Tweet
ÇÝLEK Botanik Özellikleri
ÇÝLEK 3.1. Bitki Oluþumu
Çilek çok yýllýk bir bitkidir. Kendi haline býrakýldýðý zaman ömrü dýþ koþullara baðlýdýr. Tarýmsal üretimde çilek bahçeleri 2-3 yýlda bir yenileceði gibi, koþullara baðlý olarak bu süre 4-6 yýla kadar da çýkabilir. Çilek sürüngen bir bitkidir (Þekil 34.1). Tohumla ve yaprak koltuklarýndan çýkan kollarda meydana gelen genç sürgünlerin köklendirilmesi ile elde olunan fidelerle üretilir. Ýkinci yol vejetatif üretim þekli olduðundan, çeþit özelliðinin korunmasý için tercih edilir. Tohumla üretim daha çok ýslah amaçlý kullanýlýr.
Geliþmekte olan bitki, büyümesi sýrasýnda devamlý kol atar ve bu kollarýn boðum kýsýmlarýnýn üst tarafýndan oluþan tohumcuklardan yeni bitkicikler meydana gelir. Boðumun topraða deðen kýsmýndan kökler çýkar. Böylece bitki devamlý ileriye doðru yer deðiþtirir. Bu durum çok senelik bir bitkinin besin gereksinmesi bakýmýndan doðal bir ilerlemedir. Çilek, bulunduðu toprak yüzeyini bir müddet sonra tamamen kaplar. Eski dallardan, yeni dallara doðru meydana gelen çiçeklenme ile, çiçeklenme süreklilik gösterir. Böylece meyve derimi uzun bir periyoda yayýlýr. Sonbaharda havalarýn soðumaya baþlamasý ile bitkinin yapraklarý ölür. Ertesi yýl toprak içinde bulunan gövde sürerek bitki yeniden hayata döner ve yaþamaya devam eder.
Þekil 34.1. Çilek Bitkisi
ÇÝLEK 3.2. Kök
Çilek bitkisinin toprak içinde, fakat toprak yüzeyinin hemen altýnda ve ucu toprak üstünde bulunan küçük bir gövdesi vardýr ve bu gövdeye kök gövdesi adý verilir. Bu gövdenin boyu 0,5-3 cm, kalýnlýðý 0,3-1,5 cm arasýnda deðiþir. Üst tarafýnda sürgün ucu bulunur. Gövde ve sürgün ucu pulcuk adý verilen küçük yapraklarla kaplýdýr ve bu yapraklar sürgün ucunu dýþ etmenlerden korur. Gövdenin alt tarafýndan kökler çýkar. Ýlk çýkan kökler beyaz renkli yumuþak etlidir. Bunlara primer kök denir. Primer kökler 20-30 gün içinde uzar, sertleþmeye baþlar, rengi koyulaþýr ve kahverengi siyaha döner. Bu sýrada yan kökler meydana gelir ve bunlar da sekonder kök adýný alýr. Sekonder köklerin teþekkül etmesi ile gövde altýnda bol saçak köklü bir yapýsý ortaya çýkar. Köklerin çoðunluðu, hemen hemen % 80’i, topraðýn 0-20 cm’lik derinliði içinde yer alýr. Ancak kumlu topraklarda geriye kalan kökler 20-30 cm’lik derinliðe yayýlýr. Kumlu ve kumlu-týnlý topraklarda köklerin bir kýsmý 60-80 cm’e iner. Orta aðýr ve aðýr topraklarda derinlik 40-50 cm’i geçemez. Çilekte, ana gövdeden oluþan yan dallarýn uzamasý ve bu dallarýn topraða deðen boðum kýsýmlarýnýn kök salmasý ile, birbirine baðýmlý sayýsýz bitki topluluðu meydana gelir. Bu durum, hem topraðýn üstünü kaplayan bir bitki, hem de topraðýn her tarafýna yayýlan bir kök geliþimini ortaya çýkarýr.
ÇÝLEK 3.3. Gövde, Dal ve Yaprak
Yukarýda da belirttiðimiz gibi, çileðin topraðýn hemen altýnda bir gövdesi bulunmaktadýr. Bu gövde kýþ aylarýnda rozet yapraklarla kaplýdýr. Gövde, bir yandan toprak, bir yandan da rozet yapraklarý ile korunarak kýþý geçirir. Ýlkbaharda bu rozet yapraklarýn koltuklarýnda bulunan gözler sürer ve çilek bitkisinin yan dallarý meydana gelir. Bunlara genel olarak kol adý verilir. Çilek bitkisinin toprak üstü aksamýný yan dallar, yapraklar, çiçekler ve meyveler oluþturur. Toprak üstü aksamýnýn geliþme durumuna göre yatýk çalý, orta çalý ve yüksek çalý formu meydana gelir. Ayrýca bitkinin dal ve yaprak sayýsýna göre kesif toplu, kapalý bir taç veya yaygýn, açýk bir taç þekillenir. Kesif ve toplu taçta dallar 60-90° açý ile, yatýk taçta 10-60° bir açý ile gövdeye birleþir. Yan dallar, yani kollar, ana gövdeden çýktýktan sonra, 5-20 cm uzunluða ulaþtýðýnda boðum meydana getirir, boðumda yaprak oluþur. Bunu sýrasýyla diðer yeni boðumlar ve yapraklar takip eder. Boðumlarýn yaprak koltuklarýndan yeni yan dallar (kollar) çýkar. Kollarýn boyu deðiþkendir. Kollar üzerinde de boðumlar bulunur. Her kolda birinci boðumdaki tomurcuk genellikle uyur haldedir. Bu yüzden yan dal için sürme, yaprak oluþumu, koltuklarda çiçek ve meyve oluþumu, ikinci boðumdan sonra ortaya çýkar. Kollar bir periyot içinde belli bir dönem yaþar. Erken ölebildikleri gibi, mevsim sonuna kadar dayananlar da görülür. Boðumdan köklenen dallar yeni yeni bitkiler meydana getirir. Böylece bitkinin beslenmesi kolaylaþýrken, diðer taraftan hayatta kalma þansý artar. Yapraklar genellikle üç parçalýdýr. Bazý çeþitlerde 4-5 parçalý da olabilir. Yapraklar, gövde ve yan dal üzerindeki boðumda bulunan iki adet kulakçýk arasýndan 5-10 cm uzunluðunda bir sapla çýkar. Yaprak kenarlarý testere diþlidir. Damarlar belirgindir. Renk açýk yeþilden koyu yeþile kadar deðiþkendir. Ayrýca yer yer kýrmýzý antosiyanla karýþmýþtýr. Kýrmýzý renk bilhassa mevsim sonuna doðru fazlalaþýr. Bazý çilekler her dem yeþildir. Yani yapraklarýný kýþýn dökmez. Buna örmek Fragaria chiloensis gösterilir. Diðer büyük bir çoðunluðunun yapraðý dökülür. Yaprak rengi, bitkinin dayanýklýlýðýyla ilgilidir. Nitekim açýk yeþil yapraklar mantari enfeksiyona (mildiyu) ve yine açýk renkli yapraklar yumuþak bir dokuya sahip olduðundan, kýrmýzý örümcek zararýna karþý hassaslýðý ifade eder. Koyu yeþil renklilerde, beyaz leke hastalýðý daha çok meydana gelir.
ÇÝLEK 3.4. Çiçek ve Meyve
Çiçek salkýmlarý her boðumda tek ve demetler halinde meydana gelir. Boðumda bulunan brakte, yapraðýnýn koltuðunda teþekkül eder. Çiçek salkýmý dallý bir yapý gösterir. Ana dal bir tepe çiçeði ile son bulur. Bunun altýndan karþýlýklý iki yan dal vardýr. Böylece bir çiçek salkýmý oluþur. Her dalda önce ortadaki tepe çiçeði meyve baðlar, bunu daha sonda yan dallar izler. Tepe çiçeðinin meyvesi daha iri ve gösteriþlidir. Yan daldaki meyveler daha geç oluþur ve küçüktür. Çilekte üç tip çiçek tespit edilmiþtir. Bunlar erkek, diþi ve erselik (erdiþi) çiçeklerdir. Erkek ve diþi çiçeklere, poliploid, hekzaploid ve oktoploid gibi kromozom sayýsý yüksek olan çeþitlerde rastlanýr. Diploid çeþitler daha çok erdiþi yapýlýdýr. Erdiþi çiçeklerin bazýlarýnda erkek organlar kýsmen dumura uðrar ve fonksiyonlarýný tam yerine getirmeyebilir. Bu bakýmdan tam ve eksik fonksiyonlu çiçekler ortaya çýkar. Fakat ne var ki, eksik fonksiyonlu çiçeklerin meyve tutum oraný, tam erdiþi olanlara nazaran daha iyidir. Amerika’da, bitki baþýna 33,4 eksik fonksiyonlu çiçek veren bir çeþitte 31,7 adet meyve tutan ve 1,7 meyve tutmayan çiçek sayýlmýþtýr. Buna karþýn 21 tam çiçekli bir çeþitte meyve tutan çiçek sayýsý 10,2 ve tutmayan sayýsý 8,8 olmuþtur (DARROW, 1966). Erdiþi, tam çiçeklilerde, beþ adet çanak yaprak, beþ adet taç yaprak ve sayýsý belirgin olmayan erkek ve diþi organ bulunur. Erkek organ sayýsý beþ ve beþin katlarýna göre artar. Genellikle 20-35 adet kadar çýkar. Yumurtalýkta tek bir ovul bulunur. Çanak yapraklar tek tek veya altta birleþerek bir bütünlük meydana getirir. Yaprak formu üç tip olup, birincisi uzun, ince, elips, ucu sivri, kýsa, ikincisi ucu küt, uzun ve üçüncüsü ucu yýrtmaçlýdýr (diþlidir). STÜCKRATH (1972), çanak yapraklardan sonra meyve oluþtuðundan, bunlarýn meyve üzerine oturuþ þekline göre bitiþik, üst üste binmiþ ve gömük üç þekil ayýrt edileceðini tespit etmiþtir. Taç yapraklar beyaz, açýk sarý renklidir. Yapraklar yuvarlaktýr ve orta kýsýmda erkek ve diþi organlar bulunur. Bazý çiçeklerde erkek organlar meydana gelmez bu çiçekler diþi çiçek görünümünü kazanýr. Diþi organýn oluþmadýðý hallerde de erkek çiçek ortaya çýkar (Þekil 34.2 ve 34.3).
Þekil 34.2. Çiçek tomurcuðunun oluþumu
Þekil 34.3. Açýlmýþ bir çiçek
Polen tozlarý çiçek açýlmadan önce olgunlaþýr. Çiçek açýlýp, anterler hafif kuruduðu zaman, çiçek tozlarý etrafa rüzgarla saçýlýr. Çiçek tozlarý canlýlýklarýný birkaç gün muhafaza eder ve zaten döllenmede 24-48 saat içinde meydana gelir. Döllenme olmaz veya muntazam meydana gelmez ise meyvenin þekli bozulur. Taç yapraklarýn diþi organ üzerini örtmesi döllenmeyi engeller. Ayrýca hava koþullarýnýn yaðmurlu, sýcak, kurak ve fazla rüzgarlý olmasý döllenmeyi aksatabilir. Ýlkbaharda ilk açan çiçeklerde polen azlýðý dolayý tam döllenme meydana gelmeyebilir. Maksimum meyve büyüklüðünü elde etmek için, meyvedeki tüm pistillerin döllenmesi gerekir.
Çilek çeþitlerine ve ortam koþullarýnýn uygunluðuna baðlý kalarak, meyvenin olgunlaþmasý 20-60 gün içinde gerçekleþir. Uzun bir günde, yüksek sýcaklýkta süre kýsalýr ve 20-30 güne inerken, kýsmen sýcaðýn az olduðu ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde, kýþýn kýsa günü içinde ýsýtýlan serlerde 40-60 güne uzayabilmektedir.
DARROW (1966), çileklerde meyve þekillerini basýk küre, küre, küremsi konik, konik, uzun konik, boyunlu, uzun kama, kýsa kama ve kalp olmak üzere dokuz kýsýmda toplamaktadýr. STRUCKRATH (1972), tarafýndan yapýlan tasnifte de dokuz kýsým bulunmakta, sadece isimlendirme farklý olmaktadýr. Bu isimlendirme uzun konik, kesik konik, kama, kýsa kama, kalp, yumurta, oval küre, basýk küre ve böbrektir.
Çeþitlere göre meyve þekli deðiþtiði gibi, bir bitki üzerinde ilk meyve þekliyle, daha sonra meydana gelen meyve þekilleri arasýnda farklýlýk görülebilir. Ayrýca yaðýþ, kurak ve sýcak meyve þekline etkilidir. Suyun azlýðý veya çokluðu büyüklüðüne tesir eder.
Meyve eti sýký veya yumuþak dokuludur. Sýký dokulu çeþitler pazar koþullarýna daha uygundur. Meyve rengi ilk önce yeþildir. Olgunlaþmaya baþladýðýnda renk deðiþir ve sonra beyaz, beyaz-sarý, açýk kýrmýzý, kýrmýzý, koyu kýrmýzýya kadar deðiþim gösterir. Meyvenin rengine, meyvenin yapraklarý altýnda gölgede veya direkt güneþ ýþýklarýna maruz kalmasý etki eder. Gölgede renk soluk iken, güneþte koyu ve parlaktýr. Birçok çeþitte ilk önce meyve ucu renklenmeye baþlar ve meyvenin tümü ancak tam olgunlukta esas rengine kavuþur. Erken hasat edilen meyveler açýk olan renk, daha sonra renklenmeye devam eder ve normal rengini alýr. Meyve hasadýnda, meyve sapýnýn çabuk kopmasý önem kazanýr. Sapý sert ve kalýn olan çeþitlerin hasadý zordur ve bu özellik hasatta meyvenin zedelenmesine yol açar. Hasat sonrasý meyvenin üzerinde kalan sap ve çanak yaprak kýsýmlarýnýn durumu ve bunlarýn kopmasý önemlidir. Basit parçalý, yeþil renkli çanak yapraklar meyvenin satýþ özelliðini arttýrýr. Meyve etine gömülü, rengi kahverengiye dönüþmüþ çanak yapraklar, meyveye bayatlamýþ görünüþ verip satýþý azaltýr. Endüstride çanak yapraklarýn kolay kopmasý tercih sebebidir.
ÇÝLEK 3.1. Bitki Oluþumu
Çilek çok yýllýk bir bitkidir. Kendi haline býrakýldýðý zaman ömrü dýþ koþullara baðlýdýr. Tarýmsal üretimde çilek bahçeleri 2-3 yýlda bir yenileceði gibi, koþullara baðlý olarak bu süre 4-6 yýla kadar da çýkabilir. Çilek sürüngen bir bitkidir (Þekil 34.1). Tohumla ve yaprak koltuklarýndan çýkan kollarda meydana gelen genç sürgünlerin köklendirilmesi ile elde olunan fidelerle üretilir. Ýkinci yol vejetatif üretim þekli olduðundan, çeþit özelliðinin korunmasý için tercih edilir. Tohumla üretim daha çok ýslah amaçlý kullanýlýr.
Geliþmekte olan bitki, büyümesi sýrasýnda devamlý kol atar ve bu kollarýn boðum kýsýmlarýnýn üst tarafýndan oluþan tohumcuklardan yeni bitkicikler meydana gelir. Boðumun topraða deðen kýsmýndan kökler çýkar. Böylece bitki devamlý ileriye doðru yer deðiþtirir. Bu durum çok senelik bir bitkinin besin gereksinmesi bakýmýndan doðal bir ilerlemedir. Çilek, bulunduðu toprak yüzeyini bir müddet sonra tamamen kaplar. Eski dallardan, yeni dallara doðru meydana gelen çiçeklenme ile, çiçeklenme süreklilik gösterir. Böylece meyve derimi uzun bir periyoda yayýlýr. Sonbaharda havalarýn soðumaya baþlamasý ile bitkinin yapraklarý ölür. Ertesi yýl toprak içinde bulunan gövde sürerek bitki yeniden hayata döner ve yaþamaya devam eder.
Þekil 34.1. Çilek Bitkisi
ÇÝLEK 3.2. Kök
Çilek bitkisinin toprak içinde, fakat toprak yüzeyinin hemen altýnda ve ucu toprak üstünde bulunan küçük bir gövdesi vardýr ve bu gövdeye kök gövdesi adý verilir. Bu gövdenin boyu 0,5-3 cm, kalýnlýðý 0,3-1,5 cm arasýnda deðiþir. Üst tarafýnda sürgün ucu bulunur. Gövde ve sürgün ucu pulcuk adý verilen küçük yapraklarla kaplýdýr ve bu yapraklar sürgün ucunu dýþ etmenlerden korur. Gövdenin alt tarafýndan kökler çýkar. Ýlk çýkan kökler beyaz renkli yumuþak etlidir. Bunlara primer kök denir. Primer kökler 20-30 gün içinde uzar, sertleþmeye baþlar, rengi koyulaþýr ve kahverengi siyaha döner. Bu sýrada yan kökler meydana gelir ve bunlar da sekonder kök adýný alýr. Sekonder köklerin teþekkül etmesi ile gövde altýnda bol saçak köklü bir yapýsý ortaya çýkar. Köklerin çoðunluðu, hemen hemen % 80’i, topraðýn 0-20 cm’lik derinliði içinde yer alýr. Ancak kumlu topraklarda geriye kalan kökler 20-30 cm’lik derinliðe yayýlýr. Kumlu ve kumlu-týnlý topraklarda köklerin bir kýsmý 60-80 cm’e iner. Orta aðýr ve aðýr topraklarda derinlik 40-50 cm’i geçemez. Çilekte, ana gövdeden oluþan yan dallarýn uzamasý ve bu dallarýn topraða deðen boðum kýsýmlarýnýn kök salmasý ile, birbirine baðýmlý sayýsýz bitki topluluðu meydana gelir. Bu durum, hem topraðýn üstünü kaplayan bir bitki, hem de topraðýn her tarafýna yayýlan bir kök geliþimini ortaya çýkarýr.
ÇÝLEK 3.3. Gövde, Dal ve Yaprak
Yukarýda da belirttiðimiz gibi, çileðin topraðýn hemen altýnda bir gövdesi bulunmaktadýr. Bu gövde kýþ aylarýnda rozet yapraklarla kaplýdýr. Gövde, bir yandan toprak, bir yandan da rozet yapraklarý ile korunarak kýþý geçirir. Ýlkbaharda bu rozet yapraklarýn koltuklarýnda bulunan gözler sürer ve çilek bitkisinin yan dallarý meydana gelir. Bunlara genel olarak kol adý verilir. Çilek bitkisinin toprak üstü aksamýný yan dallar, yapraklar, çiçekler ve meyveler oluþturur. Toprak üstü aksamýnýn geliþme durumuna göre yatýk çalý, orta çalý ve yüksek çalý formu meydana gelir. Ayrýca bitkinin dal ve yaprak sayýsýna göre kesif toplu, kapalý bir taç veya yaygýn, açýk bir taç þekillenir. Kesif ve toplu taçta dallar 60-90° açý ile, yatýk taçta 10-60° bir açý ile gövdeye birleþir. Yan dallar, yani kollar, ana gövdeden çýktýktan sonra, 5-20 cm uzunluða ulaþtýðýnda boðum meydana getirir, boðumda yaprak oluþur. Bunu sýrasýyla diðer yeni boðumlar ve yapraklar takip eder. Boðumlarýn yaprak koltuklarýndan yeni yan dallar (kollar) çýkar. Kollarýn boyu deðiþkendir. Kollar üzerinde de boðumlar bulunur. Her kolda birinci boðumdaki tomurcuk genellikle uyur haldedir. Bu yüzden yan dal için sürme, yaprak oluþumu, koltuklarda çiçek ve meyve oluþumu, ikinci boðumdan sonra ortaya çýkar. Kollar bir periyot içinde belli bir dönem yaþar. Erken ölebildikleri gibi, mevsim sonuna kadar dayananlar da görülür. Boðumdan köklenen dallar yeni yeni bitkiler meydana getirir. Böylece bitkinin beslenmesi kolaylaþýrken, diðer taraftan hayatta kalma þansý artar. Yapraklar genellikle üç parçalýdýr. Bazý çeþitlerde 4-5 parçalý da olabilir. Yapraklar, gövde ve yan dal üzerindeki boðumda bulunan iki adet kulakçýk arasýndan 5-10 cm uzunluðunda bir sapla çýkar. Yaprak kenarlarý testere diþlidir. Damarlar belirgindir. Renk açýk yeþilden koyu yeþile kadar deðiþkendir. Ayrýca yer yer kýrmýzý antosiyanla karýþmýþtýr. Kýrmýzý renk bilhassa mevsim sonuna doðru fazlalaþýr. Bazý çilekler her dem yeþildir. Yani yapraklarýný kýþýn dökmez. Buna örmek Fragaria chiloensis gösterilir. Diðer büyük bir çoðunluðunun yapraðý dökülür. Yaprak rengi, bitkinin dayanýklýlýðýyla ilgilidir. Nitekim açýk yeþil yapraklar mantari enfeksiyona (mildiyu) ve yine açýk renkli yapraklar yumuþak bir dokuya sahip olduðundan, kýrmýzý örümcek zararýna karþý hassaslýðý ifade eder. Koyu yeþil renklilerde, beyaz leke hastalýðý daha çok meydana gelir.
ÇÝLEK 3.4. Çiçek ve Meyve
Çiçek salkýmlarý her boðumda tek ve demetler halinde meydana gelir. Boðumda bulunan brakte, yapraðýnýn koltuðunda teþekkül eder. Çiçek salkýmý dallý bir yapý gösterir. Ana dal bir tepe çiçeði ile son bulur. Bunun altýndan karþýlýklý iki yan dal vardýr. Böylece bir çiçek salkýmý oluþur. Her dalda önce ortadaki tepe çiçeði meyve baðlar, bunu daha sonda yan dallar izler. Tepe çiçeðinin meyvesi daha iri ve gösteriþlidir. Yan daldaki meyveler daha geç oluþur ve küçüktür. Çilekte üç tip çiçek tespit edilmiþtir. Bunlar erkek, diþi ve erselik (erdiþi) çiçeklerdir. Erkek ve diþi çiçeklere, poliploid, hekzaploid ve oktoploid gibi kromozom sayýsý yüksek olan çeþitlerde rastlanýr. Diploid çeþitler daha çok erdiþi yapýlýdýr. Erdiþi çiçeklerin bazýlarýnda erkek organlar kýsmen dumura uðrar ve fonksiyonlarýný tam yerine getirmeyebilir. Bu bakýmdan tam ve eksik fonksiyonlu çiçekler ortaya çýkar. Fakat ne var ki, eksik fonksiyonlu çiçeklerin meyve tutum oraný, tam erdiþi olanlara nazaran daha iyidir. Amerika’da, bitki baþýna 33,4 eksik fonksiyonlu çiçek veren bir çeþitte 31,7 adet meyve tutan ve 1,7 meyve tutmayan çiçek sayýlmýþtýr. Buna karþýn 21 tam çiçekli bir çeþitte meyve tutan çiçek sayýsý 10,2 ve tutmayan sayýsý 8,8 olmuþtur (DARROW, 1966). Erdiþi, tam çiçeklilerde, beþ adet çanak yaprak, beþ adet taç yaprak ve sayýsý belirgin olmayan erkek ve diþi organ bulunur. Erkek organ sayýsý beþ ve beþin katlarýna göre artar. Genellikle 20-35 adet kadar çýkar. Yumurtalýkta tek bir ovul bulunur. Çanak yapraklar tek tek veya altta birleþerek bir bütünlük meydana getirir. Yaprak formu üç tip olup, birincisi uzun, ince, elips, ucu sivri, kýsa, ikincisi ucu küt, uzun ve üçüncüsü ucu yýrtmaçlýdýr (diþlidir). STÜCKRATH (1972), çanak yapraklardan sonra meyve oluþtuðundan, bunlarýn meyve üzerine oturuþ þekline göre bitiþik, üst üste binmiþ ve gömük üç þekil ayýrt edileceðini tespit etmiþtir. Taç yapraklar beyaz, açýk sarý renklidir. Yapraklar yuvarlaktýr ve orta kýsýmda erkek ve diþi organlar bulunur. Bazý çiçeklerde erkek organlar meydana gelmez bu çiçekler diþi çiçek görünümünü kazanýr. Diþi organýn oluþmadýðý hallerde de erkek çiçek ortaya çýkar (Þekil 34.2 ve 34.3).
Þekil 34.2. Çiçek tomurcuðunun oluþumu
Þekil 34.3. Açýlmýþ bir çiçek
Polen tozlarý çiçek açýlmadan önce olgunlaþýr. Çiçek açýlýp, anterler hafif kuruduðu zaman, çiçek tozlarý etrafa rüzgarla saçýlýr. Çiçek tozlarý canlýlýklarýný birkaç gün muhafaza eder ve zaten döllenmede 24-48 saat içinde meydana gelir. Döllenme olmaz veya muntazam meydana gelmez ise meyvenin þekli bozulur. Taç yapraklarýn diþi organ üzerini örtmesi döllenmeyi engeller. Ayrýca hava koþullarýnýn yaðmurlu, sýcak, kurak ve fazla rüzgarlý olmasý döllenmeyi aksatabilir. Ýlkbaharda ilk açan çiçeklerde polen azlýðý dolayý tam döllenme meydana gelmeyebilir. Maksimum meyve büyüklüðünü elde etmek için, meyvedeki tüm pistillerin döllenmesi gerekir.
Çilek çeþitlerine ve ortam koþullarýnýn uygunluðuna baðlý kalarak, meyvenin olgunlaþmasý 20-60 gün içinde gerçekleþir. Uzun bir günde, yüksek sýcaklýkta süre kýsalýr ve 20-30 güne inerken, kýsmen sýcaðýn az olduðu ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde, kýþýn kýsa günü içinde ýsýtýlan serlerde 40-60 güne uzayabilmektedir.
DARROW (1966), çileklerde meyve þekillerini basýk küre, küre, küremsi konik, konik, uzun konik, boyunlu, uzun kama, kýsa kama ve kalp olmak üzere dokuz kýsýmda toplamaktadýr. STRUCKRATH (1972), tarafýndan yapýlan tasnifte de dokuz kýsým bulunmakta, sadece isimlendirme farklý olmaktadýr. Bu isimlendirme uzun konik, kesik konik, kama, kýsa kama, kalp, yumurta, oval küre, basýk küre ve böbrektir.
Çeþitlere göre meyve þekli deðiþtiði gibi, bir bitki üzerinde ilk meyve þekliyle, daha sonra meydana gelen meyve þekilleri arasýnda farklýlýk görülebilir. Ayrýca yaðýþ, kurak ve sýcak meyve þekline etkilidir. Suyun azlýðý veya çokluðu büyüklüðüne tesir eder.
Meyve eti sýký veya yumuþak dokuludur. Sýký dokulu çeþitler pazar koþullarýna daha uygundur. Meyve rengi ilk önce yeþildir. Olgunlaþmaya baþladýðýnda renk deðiþir ve sonra beyaz, beyaz-sarý, açýk kýrmýzý, kýrmýzý, koyu kýrmýzýya kadar deðiþim gösterir. Meyvenin rengine, meyvenin yapraklarý altýnda gölgede veya direkt güneþ ýþýklarýna maruz kalmasý etki eder. Gölgede renk soluk iken, güneþte koyu ve parlaktýr. Birçok çeþitte ilk önce meyve ucu renklenmeye baþlar ve meyvenin tümü ancak tam olgunlukta esas rengine kavuþur. Erken hasat edilen meyveler açýk olan renk, daha sonra renklenmeye devam eder ve normal rengini alýr. Meyve hasadýnda, meyve sapýnýn çabuk kopmasý önem kazanýr. Sapý sert ve kalýn olan çeþitlerin hasadý zordur ve bu özellik hasatta meyvenin zedelenmesine yol açar. Hasat sonrasý meyvenin üzerinde kalan sap ve çanak yaprak kýsýmlarýnýn durumu ve bunlarýn kopmasý önemlidir. Basit parçalý, yeþil renkli çanak yapraklar meyvenin satýþ özelliðini arttýrýr. Meyve etine gömülü, rengi kahverengiye dönüþmüþ çanak yapraklar, meyveye bayatlamýþ görünüþ verip satýþý azaltýr. Endüstride çanak yapraklarýn kolay kopmasý tercih sebebidir.
