Tweet
PATLICAN Yetiştirme Tekniği
Patlıcan üretiminde, genelde tohumlar sıcak veya soğuk yastıklara ekilir, fideleri elde edilip, tarlaya çıkartılır. Doğrudan tohum ekimi hemen hemen hiç yok denecek kadar azdır, ancak Güneydoğu Anadolu’da yer yer rastlanır. Direkt tohum ekiminin yapılmamasının iki nedeni vardır.
a) Patlıcanın yetişme dönemi 6-8 aydır. Bu uzun dönemin, 2-3 ayı yastıkta fide yetiştirme sırasında, geri kalan kısmı da 4-5 ay tarlada geçer. Kısa vejetasyon dönemi olan yerlerde doğrudan tohum ekimi, bu kısa zamanda bitkilerin büyüyüp, gelişip, istenen verimi vermesini engeller. Bu bakımdan patlıcan bitkilerinin belli bir yaşam sürecini fidelikte geçirmesi, kısa vejetasyon devresi olan yerlerde de patlıcan yetiştirmeyi mümkün kılar. Uzun vejetasyon devresi olan yerlerde ise direkt tohum ekimi ekonomik değildir. Çünkü patlıcanın tohumu ekilerek yetiştirildiği süre içinde, fide dikerek aynı sürede iki ürün alma olanağını yok eder.
b) İkinci neden patlıcan tohumlarının çimlenme gücünün az olması, direkt tohum ekiminde istenen sonucun alınamaması ve tohum ekiminde istenen sonucun alınması için çok fazla tohum kullanılmasıdır.
Fidelerin üretimi, serlerde, sıcak, ılık ve soğuk yastıklarda yapılır. Fide üretim zamanı bölgelere göre değişim gösterir. Tarla tarımında Akdeniz bölgesinde Aralık-Şubat; Ege, Marmara ve Güney Doğu Anadolu’da Ocak-Şubat; Orta Anadolu’da Şubat-Mart aylarında, ser tarımında serin ısıtılması halinde istenen devrede üretim yapılabilir. Ancak İlkbahar dönemi hem ısıtılmayan ve hem de ısıtılan serler için en idealidir. İlkbahar yetiştiriciliğinde fidelerin 15 Ocak’tan başlayarak Şubat ayı sonuna kadar dikilmesi için, Kasım-Ocak ayları içinde yetiştirilmesi gerekir. Kısmen ısıtma yapılan serlerde tek ürün yetiştirildiğinde fide elde etme zamanı Ağustos-Ekim’dir. Bu konuda MACİT ve ESER (1983) Cetvel 35.3’deki tohum ekimi, fide dikimi ve hasat zamanı sürelerini vermektedir.
Patlıcan fidelerini yetiştirilmesinde şaşırtma yapılmaz. Tohumlar direkt fide üretilecek alana ekilir. Bu amaçla ya sıcak, ılık ve soğuk yastıklar hazırlanır, ekim yapılır, yahutta kağıt, kiremit, plastik saksılar veya 15x30x40 cm kasalar içerisine harç konarak buraya tohum atılır. Ekim nereye yapılırsa yapılsın önemli olan iyi bir harcın hazırlanmasıdır. Bu konuda ŞENİZ (1984) oldukça geniş bilgiler aktarmaktadır. Fide yetiştirme ortamında çok değişik maddeler kullanılır. Bunlar bahçe toprağı kum, turba, yosun, vermukilit, perlit, yaprak artıkları, kömür tozu, kiremit parçaları ve benzeri maddelerdir. Bu maddelerden bir veya birkaçı karıştırılarak yetiştirilecek sebze çeşidine göre özel reçeteler hazırlanır. İyi bir harç çabuk ısınmalı, havalanmalı, iyi bir şekilde su tutmalı ve fazla suyu akıtmalı, pH’ı 6,5 – 7,5 arasında yani nötr özellikte olmalı, kolay, ucuz ve her zaman bulunmalıdır.
Cetvel 35.3. Sera patlıcan yetiştiriciliğinde tohum ekim, fide dikim tarihleri
ve muhtemel hasat devreleri
Ülkemizde patlıcan için kullanılan tipik harç, elenmiş bahçe toprağı ile yanmış koyun ve inek gübresi karışımıdır. Karışım içine bazen kum koyanlar da bulunur. Fakat bunlar arasındaki oran gelişi güzel ayarlanır. İtinalı bahçıvanlar 1/3 bahçe toprağı, 1/3 kum, 1/3 yanmış gübre oranını kullanır. Son yıllarda harç içine orman toprağı, perlit koyanlara da rastlanır. Perlit ve orman toprağı pahalı ve her yerde kolaylıkla bulunmadığından kullanımı azdır.
WACQUANT ve Arkadaşlarının (1974) Montfavet’te kullandıkları harç formülü;
% 60 turba (TKS 2)
% 25 yanmış ahır gübresi
% 15 toprak
G.C.R.I. (Glasshouse, Crops Research Institu’te) de saksılar için kullanılan toprak formülü (ŞENİZ 1984).
% 75 turba
% 25 ince kum ve bu harcın her m³ ne
1500 kg süper fosfat (%18 lik)
2400 kg kireç veya tebeşir tozu
2400 kg dolomik
% 7 B
% 5,5 2n
% 9 mn
% 20 Fe
% 7,5 Cu
% 22 mg
Bu reçete, harç yapıldıktan sonra kullanım şekline bağlı kalarak
Karışım kısa süre sonra kullanılacaksa
200 g amonyum nitrat
450 g üre
750 g potasyum sülfat
Karışım uzun süre sonra kullanılacaksa
450 g amonyum nitrat
750 g potasyum nitrat ilave edilir.
SCHALES’e (1977) göre 72 litrelik bir yetiştirme ortamı hazırlamak için
36 1 turba yosunu
36 1 vermukilit
450 g kireç taşı
125 g süper fosfat
62 g kalsiyum nitrat
217 g kalsiyum sülfat
31 g FTE 503
2 g Sequesten 330 Fc ilave edilmektedir.
Antalya Sebzecilik Araştırma Enstitüsünde hazırlanan harç (ÇETİN VE ERTEKİN, 1976).
a) Orman toprağı veya çim toprağı kullanarak
20 teneke orman toprağı
20 teneke yanmış ahır gübresi
10 teneke kum
1-2 kg süper fosfat (% 18)
b) Bahçe toprağı kullanarak
15 teneke bahçe toprağı
30 teneke yanmış ahır gübresi
5 teneke kum
1-2 kg süper fosfat (% 18)
(50 teneke harç 1 m³ gelmekte ve 15x15 cm’lik torba veya saksıdan 1000 adet hazırlamaktadır).
Hazırlanan harç, çoğu kez herhangi bir işleme tabi tutulmadan fide yetiştirmede kullanılır. Bu durumda harç içinde bulunan zararlı mantar ve bakteriler belli bir süre sonra faaliyete geçerek fidelerin büyümesini engeller. Bazen bu engelleme fidelikte, fideler yerlerine serildiği zaman ve bazense esas yerlerine dikildikten sonra kendisini gösterir. Gerek fide yetiştirme sırasında ve gerekse ileride tarlada herhangi kötü bir durumla karşılaşmamak için, sağlıklı ve bol ürün verecek fideler elde etmek üzere hazırlanan harcın içinde bulunacak zararlı organizmaların yok edilmesiyle mümkündür. Bunun için harç, elimizde buhar üreten bir tesis varsa 50-70°C’de 6-24 saat süreyle buhar verilerek pastörize edilir. Süre 50°C’de 24 saat ve sıcaklığın 70°C doğru çıkmasıyla 6 saate kadar düşer. Düşük derecede uzun sürede harcın temizlenmesi daha sağlıklı ve doğrudur. Çünkü 65°C’nin üstündeki sıcaklıklarda toprakta faydalı olan mikro organizmalar da ölür. Hele 80-100°C’de yapılan bir işlem fayda yerine zarar getirir.
Buhar bulunmadığı takdirde, toprağa Formalin, Vapam, Bazemid, Ceresan, Koorsikol, Brassicaol, Teleno II, Nemacur, Metil Bromid gibi çeşitli kimyasal maddeler uygulanır. Fakat bu maddelerin hiç birisi buharın yerine tam tutmaz. Bazı ilaçlar birçok hastalığa ve zararlılara etken değildir, sadece belli hastalıklara ve zararlıları öldürür. Bu durum, topraktaki organizma dengesini, birinin lehine bozduğundan, toprakta kalanlar hızla gelişerek çok daha kötü etkiler ortaya çıkartabilmektedir. İlaç kullanılırken dozun iyi ayarlanmaması, ilaç tesir süresine uyulmaması ve yeterli dozda ilaç atılmaması veya fazla atılması ayrıca başka sorunları ortaya çıkartır.
Kullanılan ilaçlar arasında en çok kullanılanı Metil Bromid ve Formalin’dir. 1 m³ harca bir tüp metil bromit yeterlidir. Uygulamada toprağın üzerine 3 m²’lik bir plastik serilir. Üzerine 150 cm boyunda 10 cm çapında plastik boru, bir ucu ortaya, diğer ucu kenara gelecek şekilde konur. Orta kısımda kalan ucun üzerine bir domates kasası ters çevrilerek yerleştirilir. Sonra kasanın üzerine 1-3 m3 harç yığılır. Yığının üzeri iyici örtülerek, plastiğin uçları içeri hava girip çıkmaması için güzelce katlanır, sonra üzerine taş veya kalaslar konur. Plastik borunun kenarda kalan ucuna metil bromid tüpü yarıya kadar sokulur ve üstü tekrar plastikle örtülür. Dışardan bir çivi ve keser yardımı ile tüp delinir. Tüpten çıkan gazın basıncıyla tüp boru içinden yığının ortasına konan domates kasasına doğru gider. Orada buharlaşan gaz, domates kasasında yığın altından yukarı doğru çıkar ve bütün harcı uygulamaya alır. Dış hava sıcaklık 10-15 °C olduğunda 24 saat kapalı vaziyette tutulur, sıcaklık 5-6 °C gibi düşük seviyede ise süre 48 saate çıkartılır. Bu işlemi, kış aylarının düşük sıcaklığında, kapalı ve sıcak bir alanda yapmakta fayda vardır. Süre sonunda üsteki plastik örtü açılır. Yığın aktarılarak ve 1-2 gün bekletilir ve harcın içinde kalan gazın tümünün çıkması sağlanır. Bu işlemden sonra harç kullanılabilir. Yalnız Metil bromidin kullanımı insan sağlığı açısından bazı ülkelerde yasaklanmaktadır.
Formalin kullanılacaksa beton bir zemin yoksa, yine toprak üstüne plastik serilir. Plastiğin bir kenarına yakın olacak şekilde harç yığılır. Sonra 50 lt suya 1 litre formalin katılarak hazırlanan ilaç süzgeçli kovaya ve ilaç atan tulumbalara konur. Plastik üzerindeki harç kürekle aktarılmaya başlanır. Aktarma sırasında, atılan her kürek harca süzgeçli kovadaki ilaç dökülerek veya tulumbadan ilaç sıkılarak uygulanır. İlacın toprağa karıştırılması bitince, yığın yine plastikle örtülür. Hava giriş çıkışını önlemek üzere plastiklerin uçları kıvrılır ve üzerlerine taş veya kalas konur. Sıcaklığın 10-15°C olması halinde 48 saat beklenir. Sonra üstü açılıp, harç aktarılarak havalandırılır. Harç 3-4 gün bekletildikten ve içindeki formaldehit iyice uçtuktan sonra kullanılabilir. Formalinle çalışırken gözlük takmak ve maske kullanmak gereklidir. Aksi halde göz ve solunum organlarında tahribat yapabilir.
Harç, temiz hale getirildikten sonra sıcak, ılık ve soğuk yastıklara serilir. Kasa ve saksılara doldurulur. Sonra tohumlar ekilir. Saksılara 2-3 adet tohum atılır. Kasa ve yastıklarda fideler kısa süre kalacaksa 5x5 cm, uzun süre kalacaksa 5x10 veya 10x10 cm aralıkla tohumlar ekilir. Metre kareye 4-6 gr tohumlar kullanılır. Bu durumda 1 m² yerden 500-750 adet fide elde edilir. Bunun % 5 veya duruma göre % 10’nu iyi gelişmeyen fideler teşkil edebilir. Bu bakımdan fide hesabı yaparken dikkatli davranılmalı ve fire miktarı göz önünde tutulmalıdır.
Ekim yapıldıktan sonra sulama yapılır. Ortam sıcaklığı 25-30°C’de tutulursa 5-6 gün, 25-20 °C’de 6-8 gün, 20-15 °C’de 8-10 gün ve 15-10 °C’de 10-20 gün sonra ekilen tohumlardan bitkiler toprak yüzüne çıkar. Çimlenme sıcaklığın düşük olması, çimlenme süresinin uzaması demek olduğundan, sonuçta zaman kaybı meydana geldiğinden iyi değildir. Fideler toprak yüzüne çıkınca havalandırmaya dikkat edilir. Yastıklarda sıcaklığı düşürmemek için, tohumların çimlenmesi sırasında yastığın üstüne hasır serilir. Fideler toprak yüzüne çıkınca bu hasır gündüzleri kaldırılır. Geceleri yine örtülür. Fidelerin büyümesi sırasında bol ışık almaları gerekir. Lüzumsuz yere gölgeleme yapılmamalıdır. Ancak sıcaklık yükselirse, o zaman öğle saatlerinde 1-2 saat gölgeleme yeterlidir. Fide döneminde ortam sıcaklığı 18-22 °C arasında olmalıdır. Saksılar önce yan yana sık konabilir. Fidelerin yaprakları uç uca temas edince araları açılır. Hiçbir zaman bitkiler birbirini örtmemeli, birbirini gölgelemelidir. Yastıkta bitkiler sık duruma geldiğinde yapılacak işlem seyreltmedir. Sık fideler arasındaki birer bitki, kökleri topraklı olarak çıkartılır ve başka bir boş yastığa alınır, yani yerleri değiştirilir (Dikkat, yukarıda patlıcan fidelerinin şaşırtılmaması gerektiğini yazmıştık. Burada fidelerin kökleri topraklı olduğundan yapılan işlem şaşırtma değil yer değiştirmedir). Yastıkta fideler uzun süre kalamaz, en fazla kalış süresi 30-50 gündür. Bunun bir önemli sebebi giderek seyreltme ve yer değiştirme işi güçleşir, ikinci sebebi içlik artar, maliyet yükselir, üçüncü sebebi fideler kartlaşır ve verim gücü düşer. Bu bakımdan saksı kullanmak daha avantajlıdır. Saksıların arası açılmak kaydıyla, bitkilerin 60 güne kadar tutulması mümkündür (Şekil 35.13). Fakat tohum ekimi sırasında saksı büyüklüğü 15 cm’den küçük olursa, arada daha büyük bir saksıya fideleri geçirmek gerekir. Küçük saksıda kökler sıkışır, bu fidelerin ileride tarla verimleri düşer ve özellikle erkencilikleri geriler.
Patlıcan üretiminde, genelde tohumlar sıcak veya soğuk yastıklara ekilir, fideleri elde edilip, tarlaya çıkartılır. Doğrudan tohum ekimi hemen hemen hiç yok denecek kadar azdır, ancak Güneydoğu Anadolu’da yer yer rastlanır. Direkt tohum ekiminin yapılmamasının iki nedeni vardır.
a) Patlıcanın yetişme dönemi 6-8 aydır. Bu uzun dönemin, 2-3 ayı yastıkta fide yetiştirme sırasında, geri kalan kısmı da 4-5 ay tarlada geçer. Kısa vejetasyon dönemi olan yerlerde doğrudan tohum ekimi, bu kısa zamanda bitkilerin büyüyüp, gelişip, istenen verimi vermesini engeller. Bu bakımdan patlıcan bitkilerinin belli bir yaşam sürecini fidelikte geçirmesi, kısa vejetasyon devresi olan yerlerde de patlıcan yetiştirmeyi mümkün kılar. Uzun vejetasyon devresi olan yerlerde ise direkt tohum ekimi ekonomik değildir. Çünkü patlıcanın tohumu ekilerek yetiştirildiği süre içinde, fide dikerek aynı sürede iki ürün alma olanağını yok eder.
b) İkinci neden patlıcan tohumlarının çimlenme gücünün az olması, direkt tohum ekiminde istenen sonucun alınamaması ve tohum ekiminde istenen sonucun alınması için çok fazla tohum kullanılmasıdır.
Fidelerin üretimi, serlerde, sıcak, ılık ve soğuk yastıklarda yapılır. Fide üretim zamanı bölgelere göre değişim gösterir. Tarla tarımında Akdeniz bölgesinde Aralık-Şubat; Ege, Marmara ve Güney Doğu Anadolu’da Ocak-Şubat; Orta Anadolu’da Şubat-Mart aylarında, ser tarımında serin ısıtılması halinde istenen devrede üretim yapılabilir. Ancak İlkbahar dönemi hem ısıtılmayan ve hem de ısıtılan serler için en idealidir. İlkbahar yetiştiriciliğinde fidelerin 15 Ocak’tan başlayarak Şubat ayı sonuna kadar dikilmesi için, Kasım-Ocak ayları içinde yetiştirilmesi gerekir. Kısmen ısıtma yapılan serlerde tek ürün yetiştirildiğinde fide elde etme zamanı Ağustos-Ekim’dir. Bu konuda MACİT ve ESER (1983) Cetvel 35.3’deki tohum ekimi, fide dikimi ve hasat zamanı sürelerini vermektedir.
Patlıcan fidelerini yetiştirilmesinde şaşırtma yapılmaz. Tohumlar direkt fide üretilecek alana ekilir. Bu amaçla ya sıcak, ılık ve soğuk yastıklar hazırlanır, ekim yapılır, yahutta kağıt, kiremit, plastik saksılar veya 15x30x40 cm kasalar içerisine harç konarak buraya tohum atılır. Ekim nereye yapılırsa yapılsın önemli olan iyi bir harcın hazırlanmasıdır. Bu konuda ŞENİZ (1984) oldukça geniş bilgiler aktarmaktadır. Fide yetiştirme ortamında çok değişik maddeler kullanılır. Bunlar bahçe toprağı kum, turba, yosun, vermukilit, perlit, yaprak artıkları, kömür tozu, kiremit parçaları ve benzeri maddelerdir. Bu maddelerden bir veya birkaçı karıştırılarak yetiştirilecek sebze çeşidine göre özel reçeteler hazırlanır. İyi bir harç çabuk ısınmalı, havalanmalı, iyi bir şekilde su tutmalı ve fazla suyu akıtmalı, pH’ı 6,5 – 7,5 arasında yani nötr özellikte olmalı, kolay, ucuz ve her zaman bulunmalıdır.
Cetvel 35.3. Sera patlıcan yetiştiriciliğinde tohum ekim, fide dikim tarihleri
ve muhtemel hasat devreleri
Ülkemizde patlıcan için kullanılan tipik harç, elenmiş bahçe toprağı ile yanmış koyun ve inek gübresi karışımıdır. Karışım içine bazen kum koyanlar da bulunur. Fakat bunlar arasındaki oran gelişi güzel ayarlanır. İtinalı bahçıvanlar 1/3 bahçe toprağı, 1/3 kum, 1/3 yanmış gübre oranını kullanır. Son yıllarda harç içine orman toprağı, perlit koyanlara da rastlanır. Perlit ve orman toprağı pahalı ve her yerde kolaylıkla bulunmadığından kullanımı azdır.
WACQUANT ve Arkadaşlarının (1974) Montfavet’te kullandıkları harç formülü;
% 60 turba (TKS 2)
% 25 yanmış ahır gübresi
% 15 toprak
G.C.R.I. (Glasshouse, Crops Research Institu’te) de saksılar için kullanılan toprak formülü (ŞENİZ 1984).
% 75 turba
% 25 ince kum ve bu harcın her m³ ne
1500 kg süper fosfat (%18 lik)
2400 kg kireç veya tebeşir tozu
2400 kg dolomik
% 7 B
% 5,5 2n
% 9 mn
% 20 Fe
% 7,5 Cu
% 22 mg
Bu reçete, harç yapıldıktan sonra kullanım şekline bağlı kalarak
Karışım kısa süre sonra kullanılacaksa
200 g amonyum nitrat
450 g üre
750 g potasyum sülfat
Karışım uzun süre sonra kullanılacaksa
450 g amonyum nitrat
750 g potasyum nitrat ilave edilir.
SCHALES’e (1977) göre 72 litrelik bir yetiştirme ortamı hazırlamak için
36 1 turba yosunu
36 1 vermukilit
450 g kireç taşı
125 g süper fosfat
62 g kalsiyum nitrat
217 g kalsiyum sülfat
31 g FTE 503
2 g Sequesten 330 Fc ilave edilmektedir.
Antalya Sebzecilik Araştırma Enstitüsünde hazırlanan harç (ÇETİN VE ERTEKİN, 1976).
a) Orman toprağı veya çim toprağı kullanarak
20 teneke orman toprağı
20 teneke yanmış ahır gübresi
10 teneke kum
1-2 kg süper fosfat (% 18)
b) Bahçe toprağı kullanarak
15 teneke bahçe toprağı
30 teneke yanmış ahır gübresi
5 teneke kum
1-2 kg süper fosfat (% 18)
(50 teneke harç 1 m³ gelmekte ve 15x15 cm’lik torba veya saksıdan 1000 adet hazırlamaktadır).
Hazırlanan harç, çoğu kez herhangi bir işleme tabi tutulmadan fide yetiştirmede kullanılır. Bu durumda harç içinde bulunan zararlı mantar ve bakteriler belli bir süre sonra faaliyete geçerek fidelerin büyümesini engeller. Bazen bu engelleme fidelikte, fideler yerlerine serildiği zaman ve bazense esas yerlerine dikildikten sonra kendisini gösterir. Gerek fide yetiştirme sırasında ve gerekse ileride tarlada herhangi kötü bir durumla karşılaşmamak için, sağlıklı ve bol ürün verecek fideler elde etmek üzere hazırlanan harcın içinde bulunacak zararlı organizmaların yok edilmesiyle mümkündür. Bunun için harç, elimizde buhar üreten bir tesis varsa 50-70°C’de 6-24 saat süreyle buhar verilerek pastörize edilir. Süre 50°C’de 24 saat ve sıcaklığın 70°C doğru çıkmasıyla 6 saate kadar düşer. Düşük derecede uzun sürede harcın temizlenmesi daha sağlıklı ve doğrudur. Çünkü 65°C’nin üstündeki sıcaklıklarda toprakta faydalı olan mikro organizmalar da ölür. Hele 80-100°C’de yapılan bir işlem fayda yerine zarar getirir.
Buhar bulunmadığı takdirde, toprağa Formalin, Vapam, Bazemid, Ceresan, Koorsikol, Brassicaol, Teleno II, Nemacur, Metil Bromid gibi çeşitli kimyasal maddeler uygulanır. Fakat bu maddelerin hiç birisi buharın yerine tam tutmaz. Bazı ilaçlar birçok hastalığa ve zararlılara etken değildir, sadece belli hastalıklara ve zararlıları öldürür. Bu durum, topraktaki organizma dengesini, birinin lehine bozduğundan, toprakta kalanlar hızla gelişerek çok daha kötü etkiler ortaya çıkartabilmektedir. İlaç kullanılırken dozun iyi ayarlanmaması, ilaç tesir süresine uyulmaması ve yeterli dozda ilaç atılmaması veya fazla atılması ayrıca başka sorunları ortaya çıkartır.
Kullanılan ilaçlar arasında en çok kullanılanı Metil Bromid ve Formalin’dir. 1 m³ harca bir tüp metil bromit yeterlidir. Uygulamada toprağın üzerine 3 m²’lik bir plastik serilir. Üzerine 150 cm boyunda 10 cm çapında plastik boru, bir ucu ortaya, diğer ucu kenara gelecek şekilde konur. Orta kısımda kalan ucun üzerine bir domates kasası ters çevrilerek yerleştirilir. Sonra kasanın üzerine 1-3 m3 harç yığılır. Yığının üzeri iyici örtülerek, plastiğin uçları içeri hava girip çıkmaması için güzelce katlanır, sonra üzerine taş veya kalaslar konur. Plastik borunun kenarda kalan ucuna metil bromid tüpü yarıya kadar sokulur ve üstü tekrar plastikle örtülür. Dışardan bir çivi ve keser yardımı ile tüp delinir. Tüpten çıkan gazın basıncıyla tüp boru içinden yığının ortasına konan domates kasasına doğru gider. Orada buharlaşan gaz, domates kasasında yığın altından yukarı doğru çıkar ve bütün harcı uygulamaya alır. Dış hava sıcaklık 10-15 °C olduğunda 24 saat kapalı vaziyette tutulur, sıcaklık 5-6 °C gibi düşük seviyede ise süre 48 saate çıkartılır. Bu işlemi, kış aylarının düşük sıcaklığında, kapalı ve sıcak bir alanda yapmakta fayda vardır. Süre sonunda üsteki plastik örtü açılır. Yığın aktarılarak ve 1-2 gün bekletilir ve harcın içinde kalan gazın tümünün çıkması sağlanır. Bu işlemden sonra harç kullanılabilir. Yalnız Metil bromidin kullanımı insan sağlığı açısından bazı ülkelerde yasaklanmaktadır.
Formalin kullanılacaksa beton bir zemin yoksa, yine toprak üstüne plastik serilir. Plastiğin bir kenarına yakın olacak şekilde harç yığılır. Sonra 50 lt suya 1 litre formalin katılarak hazırlanan ilaç süzgeçli kovaya ve ilaç atan tulumbalara konur. Plastik üzerindeki harç kürekle aktarılmaya başlanır. Aktarma sırasında, atılan her kürek harca süzgeçli kovadaki ilaç dökülerek veya tulumbadan ilaç sıkılarak uygulanır. İlacın toprağa karıştırılması bitince, yığın yine plastikle örtülür. Hava giriş çıkışını önlemek üzere plastiklerin uçları kıvrılır ve üzerlerine taş veya kalas konur. Sıcaklığın 10-15°C olması halinde 48 saat beklenir. Sonra üstü açılıp, harç aktarılarak havalandırılır. Harç 3-4 gün bekletildikten ve içindeki formaldehit iyice uçtuktan sonra kullanılabilir. Formalinle çalışırken gözlük takmak ve maske kullanmak gereklidir. Aksi halde göz ve solunum organlarında tahribat yapabilir.
Harç, temiz hale getirildikten sonra sıcak, ılık ve soğuk yastıklara serilir. Kasa ve saksılara doldurulur. Sonra tohumlar ekilir. Saksılara 2-3 adet tohum atılır. Kasa ve yastıklarda fideler kısa süre kalacaksa 5x5 cm, uzun süre kalacaksa 5x10 veya 10x10 cm aralıkla tohumlar ekilir. Metre kareye 4-6 gr tohumlar kullanılır. Bu durumda 1 m² yerden 500-750 adet fide elde edilir. Bunun % 5 veya duruma göre % 10’nu iyi gelişmeyen fideler teşkil edebilir. Bu bakımdan fide hesabı yaparken dikkatli davranılmalı ve fire miktarı göz önünde tutulmalıdır.
Ekim yapıldıktan sonra sulama yapılır. Ortam sıcaklığı 25-30°C’de tutulursa 5-6 gün, 25-20 °C’de 6-8 gün, 20-15 °C’de 8-10 gün ve 15-10 °C’de 10-20 gün sonra ekilen tohumlardan bitkiler toprak yüzüne çıkar. Çimlenme sıcaklığın düşük olması, çimlenme süresinin uzaması demek olduğundan, sonuçta zaman kaybı meydana geldiğinden iyi değildir. Fideler toprak yüzüne çıkınca havalandırmaya dikkat edilir. Yastıklarda sıcaklığı düşürmemek için, tohumların çimlenmesi sırasında yastığın üstüne hasır serilir. Fideler toprak yüzüne çıkınca bu hasır gündüzleri kaldırılır. Geceleri yine örtülür. Fidelerin büyümesi sırasında bol ışık almaları gerekir. Lüzumsuz yere gölgeleme yapılmamalıdır. Ancak sıcaklık yükselirse, o zaman öğle saatlerinde 1-2 saat gölgeleme yeterlidir. Fide döneminde ortam sıcaklığı 18-22 °C arasında olmalıdır. Saksılar önce yan yana sık konabilir. Fidelerin yaprakları uç uca temas edince araları açılır. Hiçbir zaman bitkiler birbirini örtmemeli, birbirini gölgelemelidir. Yastıkta bitkiler sık duruma geldiğinde yapılacak işlem seyreltmedir. Sık fideler arasındaki birer bitki, kökleri topraklı olarak çıkartılır ve başka bir boş yastığa alınır, yani yerleri değiştirilir (Dikkat, yukarıda patlıcan fidelerinin şaşırtılmaması gerektiğini yazmıştık. Burada fidelerin kökleri topraklı olduğundan yapılan işlem şaşırtma değil yer değiştirmedir). Yastıkta fideler uzun süre kalamaz, en fazla kalış süresi 30-50 gündür. Bunun bir önemli sebebi giderek seyreltme ve yer değiştirme işi güçleşir, ikinci sebebi içlik artar, maliyet yükselir, üçüncü sebebi fideler kartlaşır ve verim gücü düşer. Bu bakımdan saksı kullanmak daha avantajlıdır. Saksıların arası açılmak kaydıyla, bitkilerin 60 güne kadar tutulması mümkündür (Şekil 35.13). Fakat tohum ekimi sırasında saksı büyüklüğü 15 cm’den küçük olursa, arada daha büyük bir saksıya fideleri geçirmek gerekir. Küçük saksıda kökler sıkışır, bu fidelerin ileride tarla verimleri düşer ve özellikle erkencilikleri geriler.
Comment