Tweet
Bölüm : SPERMATOPHYTA
Alt Bölüm : ANGIOSPERMAE
Sınıf : DICOTLYEDONEAE
Takım : ROSALES
Familya : ROSACEAE
Cins : FRAGARIA
Tür : Fragaria vesca n-14 diploid
Fragaria orientalis n-28 tetraploid
Fragaria moschata n-42 hexaploid
Fragaria virginiana n-56 octoploid
Fragaria chiloensis n-56 octoploid
34. ÇİLEK
Latincesi : Fragaria vesca
İngilizcesi : Strawberry
Almancası : Erdbeere
Fransızcası : Fraise
ÇİLEK 1. Anavatanı ve Tarihçesi
Çileğin anavatanı konusunda kesin bir bilgi yoktur. Yayılma alanı oldukça geniştir. Bazı yerlerde doğal yetiştirme alanları oluşturur. Bazı yerlere çilek sonradan götürülmüş olmasına rağmen, orada yaşama şansı bulmuş ve hatta yabanileşerek, adeta doğal yetişme alanı hüviyetini kazanmıştır. Dünyada çileğin daha çok kuzey yarım küresinde bulunduğunu görüyoruz. İlk yabani çileğin Fragaria vesca olduğu kabul edilir. Bu çilek 2n=14 kromozomludur. Başlangıç yeri, Avrupa ve Asya’yı içine alan geniş bir yeri kapsar. Zaten dünyada en yaygın olan çilek de budur. Bu eski çilek çeşidi yanında diploid kromozomlu F. Daltoniana, F. Nilgerrensis, F. Nubicola, F. Viridir gibi küçük meyveli ve yabani form olduğu sanılan çeşitler de bulunur. Çileğin genetik yapısına bakıldığında, başlangıç formu 2n=14 kromozomlu olan çilekten, daha sonra çeşitli yollarla 2n=21 kromozomlu triploid bir çeşit 1949 yılında Amerika’nın Oregon bölgesinde tespit edilmiştir. Triploid bu çeşidin, diploid ile tetraploid çeşidin tesadüfen melezleşmesi sonucu ortaya çıktığı düşünülebilir. 2n=28 Kromozomlu tetraploid çilek çeşitlerinden F. Moupinensis ve F. Orientalis Asya menşeli olup, daha çok batı ve kuzey Çin, Kore, Mançurya ve Sibirya’da görülmektedir. Tetraploid çeşitler, iki diploid çeşitten olan viridizXvesca’nın tabii melezlenmesi ve daha sonra kromozom katlaması ile ortaya çıkmış olabilir. Bunun dışında yapay yoldan da elde edilmiş çeşitlerden, 2n=35 Kromozomlu pentaploid olan bir çeşit Amerika, Kaliforniya sahillerinde yabani olarak yaşamaktadır. Bu formun bir chilonensisXvesca melezlenme ürününden de çıktığı var sayılır. 2n=42 Kromozomlu heksaploid çeşit olan F. Moschata veya sinonimi F. Elatior’u, Avrupa’da Almanya, Fransa, İngiltere, Rusya’da, yine Avrasya ve Sibirya’da yabani yaşam içinde görmek mümkündür. 2n=49Kromozomlu heptoploid olan F. Virginiana ve 2n=56 kromozomlu oktopoid olan F. Chiloensis Amerika’da ve Hawai adalarında doğal yaşam içindedir. Buradan alınıp daha sonra diğer ülkelere yayılmıştır ve bu çeşitler ıslah çalışmalarında, iyi karakterlerinden dolayı büyük ölçüde kullanılmıştır. 2n=63 Kromozomlu Nanoploid, 2n=70 kromozomlu Dekaploid, 2n=112 kromozomlu diğer çeşitler, günümüzde yapay yoldan üretilmiş ve bunların arasında çok verimli hatlar yine dünyaya yayılmıştır. Görüldüğü gibi çilekte kromozom sayısı bakımından çok değişik tür ve çeşitler birbiri içine girmiş, bir yayılma bölgesinden diğerine götürülmüş, orada yabanileşmiş ve sanki orasını anavatan haline getirmiştir. Bu yüzden bugün çileklerde anavatandan çok yayılma bölgesi ele alınıp incelenmektedir.
Çileğin eski Yunanlılar ve Romalılar tarafından tanındığı söylenirse de, o devirde yaşamış Columella, Palladius, Theophrastut, Hippocartes ve Dioscorides gibi yazarların eserlerinde çilekle ilgili hiçbir bilgiye rastlanmamaktadır (DARROW, 1966). İlk buluntular M.S. 23-79 tarihlerinde Pliny’nin yazdığı “Naturel History” adlı eserde Frage adı ile geçmektedir. M.S. 1000-1300 tarihlerinde yabani çilek Frangeria vesca üretime girmiştir. Önceleri süs bitkisi olarak kullanılmış, daha sonra üretimine başlanmıştır. Bu yıllara uygun olarak İngiltere’de çileğin tanındığı kabul edilir. 1430’lu yıllarda zengin kişilerin bahçelerinde çilek yetiştirilmiş, hatta iptidai serler içinde üretime alınıp, kış aylarında pazarlarda satıldığı, seracılık tarihi ile uğraşanlar tarafından açıklanmaktadır. Amerika’da çilek yetiştiriciliğine ait bilgiler 1800’lü yıllarda ortaya çıkmıştır. New York, Philadelphia ve Baltimore şehirlerinde yetiştirildiği ve 1851’den sonra buradan diğer şehirlere yayıldığı sanılmaktadır (DARROW ve Arkadaşları, 1948). Çilek ancak 1900’lü yıllardan ve bilhassa çilek üzerinde yapılan sınıflama çalışmalarından sonra önemli bir bitki hüviyetini kazanmıştır. Bugün dünyada geniş bir yayılma sahası vardır. Son senelerde Avustralya’da bile yetiştiriciliğe başlanmıştır.
Alt Bölüm : ANGIOSPERMAE
Sınıf : DICOTLYEDONEAE
Takım : ROSALES
Familya : ROSACEAE
Cins : FRAGARIA
Tür : Fragaria vesca n-14 diploid
Fragaria orientalis n-28 tetraploid
Fragaria moschata n-42 hexaploid
Fragaria virginiana n-56 octoploid
Fragaria chiloensis n-56 octoploid
34. ÇİLEK
Latincesi : Fragaria vesca
İngilizcesi : Strawberry
Almancası : Erdbeere
Fransızcası : Fraise
ÇİLEK 1. Anavatanı ve Tarihçesi
Çileğin anavatanı konusunda kesin bir bilgi yoktur. Yayılma alanı oldukça geniştir. Bazı yerlerde doğal yetiştirme alanları oluşturur. Bazı yerlere çilek sonradan götürülmüş olmasına rağmen, orada yaşama şansı bulmuş ve hatta yabanileşerek, adeta doğal yetişme alanı hüviyetini kazanmıştır. Dünyada çileğin daha çok kuzey yarım küresinde bulunduğunu görüyoruz. İlk yabani çileğin Fragaria vesca olduğu kabul edilir. Bu çilek 2n=14 kromozomludur. Başlangıç yeri, Avrupa ve Asya’yı içine alan geniş bir yeri kapsar. Zaten dünyada en yaygın olan çilek de budur. Bu eski çilek çeşidi yanında diploid kromozomlu F. Daltoniana, F. Nilgerrensis, F. Nubicola, F. Viridir gibi küçük meyveli ve yabani form olduğu sanılan çeşitler de bulunur. Çileğin genetik yapısına bakıldığında, başlangıç formu 2n=14 kromozomlu olan çilekten, daha sonra çeşitli yollarla 2n=21 kromozomlu triploid bir çeşit 1949 yılında Amerika’nın Oregon bölgesinde tespit edilmiştir. Triploid bu çeşidin, diploid ile tetraploid çeşidin tesadüfen melezleşmesi sonucu ortaya çıktığı düşünülebilir. 2n=28 Kromozomlu tetraploid çilek çeşitlerinden F. Moupinensis ve F. Orientalis Asya menşeli olup, daha çok batı ve kuzey Çin, Kore, Mançurya ve Sibirya’da görülmektedir. Tetraploid çeşitler, iki diploid çeşitten olan viridizXvesca’nın tabii melezlenmesi ve daha sonra kromozom katlaması ile ortaya çıkmış olabilir. Bunun dışında yapay yoldan da elde edilmiş çeşitlerden, 2n=35 Kromozomlu pentaploid olan bir çeşit Amerika, Kaliforniya sahillerinde yabani olarak yaşamaktadır. Bu formun bir chilonensisXvesca melezlenme ürününden de çıktığı var sayılır. 2n=42 Kromozomlu heksaploid çeşit olan F. Moschata veya sinonimi F. Elatior’u, Avrupa’da Almanya, Fransa, İngiltere, Rusya’da, yine Avrasya ve Sibirya’da yabani yaşam içinde görmek mümkündür. 2n=49Kromozomlu heptoploid olan F. Virginiana ve 2n=56 kromozomlu oktopoid olan F. Chiloensis Amerika’da ve Hawai adalarında doğal yaşam içindedir. Buradan alınıp daha sonra diğer ülkelere yayılmıştır ve bu çeşitler ıslah çalışmalarında, iyi karakterlerinden dolayı büyük ölçüde kullanılmıştır. 2n=63 Kromozomlu Nanoploid, 2n=70 kromozomlu Dekaploid, 2n=112 kromozomlu diğer çeşitler, günümüzde yapay yoldan üretilmiş ve bunların arasında çok verimli hatlar yine dünyaya yayılmıştır. Görüldüğü gibi çilekte kromozom sayısı bakımından çok değişik tür ve çeşitler birbiri içine girmiş, bir yayılma bölgesinden diğerine götürülmüş, orada yabanileşmiş ve sanki orasını anavatan haline getirmiştir. Bu yüzden bugün çileklerde anavatandan çok yayılma bölgesi ele alınıp incelenmektedir.
Çileğin eski Yunanlılar ve Romalılar tarafından tanındığı söylenirse de, o devirde yaşamış Columella, Palladius, Theophrastut, Hippocartes ve Dioscorides gibi yazarların eserlerinde çilekle ilgili hiçbir bilgiye rastlanmamaktadır (DARROW, 1966). İlk buluntular M.S. 23-79 tarihlerinde Pliny’nin yazdığı “Naturel History” adlı eserde Frage adı ile geçmektedir. M.S. 1000-1300 tarihlerinde yabani çilek Frangeria vesca üretime girmiştir. Önceleri süs bitkisi olarak kullanılmış, daha sonra üretimine başlanmıştır. Bu yıllara uygun olarak İngiltere’de çileğin tanındığı kabul edilir. 1430’lu yıllarda zengin kişilerin bahçelerinde çilek yetiştirilmiş, hatta iptidai serler içinde üretime alınıp, kış aylarında pazarlarda satıldığı, seracılık tarihi ile uğraşanlar tarafından açıklanmaktadır. Amerika’da çilek yetiştiriciliğine ait bilgiler 1800’lü yıllarda ortaya çıkmıştır. New York, Philadelphia ve Baltimore şehirlerinde yetiştirildiği ve 1851’den sonra buradan diğer şehirlere yayıldığı sanılmaktadır (DARROW ve Arkadaşları, 1948). Çilek ancak 1900’lü yıllardan ve bilhassa çilek üzerinde yapılan sınıflama çalışmalarından sonra önemli bir bitki hüviyetini kazanmıştır. Bugün dünyada geniş bir yayılma sahası vardır. Son senelerde Avustralya’da bile yetiştiriciliğe başlanmıştır.
Comment