında fideler yetiştirilirken, fideler fazla sıcaklıkta kalmamalı, yani serinde yetiştirilmelidir. Sıcaklığı 12 °C civarında olması yeterlidir. Fide yetiştirmede kullanılan toprağın buharla veya kimyasal bir madde ile dezenfekte edilmesinde fayda vardır. Fide devresinde molibden noksanlığı görülebilir, bundan dolayı dikkatli davranılmalı, gerekirse takviye molibden gübrelemesi yapılmalıdır. Genellikle fide halinde tarlaya çıkartılan salatalar, 25-30 cm sıra arası ve üzeri mesafelerini çabuk kapattıklarından, ancak 1-2 defa çapa yapılması yeterlidir. Çapalama özellikle tohum ekimi direkt yapıldığı hallerde, daha fazla önem kazanmakta ve çapalama adeti 2-3 keze çıkmaktadır. Fidelerin ufak olduğu devrede çapalamayı mümkün olduğu kadar yüzlek, 0,5-1 cm derinlikte yapmalıdır. Çapalama sırasında kısmen ot alınır. Kısmen de toprağın kaymak tabakası kırılır.
Genellikle dışarıda tarlada, kışlık ve ilkbahar dikimlerinde sulanmaya pek gerek hissedilmez. Doğal yağışlar sulamanın yerini tutar. Yetiştirme anında doğal yağışın 100-150 mm salatanın su gereksinmesini karşılar. Bu miktar yağışın alınmadığı yerlerde ancak 1 veya en fazla 3 kez sulama yapılır. Yaz ve sonbahar aylarında bütün bölgelerde yağış noksan olduğundan, sulama önem kazanır ve duruma göre 5-7 gün ara ile 4-6 kez sulama yapılır. Serde sulamaya daha fazla özen gösterilmelidir. Su sık verilmeli, fakat her sulamada miktar az tutulmalıdır. Salataların gelişme durumuna bakarak ticaret gübresi atılır. Özellikle suda çabuk çözünen azotlu gübrelerin sulama suyu ile verilmesinde fayda vardır. Türkiye’de bazı bahçıvanları şerbet verdikleri görülür. Hayvan idrarı şerbet olarak kullanıldığında, dikkatli davranılmalıdır. Bazı bulaşıcı hastalıklar ortaya çıkabilir.
Salatalar ya tohumları toprağa direkt ekilmesi veya önce fide elde edilmesi, sonra fidenin dikilmesi şeklinde yetiştirilir. Bu yetiştirme şeklinin birinin seçiminde, işletme büyüklüğü, salata çeşitleri (kışlık, yazlık, turfanda, ilkbahar oluşuna göre), yetiştirme zamanı (kış, ilkbahar, yaz ve sonbahar ayları), yetiştirme yeri (ser, sıcak yastık tünel ve tarla), vejetasyon süresi, işçi durumu ve iş süresi, maliyet, satış durumları dikkate alınır. Tohumların direkt olarak tarlaya ekilmesi büyük işletmelerde, daha ziyade Mart-Ekim ayları arasındaki yetiştiricilikte ve işçiliğin pahalı olduğu yerlerde ve makine ile çalışan işletmelerde uygulanır. Bunun haricinde kalan durumlarda fide yetiştirilip dikme yoluna başvurulur. Fakat her yerde daha çok, tohumla ekim olanakları üzerinde durulmakta ve bunun geliştirilmesi yolları aranmaktadır. Tarlaya direkt tohum ekiminde, tohumlar mibzerle direkt yetiştirme yerine ekilir. Yalnız Salata tohumları ufak, ince, yassı, uzun olduklarından ekim sırasında tohumları istenen sıklıkta atmak güçleşir ve fazla tohum kullanılır. Bu zorluğu ortadan kaldırmak üzere, özellikle Avrupa’da tohumların çevresine bir madde kaplayarak, yuvarlak 1-3 mm çapında kaplanmış tohumlar elde edilir ve kaplanmış tohumlar kullanılır. Son yıllarda da yurdumuzda kaplanmış tohumların yapımına başlanmıştır. Yine bu amaçla tohumların jelatinimsi veya kağıt bantlar içine konulması ve bu bantların toprağa yerleştirilmesi ile ekim kolaylıkları aranmaktadır. Kaplanmış veya bant tohumlar kullanılırsa, bitkilerin seyreltilmesi ortadan kaldırılabilir, bu % 20-30 oranında bir iş azalması meydana getirir ve kaplanmış tohumun ekstra maliyeti böylece karşılanmış olur. Tohumun direkt ekildiği hallerde hektara 1,2-1,5 kg tohum hesap edilir. Tohumlar, ekim derinliğine karşı fazla reaksiyon göstermez. Bununla beraber ekim derinliği 2 cm civarında tutulmalıdır. Tohum ekiminde yer çok iyi hazırlanmalı, yani toprak iyice ufalanmalıdır. Toprakta yeterli su, tohumların çimlenme gücünü arttırmaktadır. Tohumlar tek tek atıldığı hallerde, sıralar üzerinde mesafelerine göre, örneğin her 20-30 cm de bir 1-2 cm arayla 1-3 tohum atılır. Tohumların tek atılamadığı hallerde sıra üzerinde mesafe ayarlamasına olanak yoktur. Olabildiği kadar seyrek ve tek tohum düşecek şekilde ekim yapılmalıdır. Sıralar arası 30-40 cm ve sıra üzeri 20-30 cm civarında tutulur. Ortalama 25x30 cm’dir. Eğer makine ile çalışma olanağı varsa sıralar, traktörün tekerlek genişliğine uydurulur ve 125 cm dingil genişliğinde 41,5 x 18-22 cm., 150 cm dingil genişliğinde 25 x 30-36 cm. mesafe ve aralık bırakılır. Ekimden 6-10 gün sonra tohumlar çimlenir ve toprak yüzüne çıkar. Bitkiler 3-4 yaprak olduğu zaman ilk seyreltme yapılır. Bu seyreltme sırasında aynı zamanda yüzlek bir çapalama yapılır ve böylece kaymak tabakası kırılmış, yabancı ot mücadelesi yapılmış olur. Salata yetiştiriciliğinde yabancı ot mücadelesi için, henüz özel bir kimyasal ot müdahale ilacı bulunmamıştır. Diğer ot öldürücüler tohum ekiminden önce kullanılır. Almanya’da bazı çiftçilerin pratik uygulamaları varsa da, bu emin bir yol değildir. Kışlık salataların ekim zamanı o şekilde ayarlanmalıdır ki, bitkiler kış soğuklarına büyümelerinin rozet devresinde girsin. Aksi halde genç bitkiler ısıtılmayan serlerde ve dışarıda tarlada dondan çok çabuk zarar görür.
Fide halinde yetiştiricilik, ürünün daha erken yetiştirilmesini, tarlada ve serde bitkiler daha az süre kalarak tarlanın ve serin başka bir kültüre ayrılmasını mümkün kılar. Fidelerin ayrı ayrı özenle yetiştirilmesi, işçiliği ve maliyeti yükseltmekte fakat daha kaliteli ürün elde etme olanağını doğurmaktadır. Fidelerin yetiştirilmesinde serler, sıcak ve soğuk yastıklar kullanılır. Son yıllarda fide üreten firmaların devreye girmesiyle, yetiştiricinin kendi fidesini yetiştirmesine göre, daha ucuza bu firmalardan fide alması temin edilmiştir. Fide yetiştiriciliğinde, tohumlar direkt ser veya yastıklara ekilir. Fideler yerlerine dikilecekleri ana kadar burada bırakılır. Fide yetişme için tohumlar 2 cm derinlikte açılan 4-6 cm aralıktaki çizgiler sık olarak ekilir. Fideler 2-3 yaprak olunca 4-5 cm aralıkla seyreltilir. Seyreltilen fideler atılmaz, başka bir yere şaşırtılır. Ekim, sıraya yapıldığı gibi serpme olarak da yapılır. Yine fideler 2-3 yaprak olunca seyreltilir. Dikim zamanı, fidelerin kökleri en az zararlanmaya uğrayacak şekilde topraklı çıkartılır. Tarlaya ortalama 25 x 30 cm aralık ve mesafe ile dikilir. Son zamanlarda fidenin elde edilmesinde çeşitli saksılar kullanılmaktadır. Bu saksılar, kağıt, plastik veya topraktan yapılmaktadır. Her saksıya harç doldurulur ve her saksıya 1-2 tohum konur. Almanya’da her saksıya birer tohumun konması için yapılan denemelerde, çeşitli aletler geliştirilmiştir. Küçük işletmelerde fide elde etmenin diğer bir yolu, tohum ekim kasalarına tohumların ekilmesi ve bitkilerin toprak yüzüne çıkıp, yaprakları 0,5-1 cm büyüklüğü aldığında saksılara şaşırtılması şeklindedir. Saksıda yetiştirilen fideler yerlerine dikildiğinde, bitkilerde kök kaybı olmadığından, herhangi bir duraklama anı geçirmeden, bitkiler hayati faaliyetlerine devam eder. Bu durum büyümeyi çabuklaştırır. Fideler yastıkta iken bitkide teşekkül eden kök boğazı, fidelerin esas yerine dikim sırasında derine indirilmemelidir. Domates fidelerini biraz derin dikmek adettir. Bu duruma alışan bahçıvan diğer fideleri de derin diker. Salatalarda fidenin derine dikilmesi ve hele büyüme konisinin toprakla örtülmesi büyümeyi geciktirir. Yaptığımız denemelerde derin dikilen fidelerin, normal dikilenlere oranla 15-20 gün geç hasat olgunluğuna geldiği saptanmıştır. Birçok hallerde ise hatalı dikim, fidelerin tutma oranını azaltmakta ve hatta tutmayan fide oranı % 30-40’a kadar çıkmaktadır.
Sıcak yastıklarda, fide yetiştirmede m²’ye 0,6-1 gr, soğuk (kara) yastıklarda m²’ye 1,5 gr tohum hesap edilir ve 2 gr tohumdan yaklaşık 100 adet şaşırtmaya gelebilecek fide elde olunur. Tarlada üretimi yapılacak bitkilerin, örtü altında fideler yetiştirilirken, fideler fazla sıcaklıkta kalmamalı, yani serinde yetiştirilmelidir. Sıcaklığı 12 °C civarında olması yeterlidir. Fide yetiştirmede kullanılan toprağın buharla veya kimyasal bir madde ile dezenfekte edilmesinde fayda vardır. Fide devresinde molibden noksanlığı görülebilir, bundan dolayı dikkatli davranılmalı, gerekirse takviye molibden gübrelemesi yapılmalıdır. Genellikle fide halinde tarlaya çıkartılan salatalar, 25-30 cm sıra arası ve üzeri mesafelerini çabuk kapattıklarından, ancak 1-2 defa çapa yapılması yeterlidir. Çapalama özellikle tohum ekimi direkt yapıldığı hallerde, daha fazla önem kazanmakta ve çapalama adeti 2-3 keze çıkmaktadır. Fidelerin ufak olduğu devrede çapalamayı mümkün olduğu kadar yüzlek, 0,5-1 cm derinlikte yapmalıdır. Çapalama sırasında kısmen ot alınır. Kısmen de toprağın kaymak tabakası kırılır.
Genellikle dışarıda tarlada, kışlık ve ilkbahar dikimlerinde sulanmaya pek gerek hissedilmez. Doğal yağışlar sulamanın yerini tutar. Yetiştirme anında doğal yağışın 100-150 mm salatanın su gereksinmesini karşılar. Bu miktar yağışın alınmadığı yerlerde ancak 1 veya en fazla 3 kez sulama yapılır. Yaz ve sonbahar aylarında bütün bölgelerde yağış noksan olduğundan, sulama önem kazanır ve duruma göre 5-7 gün ara ile 4-6 kez sulama yapılır. Serde sulamaya daha fazla özen gösterilmelidir. Su sık verilmeli, fakat her sulamada miktar az tutulmalıdır. Salataların gelişme durumuna bakarak ticaret gübresi atılır. Özellikle suda çabuk çözünen azotlu gübrelerin sulama suyu ile verilmesinde fayda vardır. Türkiye’de bazı bahçıvanları şerbet verdikleri görülür. Hayvan idrarı şerbet olarak kullanıldığında, dikkatli davranılmalıdır. Bazı bulaşıcı hastalıklar ortaya çıkabilir.
Comment