Tweet
PATATES Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
PATATES 9.1. Hasat
Sebzeler içinde hasadı en zor olanıdır. Stolon boyuna ve oluştuğu yere göre patatesler toprağın 5-10 cm altında, bitkiden değişik uzaklıklarda ve derinliklerde bulunurlar. Hasat sırasında bütün patateslerin zedelenmeden çıkartılması oldukça güçtür. Acemi işçilerle hasat yapıldığında zedelenen ve toprakta kalan yumru sayısı artar. Toprak üstünde dal ve yaprakların sararması ve kuruması normal hasat zamanının geldiğine işarettir. Fakat turfanda patates yetiştiriciliğinde bu kadar uzun süre beklenmez. Patatesler bazen ceviz, bazen tavuk yumurtası büyüklüğünü alınca hasat edilir. Bu dönemde henüz stolonlarla patateslerin ilgisi tam kesilmemiştir. Toprağı gevşetmek ve bitki beraber yumruları sökmek daha kolaydır. Normal olgunlukta stolonlar çürüdüğü için patatesler serbest durumdadır. Hasat, değişik aletler kullanılarak yapılır. Bunların en basiti çatal bel ve çatal çapalardır (Şekil 38.12). Sebze bahçelerinde ve ufak üretim alanlarında bu aletler kullanılır. Biraz daha büyük işletmelerde bu aletlerle söküm yapmak oldukça güç ve zaman alıcıdır. Bunların yerini pulluk alır. Pullukla toprak devrilir. Böylece toprak altındaki yumrular toprak yüzüne çıkartılır. Sonra çatal çapalar veya ucu küt dirgenlerle yumrular toplanır. Sepetlere doldurulur. Dikkat edilirse burada da işçilik yine fazladır. Daha geliştirilmiş şekil çarklı patates makinesi ile yapılır. Alet bir yandan toprağı gevşetip, diğer yandan patatesleri toprak yüzüne çıkartır. Böylece hasat için sadece patatesleri toplamak kalır.
Daha ileri bir hasat tekniğiyle, toprağı gevşeten patatesleri topraktan çıkartıp bir elek üzerine alan ve daha sonra da bir bant yardımı ile romörke yükleyen aletler geliştirilmiştir. Böylece hasat zorluğu tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu teknolojide günde 20-30 dekar yeri hasat eden, kendi motor gücü ile hareket eden özel patates hasat makineleri vardır.
Hasat sonrası, hastalıklı, yara ve bereli olan patatesler ayıklanır. Bir dekar yerden yaklaşık 1000-4000 kg arasında ürün alınır. Turfanda yetiştiricilikte ürün miktarı 1500-2500 kg arasındadır.
Şekil 38.12. Patates hasadında kullanılan çatal bel
PATATES 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü TS 1223 standardına göre, turfanda patateslerin genel özelliklerinde patates yumruları, bütün sağlam, temiz, sıkı yapılı, çatlamamış, çeşidin normal şekil, renk ve görünüşünde olmalı, kesik veya bereler, yeşil renk, kimyevi gübre ve diğer kimyasal madde kalıntıları, anormal dış nem, yabancı koku ve tat bulundurmamalıdır.
TS 1222’ye göre, normal patateslerde genel özellikleri ise, patatesler normal görünüşte, sağlam, temiz sık yapılı, filizlenmemiş olmalı, üzerinde anormal dış nem, yabancı koku, görünüşlerine veya ticaret değerlerine zarar verecek dış veya iç kusurlar bulunmamalıdır. Ayrıca patateslerin kabuğu iyi oluşmuş bulunmalı ve yumruda derin veya yüzeyini 1/4'ünü geçen yüzeysel patates yumru uyuzu (potato scap) etkileri, önemli kemirilme, çatlaklık, donma, yeşil buruşma şekil bozukluğu ve çürüklük olmamalıdır.
Turfanda patateslerde boylama elek veya ağırlık esasına göre yapılır ve bunlardan ancak birisi kullanılır (Cetvel 38.5). Patateste sadece bir sınıflama bulunur.
Turfanda patateslerde, yumrunun yeşil renge dönüşmesine % 1, patates mildiyösüne % 1,5, ıskarta olanlarına % 2 ve toplam olarakta % 4 özellik toleransı tanınır. Boy toleransları büyük boy içinde 28 mm’den küçük ağırlıkça 20 gr’dan az yumrulardan en çok % 3 oranında bulunabilir. Bunun tersi küçük boy için geçerlidir.
Cetvel 38.5. Turfanda patatesin boylaması
________________________________________________
Boylar Kare delikli elek Ağırlık
mm gr
________________________________________________
Küçük boy 17-28 (Hariç) 5-20 (Hariç)
Büyük boy 28’den yukarısı 20’den yukarısı
_______________________________________________
Normal patateslerde boylama yapılırken, 38x35 mm boyutlarındaki kare delikli eleklerinin üstünde kalacak boyda olanlar ayrılır. Bu patatesler içinde bir sınıf patatesler de vardır. Genel özellik toleransı ağırlıkça % 6 ve boy toleransı % 3’tür.
PATATES 9.3. Piyasaya Arz
Patateslerin, bir ambalaj içindeki yumrularının ağırlığı, kabuk ve et rengi aynı olmalıdır. Ambalaj, patateslerin taşınması ve saklanması süresince içindeki ürünü iyi bir şekilde korumalıdır. Ambalaj malzemesi file, jüt, torba ve benzeri uygun malzemeden yapılır. Ambalaj içerinde en fazla 50 kg ürün doldurulur. Kağıt ve plastik torba kullanıldığında, bunlarda havalanmayı sağlayacak yeter ölçüde delik açılmalıdır.
PATATES 9.4. Muhafaza
Yurdumuzda patatesler çok değişik şekillerde muhafaza edilir. toprak içinde, adi depolarda, yüksek tavanlı toprak silolarda, mağaralarda, bodrum katlarında, özel yapılmış muhafaza evlerinde ve nihayet soğuk muhafaza depolarında saklanır (Şekil 38.13).
Şekil 38.13. Patates yumrularının açıkta (dışarıda) depolanması I. Alta sap ve saman seçilmesi, II. Patatesin yığılması III. Üstünün sapla örtülmesi IV. Yığının toprakta örtülmesi ve kenar hendeği açılması
Turfanda patatesler depo edilmez, hasat sonrası derhal pazara gönderilir. Birkaç hafta muhafazaya gereksinme duyulduğunda, adi depolar bu işi karşılar. Saklama, esas olarak normal patateslerde yapılır. Muhafaza edilecek patatesler kesinlikle yıkanmamalıdır. Yıkanan ve kurutulmamış patateslerde çabuk çürüme meydana gelir. Muhafaza edilecek yerde bakteriyel ve mantari hastalık etmenleri bulunmamalıdır. İyi havalandırma yapılmalı sıcaklık 1 ile 5°C ve nem % 85-90 arasında bulunmalıdır. Depoya konulacak yığınların kalınlığı 40-50 cm’i geçmemeli, üst üste konulacaksa kasalar veya torba içinde saklanacaksa torbalar, raflara yetiştirilmelidir.
PATATES 9.5. Nakliye
Patatesler adi kamyonlar kullanılarak, çuvallar içinde nakledilir. Yalnız turfanda patatesler uzak yerlere gönderilecekse ve fazla sıcak, soğuk günlerde bu işlem yapılacaksa o zaman frigorifik kamyonlar tercih edilir. Bu kamyonların sıcaklığı 1-5°C ve nemi % 80-85 olmalıdır.
PATATES 9.1. Hasat
Sebzeler içinde hasadı en zor olanıdır. Stolon boyuna ve oluştuğu yere göre patatesler toprağın 5-10 cm altında, bitkiden değişik uzaklıklarda ve derinliklerde bulunurlar. Hasat sırasında bütün patateslerin zedelenmeden çıkartılması oldukça güçtür. Acemi işçilerle hasat yapıldığında zedelenen ve toprakta kalan yumru sayısı artar. Toprak üstünde dal ve yaprakların sararması ve kuruması normal hasat zamanının geldiğine işarettir. Fakat turfanda patates yetiştiriciliğinde bu kadar uzun süre beklenmez. Patatesler bazen ceviz, bazen tavuk yumurtası büyüklüğünü alınca hasat edilir. Bu dönemde henüz stolonlarla patateslerin ilgisi tam kesilmemiştir. Toprağı gevşetmek ve bitki beraber yumruları sökmek daha kolaydır. Normal olgunlukta stolonlar çürüdüğü için patatesler serbest durumdadır. Hasat, değişik aletler kullanılarak yapılır. Bunların en basiti çatal bel ve çatal çapalardır (Şekil 38.12). Sebze bahçelerinde ve ufak üretim alanlarında bu aletler kullanılır. Biraz daha büyük işletmelerde bu aletlerle söküm yapmak oldukça güç ve zaman alıcıdır. Bunların yerini pulluk alır. Pullukla toprak devrilir. Böylece toprak altındaki yumrular toprak yüzüne çıkartılır. Sonra çatal çapalar veya ucu küt dirgenlerle yumrular toplanır. Sepetlere doldurulur. Dikkat edilirse burada da işçilik yine fazladır. Daha geliştirilmiş şekil çarklı patates makinesi ile yapılır. Alet bir yandan toprağı gevşetip, diğer yandan patatesleri toprak yüzüne çıkartır. Böylece hasat için sadece patatesleri toplamak kalır.
Daha ileri bir hasat tekniğiyle, toprağı gevşeten patatesleri topraktan çıkartıp bir elek üzerine alan ve daha sonra da bir bant yardımı ile romörke yükleyen aletler geliştirilmiştir. Böylece hasat zorluğu tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu teknolojide günde 20-30 dekar yeri hasat eden, kendi motor gücü ile hareket eden özel patates hasat makineleri vardır.
Hasat sonrası, hastalıklı, yara ve bereli olan patatesler ayıklanır. Bir dekar yerden yaklaşık 1000-4000 kg arasında ürün alınır. Turfanda yetiştiricilikte ürün miktarı 1500-2500 kg arasındadır.
Şekil 38.12. Patates hasadında kullanılan çatal bel
PATATES 9.2. Standardizasyon
Türk Standartlar Enstitüsü TS 1223 standardına göre, turfanda patateslerin genel özelliklerinde patates yumruları, bütün sağlam, temiz, sıkı yapılı, çatlamamış, çeşidin normal şekil, renk ve görünüşünde olmalı, kesik veya bereler, yeşil renk, kimyevi gübre ve diğer kimyasal madde kalıntıları, anormal dış nem, yabancı koku ve tat bulundurmamalıdır.
TS 1222’ye göre, normal patateslerde genel özellikleri ise, patatesler normal görünüşte, sağlam, temiz sık yapılı, filizlenmemiş olmalı, üzerinde anormal dış nem, yabancı koku, görünüşlerine veya ticaret değerlerine zarar verecek dış veya iç kusurlar bulunmamalıdır. Ayrıca patateslerin kabuğu iyi oluşmuş bulunmalı ve yumruda derin veya yüzeyini 1/4'ünü geçen yüzeysel patates yumru uyuzu (potato scap) etkileri, önemli kemirilme, çatlaklık, donma, yeşil buruşma şekil bozukluğu ve çürüklük olmamalıdır.
Turfanda patateslerde boylama elek veya ağırlık esasına göre yapılır ve bunlardan ancak birisi kullanılır (Cetvel 38.5). Patateste sadece bir sınıflama bulunur.
Turfanda patateslerde, yumrunun yeşil renge dönüşmesine % 1, patates mildiyösüne % 1,5, ıskarta olanlarına % 2 ve toplam olarakta % 4 özellik toleransı tanınır. Boy toleransları büyük boy içinde 28 mm’den küçük ağırlıkça 20 gr’dan az yumrulardan en çok % 3 oranında bulunabilir. Bunun tersi küçük boy için geçerlidir.
Cetvel 38.5. Turfanda patatesin boylaması
________________________________________________
Boylar Kare delikli elek Ağırlık
mm gr
________________________________________________
Küçük boy 17-28 (Hariç) 5-20 (Hariç)
Büyük boy 28’den yukarısı 20’den yukarısı
_______________________________________________
Normal patateslerde boylama yapılırken, 38x35 mm boyutlarındaki kare delikli eleklerinin üstünde kalacak boyda olanlar ayrılır. Bu patatesler içinde bir sınıf patatesler de vardır. Genel özellik toleransı ağırlıkça % 6 ve boy toleransı % 3’tür.
PATATES 9.3. Piyasaya Arz
Patateslerin, bir ambalaj içindeki yumrularının ağırlığı, kabuk ve et rengi aynı olmalıdır. Ambalaj, patateslerin taşınması ve saklanması süresince içindeki ürünü iyi bir şekilde korumalıdır. Ambalaj malzemesi file, jüt, torba ve benzeri uygun malzemeden yapılır. Ambalaj içerinde en fazla 50 kg ürün doldurulur. Kağıt ve plastik torba kullanıldığında, bunlarda havalanmayı sağlayacak yeter ölçüde delik açılmalıdır.
PATATES 9.4. Muhafaza
Yurdumuzda patatesler çok değişik şekillerde muhafaza edilir. toprak içinde, adi depolarda, yüksek tavanlı toprak silolarda, mağaralarda, bodrum katlarında, özel yapılmış muhafaza evlerinde ve nihayet soğuk muhafaza depolarında saklanır (Şekil 38.13).
Şekil 38.13. Patates yumrularının açıkta (dışarıda) depolanması I. Alta sap ve saman seçilmesi, II. Patatesin yığılması III. Üstünün sapla örtülmesi IV. Yığının toprakta örtülmesi ve kenar hendeği açılması
Turfanda patatesler depo edilmez, hasat sonrası derhal pazara gönderilir. Birkaç hafta muhafazaya gereksinme duyulduğunda, adi depolar bu işi karşılar. Saklama, esas olarak normal patateslerde yapılır. Muhafaza edilecek patatesler kesinlikle yıkanmamalıdır. Yıkanan ve kurutulmamış patateslerde çabuk çürüme meydana gelir. Muhafaza edilecek yerde bakteriyel ve mantari hastalık etmenleri bulunmamalıdır. İyi havalandırma yapılmalı sıcaklık 1 ile 5°C ve nem % 85-90 arasında bulunmalıdır. Depoya konulacak yığınların kalınlığı 40-50 cm’i geçmemeli, üst üste konulacaksa kasalar veya torba içinde saklanacaksa torbalar, raflara yetiştirilmelidir.
PATATES 9.5. Nakliye
Patatesler adi kamyonlar kullanılarak, çuvallar içinde nakledilir. Yalnız turfanda patatesler uzak yerlere gönderilecekse ve fazla sıcak, soğuk günlerde bu işlem yapılacaksa o zaman frigorifik kamyonlar tercih edilir. Bu kamyonların sıcaklığı 1-5°C ve nemi % 80-85 olmalıdır.