Tweet
DOMATES Ekonomik Değeri
Domates, memleketimizde hıyar yanında, açıkta, tarlada ve örtü altı yetiştiriciliğinde esas kültürlerden birisi ve hatta en önemlisidir. Zaten genel olarak domates, sebze tarımı içinde ilk sırayı alır. 1990’dan önceki yılların ortalamalarına göre memleketimizde 90-110 bin hektarlık alan üzerinde üretilen domates miktarı 4-6 milyon ton arasında iken, 1990 yılından 2000 yılına doğru devamlı artışla ekim alanı 170 bin hektardan 200 bin hektara, üretim miktarı 6 milyon tondan 9 milyon tona çıkmıştır. Bu ürün miktarı, toplam 20-23 milyon ton sebze üretiminin hemen hemen 1/2 – 1/4 teşkil eder. Türkiye’de örtü altı yetiştiriciliği 200-250 bin hektar arasında olup, bu alanın takriben 1/4 – 2/4’ü üzerinde domates yetiştirilir. Örtü altından alınan ürün miktarı 2-4 milyon tondur. Dünyada uzun yıllar ortalaması ele alındığında domatesleri 1000 m²’lik bir alan için yapılan çeşitli giderlerin payları:
İşçilik ............................................... % 10-15
Alet ve materyal ihtiyacı ..................% 5-10
Isıtma ................................................% 20-30
Kira ve amortisman ..........................% 10-15
Diğer yetiştirme giderleri.................. % 15-20
(Yıkama, ayıklama, hasat, tasnif, ambalaj, nakliye, depolama vb.)
Diğer giderler ....................................% 10-15’dir.
Bu gider dağılımının yüzdesi, aşağı yukarı bizim ülkemiz için geçerli sayılabilir. Türkiye’de domates yetiştiriciliği, her mevsimde karlı olmakla beraber, özellikle kış ayları yetiştiriciliği sırasında domateslerin 1 kg değerinin biraz daha yükselmesi ile avantajlı bir durum kazanmaktadır. Fiyat düşmesi ancak tarla ürünlerinin piyasaya çıktığı an kendini göstermektedir. Bu bakımdan memleketimizde, Kasım ayından Mayıs ayına kadarki dönemde domatesler yüksek fiyatla satılmaktadır. Zaten ser domates yetiştiriciliği de bu aylar içinde yoğunlaştırılmıştır. Bu duruma göre, serlerde domates üç değişik zamanda yetiştirilir. Cam ve Plastik serlerde, sonbahar kültüründe Eylül-Ocak, ilkbahar kültüründe Ocak-Haziran; cam serlerde devamlı kültürde Ekim-Mayıs ayları arasıdır. Tarla domates yetiştiriciliği bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak ilkbaharda, donların tamamen bittiği devrede fideler tarlaya çıkartılarak veya toprak sıcaklığı devamlı 10°C’nin üstüne çıktığı an tohum ekimi yapılarak gerçekleştirilir. Fide yetiştiriciliği plastik tüneller altında gerçekleştirilir, sonra tarlaya çıkartılır. Böylece tarlaya direkt tohum ekimine göre, 30-60 günlük bir erkencilik sağlanabilir. Ayrıca yaz sonu tarlada kalan domateslerin üstüne naylon örtü atarak ve sonbaharın donlarından korunarak yine 30-40 günlük bir son turfanda olanağı yaratılabilir. Normal tarlada üretimi, ilkbahar donlarının bitiminden, sonbahar donlarının başladığı ana kadar devam eder. Bu iki don periyodu arasında kalan sürenin en az 80-90 gün olması istenir. Süre ne kadar uzarsa, o yerde o kadar karlı domates üretimi yapılır. Süre kısaldıkça tarlada kızaran domates miktarı azalır, yeşil domates miktarı artar. Her ne kadar kızarmadan bitki üzerinde kalan yeşil domatesler, turşuluk olarak değerlendirilir ve kapalı alanlarda bekletilerek kızarmaları sağlanırsa da, bunların satış fiyatı, tarlada kızarmış olanlar kadar fazla değildir. Bu yüzden vejetasyon süresi kısa olan yerlerde domates yetiştiriciliği istenen boyutta ekonomik olmaz.
Domates, memleketimizde hıyar yanında, açıkta, tarlada ve örtü altı yetiştiriciliğinde esas kültürlerden birisi ve hatta en önemlisidir. Zaten genel olarak domates, sebze tarımı içinde ilk sırayı alır. 1990’dan önceki yılların ortalamalarına göre memleketimizde 90-110 bin hektarlık alan üzerinde üretilen domates miktarı 4-6 milyon ton arasında iken, 1990 yılından 2000 yılına doğru devamlı artışla ekim alanı 170 bin hektardan 200 bin hektara, üretim miktarı 6 milyon tondan 9 milyon tona çıkmıştır. Bu ürün miktarı, toplam 20-23 milyon ton sebze üretiminin hemen hemen 1/2 – 1/4 teşkil eder. Türkiye’de örtü altı yetiştiriciliği 200-250 bin hektar arasında olup, bu alanın takriben 1/4 – 2/4’ü üzerinde domates yetiştirilir. Örtü altından alınan ürün miktarı 2-4 milyon tondur. Dünyada uzun yıllar ortalaması ele alındığında domatesleri 1000 m²’lik bir alan için yapılan çeşitli giderlerin payları:
İşçilik ............................................... % 10-15
Alet ve materyal ihtiyacı ..................% 5-10
Isıtma ................................................% 20-30
Kira ve amortisman ..........................% 10-15
Diğer yetiştirme giderleri.................. % 15-20
(Yıkama, ayıklama, hasat, tasnif, ambalaj, nakliye, depolama vb.)
Diğer giderler ....................................% 10-15’dir.
Bu gider dağılımının yüzdesi, aşağı yukarı bizim ülkemiz için geçerli sayılabilir. Türkiye’de domates yetiştiriciliği, her mevsimde karlı olmakla beraber, özellikle kış ayları yetiştiriciliği sırasında domateslerin 1 kg değerinin biraz daha yükselmesi ile avantajlı bir durum kazanmaktadır. Fiyat düşmesi ancak tarla ürünlerinin piyasaya çıktığı an kendini göstermektedir. Bu bakımdan memleketimizde, Kasım ayından Mayıs ayına kadarki dönemde domatesler yüksek fiyatla satılmaktadır. Zaten ser domates yetiştiriciliği de bu aylar içinde yoğunlaştırılmıştır. Bu duruma göre, serlerde domates üç değişik zamanda yetiştirilir. Cam ve Plastik serlerde, sonbahar kültüründe Eylül-Ocak, ilkbahar kültüründe Ocak-Haziran; cam serlerde devamlı kültürde Ekim-Mayıs ayları arasıdır. Tarla domates yetiştiriciliği bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak ilkbaharda, donların tamamen bittiği devrede fideler tarlaya çıkartılarak veya toprak sıcaklığı devamlı 10°C’nin üstüne çıktığı an tohum ekimi yapılarak gerçekleştirilir. Fide yetiştiriciliği plastik tüneller altında gerçekleştirilir, sonra tarlaya çıkartılır. Böylece tarlaya direkt tohum ekimine göre, 30-60 günlük bir erkencilik sağlanabilir. Ayrıca yaz sonu tarlada kalan domateslerin üstüne naylon örtü atarak ve sonbaharın donlarından korunarak yine 30-40 günlük bir son turfanda olanağı yaratılabilir. Normal tarlada üretimi, ilkbahar donlarının bitiminden, sonbahar donlarının başladığı ana kadar devam eder. Bu iki don periyodu arasında kalan sürenin en az 80-90 gün olması istenir. Süre ne kadar uzarsa, o yerde o kadar karlı domates üretimi yapılır. Süre kısaldıkça tarlada kızaran domates miktarı azalır, yeşil domates miktarı artar. Her ne kadar kızarmadan bitki üzerinde kalan yeşil domatesler, turşuluk olarak değerlendirilir ve kapalı alanlarda bekletilerek kızarmaları sağlanırsa da, bunların satış fiyatı, tarlada kızarmış olanlar kadar fazla değildir. Bu yüzden vejetasyon süresi kısa olan yerlerde domates yetiştiriciliği istenen boyutta ekonomik olmaz.