Tweet
DOMATES Sınıflandırılması
Domates Anginosperm (kapalı tohumlular) kısmının, Dicotyladoneae (çift çenekliler sınıfının) sınıfının, Sympetale (bitişik taç yapraklılar) alt sınıfının bazı yazarlara göre Tubiflora takımı, bazı yazarlara göre Personatae takımının solanaceae familyasının, Lycoperdsicon cinsine dahildir (BADGA 1954, LUBBEN 1959). Domatesin adı Lycopersicum esculentum Mill ve synomini Solanum Lycopersicon L. veya Lycopersicum Karst’tır. Solanum kelimesi latincede Solari’den gelmekte, Lycopersicon ise Lycos; kurt ve persicos; elma kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Meksika’lı kabileler, Tomati adını kullanılmıştır. Tomati ismi, Güney Amerika menşeli bir kelime olup, Aztec lisansında Zizomate veya Zitotamete kelimesinden çıkmıştır (TOMPSON, 1949).
Domatesin kromozom sayısı 2n=24’tür. Bazı domateslerde somatik olarak 2n=12 kromozoma da rastlanır, ancak bu domatesler küçük meyveli ve fertildir. Suni yoldan domateslerde polyploidi yaratılmıştır. Mevcut olan Tetraploid domatesler, diploid domateslerden daha küçük meyvelidir ve meyveleri geç olgunlaşır. L. esculentum ile L. pimpinelli folium ve L. hirsutm birbiriyle kolayca melezlenebilir, fakat meydana gelen F1 dölleri sterildir.
Domates, kışı soğuk geçen iklimli bölgelerinde tek yıllık, buna karşın tropikal bölgelerde çok yıllık bir bitki görünümündedir. Ancak ekonomik açıdan domatesin tek yıllık yetiştirilmesi düşünülür. Çünkü, çok yıllık durumdaki domates bitkilerinde gövde, yaprak, dal gibi fazla miktarda vejetatif organa karşılık, az sayıda generatif organ, yani çiçek ve meyve oluşur.
Domateslerin sınıflandırılmasında değişik tasnif çeşitleri kullanılmıştır. Anavatan üzerindeki tartışmalarda menşey bitkisi olarak ister. L. esculentum, ister L. pimpinellifolium ele alınsın, bunlardan beş adet varyetenin doğduğu ve bu varyetelerin,
var. Commune (adi domates),
var. Grandifolium (geniş yapraklı domates),
var. Validum (sırık domates),
var. Cerasiforme (kiraz tipi meyveli),
var. Pyriforme (armut tipi meyveli)
olduğu kabul edilir (THOMPSON, 1949).
Bu botanik tasnif yanında, domatesler bitkinin sürgün boyunun determine edilmesine (boyuna uzamanın kısıtlanması) ve serbest kalmasına göre yer domatesleri ve sırık domatesler şeklinde ikiye ayrılır. Yer domatesleri, günümüzde daha çok sanayi domates tipi olarak gösterilmekte, salça üretimi için yetiştirilmektedir. Sofralık üretimleri ise kısmen yapılmaktadır. Sırık domateslerin hepsi, yer domateslerinden farklı olarak, sadece taze yemeklik olarak yetiştirilir. Domatesin, bu kullanılma şekline göre de sanayi ve yemeklik domatesi olarak sınıflanması yapılır. DILLINGEN (1956), domatesleri meyvelerin özelliğine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırmaktadır.
a) Yuvarlak ve dilimsiz
b) Meyveleri şekilsiz dilimli
c) Meyvelerin kiraz şeklinde
d) Meyveleri armut şeklinde
Ayrıca yukarıda sınıflandırılan domates meyvelerinin kırmızı veya sarı renkli, tüylü ve tüysüz olabileceklerini vurgulamaktadır. Diğer birçok yazar, domatesleri şekil, irilik, renk ve dilimliğe göre dört sınıfa ayırıp, her sınıfı da kendi içinde alt gruplara böler.
A- Meyve şekli
a) Yuvarlak
b) Yuvarlak ve basık
c) Basık
d) Çok basık
e) Konik
f) Ortası boğumlu
g) Kiraz
h) Erik
i) Armut
j) Yürek
B- Meyve iriliği
a) Küçük
b) Orta
c) İri
d) Çok iri
C- Meyve rengi
a) Muhtelif tonda kırmızı
b) Sarı
c) Siklamen
d) Beyaz
D- Meyve Dilimliliği
a) Düz, dilimsiz
b) Az dilimli
c) Çok dilimli
Son yıllarda domateslerin diğer bir sınıflama şekli daha ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu yeni sınıflamada domatesler, açıkta ve örtü altında yetiştirilmelerine göre ikiye ayrılmaktadır. Çünkü her iki yetiştirme şeklinde bulunan domates çeşitlerinin yetiştirilme yerlerine uyacak kendine özgü nitelikleri bulunmaktadır.
Domates Anginosperm (kapalı tohumlular) kısmının, Dicotyladoneae (çift çenekliler sınıfının) sınıfının, Sympetale (bitişik taç yapraklılar) alt sınıfının bazı yazarlara göre Tubiflora takımı, bazı yazarlara göre Personatae takımının solanaceae familyasının, Lycoperdsicon cinsine dahildir (BADGA 1954, LUBBEN 1959). Domatesin adı Lycopersicum esculentum Mill ve synomini Solanum Lycopersicon L. veya Lycopersicum Karst’tır. Solanum kelimesi latincede Solari’den gelmekte, Lycopersicon ise Lycos; kurt ve persicos; elma kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Meksika’lı kabileler, Tomati adını kullanılmıştır. Tomati ismi, Güney Amerika menşeli bir kelime olup, Aztec lisansında Zizomate veya Zitotamete kelimesinden çıkmıştır (TOMPSON, 1949).
Domatesin kromozom sayısı 2n=24’tür. Bazı domateslerde somatik olarak 2n=12 kromozoma da rastlanır, ancak bu domatesler küçük meyveli ve fertildir. Suni yoldan domateslerde polyploidi yaratılmıştır. Mevcut olan Tetraploid domatesler, diploid domateslerden daha küçük meyvelidir ve meyveleri geç olgunlaşır. L. esculentum ile L. pimpinelli folium ve L. hirsutm birbiriyle kolayca melezlenebilir, fakat meydana gelen F1 dölleri sterildir.
Domates, kışı soğuk geçen iklimli bölgelerinde tek yıllık, buna karşın tropikal bölgelerde çok yıllık bir bitki görünümündedir. Ancak ekonomik açıdan domatesin tek yıllık yetiştirilmesi düşünülür. Çünkü, çok yıllık durumdaki domates bitkilerinde gövde, yaprak, dal gibi fazla miktarda vejetatif organa karşılık, az sayıda generatif organ, yani çiçek ve meyve oluşur.
Domateslerin sınıflandırılmasında değişik tasnif çeşitleri kullanılmıştır. Anavatan üzerindeki tartışmalarda menşey bitkisi olarak ister. L. esculentum, ister L. pimpinellifolium ele alınsın, bunlardan beş adet varyetenin doğduğu ve bu varyetelerin,
var. Commune (adi domates),
var. Grandifolium (geniş yapraklı domates),
var. Validum (sırık domates),
var. Cerasiforme (kiraz tipi meyveli),
var. Pyriforme (armut tipi meyveli)
olduğu kabul edilir (THOMPSON, 1949).
Bu botanik tasnif yanında, domatesler bitkinin sürgün boyunun determine edilmesine (boyuna uzamanın kısıtlanması) ve serbest kalmasına göre yer domatesleri ve sırık domatesler şeklinde ikiye ayrılır. Yer domatesleri, günümüzde daha çok sanayi domates tipi olarak gösterilmekte, salça üretimi için yetiştirilmektedir. Sofralık üretimleri ise kısmen yapılmaktadır. Sırık domateslerin hepsi, yer domateslerinden farklı olarak, sadece taze yemeklik olarak yetiştirilir. Domatesin, bu kullanılma şekline göre de sanayi ve yemeklik domatesi olarak sınıflanması yapılır. DILLINGEN (1956), domatesleri meyvelerin özelliğine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırmaktadır.
a) Yuvarlak ve dilimsiz
b) Meyveleri şekilsiz dilimli
c) Meyvelerin kiraz şeklinde
d) Meyveleri armut şeklinde
Ayrıca yukarıda sınıflandırılan domates meyvelerinin kırmızı veya sarı renkli, tüylü ve tüysüz olabileceklerini vurgulamaktadır. Diğer birçok yazar, domatesleri şekil, irilik, renk ve dilimliğe göre dört sınıfa ayırıp, her sınıfı da kendi içinde alt gruplara böler.
A- Meyve şekli
a) Yuvarlak
b) Yuvarlak ve basık
c) Basık
d) Çok basık
e) Konik
f) Ortası boğumlu
g) Kiraz
h) Erik
i) Armut
j) Yürek
B- Meyve iriliği
a) Küçük
b) Orta
c) İri
d) Çok iri
C- Meyve rengi
a) Muhtelif tonda kırmızı
b) Sarı
c) Siklamen
d) Beyaz
D- Meyve Dilimliliği
a) Düz, dilimsiz
b) Az dilimli
c) Çok dilimli
Son yıllarda domateslerin diğer bir sınıflama şekli daha ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu yeni sınıflamada domatesler, açıkta ve örtü altında yetiştirilmelerine göre ikiye ayrılmaktadır. Çünkü her iki yetiştirme şeklinde bulunan domates çeşitlerinin yetiştirilme yerlerine uyacak kendine özgü nitelikleri bulunmaktadır.
Comment