fidan ve peyzaj fırsatları fidanligi.com’da

Duyuru

Collapse
No announcement yet.

PATATES Botanik Özellikleri

Collapse
X
 
  • Filter
  • Saat
  • Show
Clear All
new posts

  • PATATES Botanik Özellikleri

    PATATES Botanik Özellikleri
    PATATES 3.1. Bitki Oluşumu

    Patates otsu ve tek yıllık bir bitkidir. Her bitkide çiçek oluşmadığı gibi, oluşan çiçeklerde de meyve ve tohum meydana gelmez. Ayrıca elde olunan tohumlar da üretimde pek kullanılmaz. Patates yetiştiriciliği toprak altı yumrularıyla olmaktadır. Yumrular üzerinde gözler bulunur, gözlerin sürmesiyle kök ve daha sonra sürgün meydana gelir. Bitki bol yapraklı ve dallı bir görünümdedir. Bitkinin toprak üstü organları belli bir büyüklüğü aldığında, gövdenin toprak altındaki kısmında bulunan çıkıntıların (bunlara stolon adı verilir) ucunda şişkinlikler oluşur. Bu şişkinlikler, ileride besin maddelerinin toplanması, depolanmasıyla irileşir ve patatesin yumrusunu meydana getirir. Yumrular değişik sayıda ve büyüklüktedir. Mevsim sonuna doğru bitkinin üst aksamı, havanın soğumasıyla büyümesi yavaşlar ve donarak ölür. Ertesi yıl toprak altında kalan patates yumruları sürer ve yeni bitkileri meydana getirir. Böylece patatesin hayat çemberi süreklilik kazanır.

    PATATES 3.2. Kök

    Yumrudaki gözlerden ince, uzun beyaz renkli kökler meydana gelir. Bu kökler hızla büyür ve rengi giderek esmer kahverengine dönüşür. İlk çıkan kökler 10-20 cm boy aldığında, bunlardan yan kökler meydana gelir. Böylece bol saçak köklü bir kök sistemi oluşur. Köklerin % 60-70’e yakın kısmı toprağın 30-50 cm derinliğinde bulunur. Geriye kalan % 20-30’u 60-80 cm, % 5-10’nu ise 80 cm’den daha derinlere ve hatta toprak yapısına bağlı kalarak bazen 200 cm kadar iner (ZADE, 1953). Patates köklerinin yana yayılması da derinliğine inişi domatese benzer. Yaklaşık % 60-70’e yakın kısmı 30-50 cm çapında bir alanda bulunur. Diğer geri kalan kısmı 100-120 cm kadar çevreye yayılır. Kök ile üst aksam arasında olumlu bir korelasyon vardır. Üst aksamı ufak ve derli toplu olan çeşitlerde kökler, kısa ve yayılması azdır. Üst aksamı uzun ve yayvan olan çeşitlerde kökler, uzun ve yayılması fazladır. Aynı durum erkenci ve geççi patateslerde görülür. Erkenci patateslerde kökün yayılması dar bir alan içinde meydana gelirken, geççilerde daha fazla bir alanı kaplar.

    PATATES 3.3. Stolon ve Yumru

    Patates köklerinin çıktığı toprak altı gövdesinden, aynı zamanda ince uzun çıkıntılar meydana gelir. Bunlara “stolon” adı verilir. Stolonların çıkış yeri pul yaprakların koltuklarıdır. Stolonlar, adventif köklere sahip olup yumruyu meydana getirirler (YILDIRIM, 1979). Stolonlar daha kalın ve etli yapısıyla, köklerden kolayca ayırt edilir. Bazı stolonların renkleri kırmızıdır. Stolonlar kesilip toprak yüzüne çıkartılırsa, yaprak ve sürgün oluşturur. Köklerin bu özelliği yoktur. Stolonların uç kısımlarında besin maddelerinin depolanmasıyla şişkinlikler meydana gelir ve böylece yumrular oluşur. Buradan şu sonuç çıkartılabilir. Oluşan stolon sayısı kadar patates yumrusu meydana gelir. Fakat yumru sayısının çok fazla oluşması ve üst aksamın bunları besleyecek kadar gelişmemiş bulunması halinde, yumrular istenen düzeyde irileşmez, genellikle küçük kalır. Şu halde bitkinin üst aksamı ne kadar iyi geliştirilirse alınacak patates yumrusu miktarı ve her patates yumrusunun iriliği o kadar artar. Stolonların boy uzunluğuna göre, yumruların bitki çevresine dağılışı farklıdır. Bazılarında stolon boyu kısa olup, yumrular hemen bitki yanında bir arada toplanır (Şekil 38.1). Bu çeşitlerde hasat kolaylaşır. Uzun stolonlar da, yumru bitkilerden uzak olduğu gibi, birbirinden de uzaktır. Stolonlar toprağın 5-15 cm derinliğinde bulunduklarından, yumrular da bu derinliklerde meydana gelir.
    Patates yumruları, iklim, beslenme koşullarına ve çeşit özelliğine göre şekilleri farklılaşır. Yumrunun şekli oval, uzun-oval, yuvarlak-oval, yuvarlak, basık-yuvarlak-uzun ve basık-uzundur (Şekil 38.2). Yumrular düzgün şekilli olabileceği gibi, muntazam olmayan, girintili çıkıntılı şekilde oluşanları da vardır. Şeklin bozulmasına bir yumru üzerinde, yan yumruların meydana gelmesi neden olur. Ağır, killi topraklar yumru şeklinin bozulmasını sağlar.
    Yumrunun ağırlığı 10-15 gr’dan başlar ve 300-1000 gr’a kadar çıkar. Pazarlamada yemeklik patates yumrularının ortalama 150-250 gr olması istenir. Kumpir yapımı için kullanılan patatesler ise 500-1000 gr’lık iri patateslerdir.


    Şekil 38.1. Patates bitkisinin yumrularının dağılışı


    Şekil 38.2. Patates yumrusunun şekilleri

    Yumrunun kabuk rengi açık sarı, sarı, kahverengi, sarı-kırmızı, mor renklidir. Kabuk renginin oluşumuna, çeşit özelliği yanında toprak sıcaklığı ve toprak tekstürünün büyük rolü vardır ve toprağın tekstürü irileştikçe, yumruların rengi açılır. Yumrunun et rengi beyaz, kirli beyaz, açık sarı, koyu sarı, mor ve kısmen kırmızıdır. Kırmızı ve mor olanlarda, bu renkler et içinde lekeler, benekler halinde bulunur. Benek ve lekelerin yoğunluğuna göre kırmızı ve mor rengin oluşumu ve tonu farklılaşır. Benek ve lekeler sıklaştıkça rengin yoğunluğu artar. Yumrunun protein ve nişasta oranı farklıdır. Sarı çeşitlerde protein miktarı yüksek, nişasta oranı az, beyaz etlilerde nişasta fazla, protein azdır. Patateslerde nişastanın, proteine oranı arttıkça, haşlama sonrası yumrunun dağılma oranı artar. Yemeklik çeşitlerde dağılma oranının az olması istendiğinden, nişasta miktarı % 11,9 ve protein miktarı % 2,35 olmalıdır. Bu oran daha çok sarı patateslerde görülür ve sarı patatesler pişirme sırasında hemen hemen hiç dağılmaz. Pişme sonrası dağılmayan patates yumrularında proteinin nişastaya oranı 1/5’tir. Pişme sonrası kolay dağılması istenen pürelik beyaz patateslerde ise protein miktarı % 1,40 ve nişasta miktarı % 21,3 olup, protein nişasta oranı 1/15’tir. Sarı patateslerin, beyaz patateslere göre tadı da daha iyi ve daha lezzetlidir. Patates yumrusunu incelediğimizde, dış tarafta bir mantar tabakasından meydana gelen patatesin kabuğu, onun hemen altında dış depolama parankiması, daha sonra damar halkası ve iç depolama parankiması bulunur (Şekil 38.3). Patatesin üst kabuk kısmında, pul yaprakların kalıntıları olan gözlerin kavisleri vardır. Bu pul yaprakların koltukları içinde tomurcuklar vardır, her tomurcukta birden fazla göz bulunur ve göz sayısı 1-3 arasında değişir. Gözlerden başka bir çok lentisellere rastlanır. Lentiseller yumrunun iç kısmı ile çevre arasındaki ilişkiyi sağlar ve solunuma yardımcı olur. Patates kendi halinde CO2, O2 ve H2O’yu kolay alamaz. İşte lentiseller bu maddelerin alınmasında büyük rol oynar.


    Şekil 38.3. Patates yumrusunun enine kesiti (YILDIRIM, 1979).

    PATATES 3.4. Gövde ve Yapraklar

    Bir patates yumrusu üzerinde 1-10 adet arasında göz bulunur. Her gözde 1-3 adet arasında da tomurcuk bulunduğundan, bir patates yumrusundan 1-30 adet arasında sürgün meydana gelebilirse de, ortalama sürgün sayısı 2-10 adet arasındadır (İLİSULU 1957, YILDIRIM 1979). Yumru üzerindeki gözlerin zararlanması ve toprak koşulları, gözlerin sürmesine ve sap oluşumuna etki yapar. Bir patates tohumluğu toprağa ekildiğinde, atıldığı yerde çok sayıda sürgün meydana geldiğinden, bu topluluğa patates ocağı adı verilebilir. Bir patates ocağında bitki gövde boyu 50-100 cm’e kadar çıkar. Bazen 150 cm’i bulur (DILLINGEN 1928, ZADE 1953, İLİSULU 1957). Bitki boyuna, bakım şartlarının ve iklimin büyük etkisi vardır. Genelde gövde dik bir şekilde büyür. Gövdenin enine kesiti alındığında üç köşeli olduğu görülür. Gövde rengi açık yeşil, yeşil, koyu yeşildir. Bazı çeşitlerde menekşe rengi de ortaya çıkar. Bitkinin fazla güneş gören kısımlarda menekşe rengi daha çok oluşur. Gövdedeki yaprak koltuklarından yan dallar çıkar ve sayıları çok değişken olup, bitkinin büyüme ritmine bağlıdır. Ayrıca dikimde bitkilere verilen bitki sıklığının etkisi olur.
    Patates yaprakları bileşik yapraktır. Birleşik yaprak, bir ana sap üzerinde irili ufaklı yaprakların art arda ve karşılıklı sıralanmasıyla meydana gelir (Şekil 38.4). Bu yaprakçıklar şekil bakımından birbirinden farklıdır ve şekilleri oval, yuvarlak oval, uzun ovaldir. Yaprakçıklar içinde, en uçta tek halde bulunan yaprakçık en büyüğüdür. Yaprakçıkların üzeri düz veya dalgalı olabilir. Orta damar alt kısımda belirgindir. Yaprak orta damarla ana sapa bağlanır. Yaprakların boyu 5-40 cm, genişliği 2-15 cm arasında değişir. Renkleri açık yeşil, yeşil, koyu yeşil, menekşedir.


    Şekil 38.4. Patates yaprağının üst ve arkadan görünüşü

    PATATES 3.5. Çiçek, Meyve ve Tohum

    Patateslerin çiçeği çoğu kez oluşmaz. Bununla beraber bazı çeşitte çiçek oluşur, fakat açmaz, bazılarında açabilir. Çiçekler yaprak koltuklarından salkım şeklinde çıkar (Şekil 38.5). Çiçek salkımı bir sap üzerinde, çift dallanma ile birleşik çiçek salkımı şeklinde meydana gelir. Bir salkım üzerinde 6-10 adet çiçek bulunur. Çanak yapraklar dip kısımda birleşmiş, uç kısımda ayrılmış ve renkleri yeşil, sarı-yeşildir. Taç yapraklar beyaz, menekşe, kırmızı-menekşe, mavi-menekşe renklidir. En çok görülen renk menekşedir. Taç ve çanak yaprak sayısı 5 adettir. Bazı durumlarda taç yaprak sayısı 7-8’e kadar çıkar. Erkek organlar kısa bir sapla çiçek tablasına bağlanır ve genel sayısı beştir. Bazen erkek organ sayısı da artabilir. Dişi organ ince uçlu ve boyunlu, dip kısmı şişkindir. Yumurtalık üç karpellidir. Her karpelde 10-15 arasında tohum meydana gelebilir. Patates yabancı döllemelidir.


    38.5. Patatesin çiçek salkımı (İLLİSULU, 1968)

    Patates meyvesi ufak ve yuvarlaktır (Şekil 38.6). Küçük döllenmemiş domates meyvelerine benzer. Yalnız rengi kırmızı olmayıp başlangıçta mavi-yeşil, menekşe-yeşil ve meyve olgunlaştıkça sararır. Her meyvenin içinde sayıları 150’ye kadar değişen tohum bulunur. Tohumlar yassı, basık, oval şekilli küçük bir disk görünümündedir. Tohumların üretim bakımından değeri yoktur. Bu bakımdan tohumlar hakkında fazla bilgi verilmemiştir. Patates, yumrusu ile üretilir. Tohumla üretim ıslah sırasında kullanılır. Tohumlar heterezigottur.




    Şekil 38.6. Patatesin meyveleri
Working...
X