Tweet
TATLI PATATES Hasat, Standardizasyon, Piyasaya Arz, Muhafaza ve Nakliye
TATLI PATATES 9.1. Hasat
Dikim tarihinden 80-100 gün sonra bitkilerin sürgün gelişmesi yavaşlar ve durur. Çeşitlere ve iklim koşullarına göre değişerek erkenci çeşitlerde 120, geççi çeşitlerde 150 gün sonra da yumrular hasat yapılabilecek olgunluğa ulaşır. Tatlı patateste hemen pazara sürülecek erkenci ürün için olgunluğa bakılmaksızın yumrular pazar için elverişli büyüklüğü alır almaz hasat yapılır. Buna karşılık depolanacak veya tohumluk olarak kullanılacak ürün donlar başlamadan önce mutlaka sökülmelidir. Çünkü 5°C'nin altında soğuğa maruz kalmış yumrular zararlanabilir ve dikildiklerinde sürmeyebilir.
Tatlı patateste hasat iki aşamada yapılır. Önce toprak üstü organları kesilip uzaklaştırılır ve bunlar hayvan beslemesinde kullanılabilir. Daha sonra da değişik biçimlerde söküm yapılarak yumrular çıkartılır. Tropikal iklime sahip ülkelerde, dallar kesildikten sonra yumrular sökülmeden uzun süre toprak içinde muhafaza edilebilir. Ancak ılıman iklime sahip ülkelerde ve bizde bu mümkün değildir.
Söküm insan gücü ile, bel ve çapa kullanılarak yapılabildiği gibi, pulluklarla veya patates hasat makinesine benzer aygıtlarla da yapılabilir. Hasat sırasında yumruların kesilmemesine, kırılmamasına ve yaralanmamasına dikkat edilir. Hasat yağışsız ve açık havalarda yapılmalı, sökülen yumruların kuru halde pazarlanması veya depolanması sağlanmalıdır.
Tatlı patateste verim çeşitlere, yetiştirmenin yapıldığı yerin ekolojik koşullarına ve uygulanan kültürel işlemlerin iyiliğine göre değişiklik gösterir. Normal koşullarda dekardan 1000-2000 kg ürün alınabilir; iyi koşullarda verim 3000-3500 kg/da’a çok iyi koşullarda 4500 kg/da’a çıkabilir.
TATLI PATATES 9.2. Standardizasyon ve Piyasaya Arz
Tatlıpatates ürününün piyasaya hazırlanması üç önemli aşamada yapılır ve yumruların sınıflandırılması, temizlenmesi ve ambalajlanması sağlanır. Sınıflandırmada yumru kalitesini etkileyen tüm faktörler göz önüne alınır. Genellikle pazarda kırık ve kesik olmayan, yara izleri taşımayan, üzerinde kök parçaları bulunmayan, düzgün şekilli orta irilikte bir örnek yumrular aranır. Çok iri ve çok küçük yumrular, üzerinde yara bere bulunanlar pazara verilmemelidir. Bu tip ürün ayrılarak hayvan yemi olarak değerlendirilir veya başka amaçlarla kullanılabilir. Ürünün temizlenmesi amacıyla birçok üretici ülke, yıkamaya başvurur. Bunun için yumruların üzerine basınçlı su püskürtülerek, yumruya yapışmış olan toprak parçacıkları uzaklaştırılır. Yıkamadan sonra yumruların kurutulması ve daha sonra ambalajlaması gerekir. Tatlı patates yumruları değişik biçimlerde ambalajlanabilir. Sepetler, sandıklar ve kasalar en fazla kullanılan ambalaj kaplarıdır. Bu kaplar içine 5-20 kg arasında ürün konur. Marketlerde 5 kg’lık ambalajlar kullanılır.
TATLI PATATES 9.3. Muhafaza
Uzun süre pazara sunulmayacak olan tatlı patates yumruları depolanarak muhafaza edilebilir. Tatlı patates muhafazası fazla güç değildir, ancak başarılı ve uzun süreli bir muhafaza için depo koşullarının yanı sıra, ürünün bazı özellikleri taşıması gereklidir. Bu özelliklerin başında yumru olgunluğu, yumruların fazla yaralı bereli olmaması ve yaralı olanlarda yaranın kabuk bağlamış olması, üzerinde depoda çürüklüğü yapabilecek mikroorganizmaların bulunmaması gelir. Depolamaya başlarken, tatlı patates yumrularının belli bir süre ılık ve nemli ortamda tutulması, kesim yerlerinin ve berelerin kapanmasına, iyileşmesine yardımcı olur. Botanik özelliklerinde söz ettiğimiz gibi, normalde yumruların üzerinde birkaç kat, mantarlaşmış hücreden oluşan bir tabaka bulunmaktadır. Bu mantar tabakası, yumru çürüklüğü yapan fungal etmenlerin yumruya girişini engeller. Bu koruyucu tabaka zedelendiğinde yumrular üzerinde yeni mantar tabakası oluşur. Sıcaklık ve nemin azalması halinde mantar tabakasının oluşma süresi uzar. Örneğin 25°C'de oluşum çok yavaşlar, 10°C'de ise tümüyle durur. Tatlı patates yumruları iyileştirme uygulama sırasında % 5-10 arasında fire meydana gelir. Firenin nedeni yüksek sıcaklıkta meydana gelen su kaybı ile solunum sonucu harcanan kuru madde kaybıdır. Tatlı patates muhafazasında en elverişli depo sıcaklığı 12-13 °C'dir. Hiçbir zaman depo sıcaklığı 10°C'ye ve daha altına inmemelidir. Çünkü, 10°C'de yumrularda zararlanma başlar, yumruları 5°C sıcaklıkta 1 hafta kadar kalması bile yumruların yenme değerinin kaybolmasına neden olur. Sıcaklığın 12-13°C'nin biraz üstüne, örneğin 15°C'ye çıkarılması soğuk zararı olasılığına karşı daha güvenlidir. 15°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda yumrularda filizlenme sorunu gündeme gelir, muhafaza süresi kısalır. Tatlı patates depolanmasında en elverişli depo nemi % 85-90’dır.
TATLI PATATES 9.4. Nakliye
Tatlı patatesler telis çuvallar içinde, adi kamyonlarla nakledilir. Uzak yerlere gönderileceklerse ve sıcak ve soğuk günlerde nakliye yapılacaksa, frigorifik kamyonlar kullanılır. Bu kamyonlarda sıcaklık 1-5°C ve nem % 80-85 olmalıdır. Bu durumda 6-7 günlük nakliyelerde % 3-5 ağırlık kaybı meydana gelir.
TATLI PATATES 9.1. Hasat
Dikim tarihinden 80-100 gün sonra bitkilerin sürgün gelişmesi yavaşlar ve durur. Çeşitlere ve iklim koşullarına göre değişerek erkenci çeşitlerde 120, geççi çeşitlerde 150 gün sonra da yumrular hasat yapılabilecek olgunluğa ulaşır. Tatlı patateste hemen pazara sürülecek erkenci ürün için olgunluğa bakılmaksızın yumrular pazar için elverişli büyüklüğü alır almaz hasat yapılır. Buna karşılık depolanacak veya tohumluk olarak kullanılacak ürün donlar başlamadan önce mutlaka sökülmelidir. Çünkü 5°C'nin altında soğuğa maruz kalmış yumrular zararlanabilir ve dikildiklerinde sürmeyebilir.
Tatlı patateste hasat iki aşamada yapılır. Önce toprak üstü organları kesilip uzaklaştırılır ve bunlar hayvan beslemesinde kullanılabilir. Daha sonra da değişik biçimlerde söküm yapılarak yumrular çıkartılır. Tropikal iklime sahip ülkelerde, dallar kesildikten sonra yumrular sökülmeden uzun süre toprak içinde muhafaza edilebilir. Ancak ılıman iklime sahip ülkelerde ve bizde bu mümkün değildir.
Söküm insan gücü ile, bel ve çapa kullanılarak yapılabildiği gibi, pulluklarla veya patates hasat makinesine benzer aygıtlarla da yapılabilir. Hasat sırasında yumruların kesilmemesine, kırılmamasına ve yaralanmamasına dikkat edilir. Hasat yağışsız ve açık havalarda yapılmalı, sökülen yumruların kuru halde pazarlanması veya depolanması sağlanmalıdır.
Tatlı patateste verim çeşitlere, yetiştirmenin yapıldığı yerin ekolojik koşullarına ve uygulanan kültürel işlemlerin iyiliğine göre değişiklik gösterir. Normal koşullarda dekardan 1000-2000 kg ürün alınabilir; iyi koşullarda verim 3000-3500 kg/da’a çok iyi koşullarda 4500 kg/da’a çıkabilir.
TATLI PATATES 9.2. Standardizasyon ve Piyasaya Arz
Tatlıpatates ürününün piyasaya hazırlanması üç önemli aşamada yapılır ve yumruların sınıflandırılması, temizlenmesi ve ambalajlanması sağlanır. Sınıflandırmada yumru kalitesini etkileyen tüm faktörler göz önüne alınır. Genellikle pazarda kırık ve kesik olmayan, yara izleri taşımayan, üzerinde kök parçaları bulunmayan, düzgün şekilli orta irilikte bir örnek yumrular aranır. Çok iri ve çok küçük yumrular, üzerinde yara bere bulunanlar pazara verilmemelidir. Bu tip ürün ayrılarak hayvan yemi olarak değerlendirilir veya başka amaçlarla kullanılabilir. Ürünün temizlenmesi amacıyla birçok üretici ülke, yıkamaya başvurur. Bunun için yumruların üzerine basınçlı su püskürtülerek, yumruya yapışmış olan toprak parçacıkları uzaklaştırılır. Yıkamadan sonra yumruların kurutulması ve daha sonra ambalajlaması gerekir. Tatlı patates yumruları değişik biçimlerde ambalajlanabilir. Sepetler, sandıklar ve kasalar en fazla kullanılan ambalaj kaplarıdır. Bu kaplar içine 5-20 kg arasında ürün konur. Marketlerde 5 kg’lık ambalajlar kullanılır.
TATLI PATATES 9.3. Muhafaza
Uzun süre pazara sunulmayacak olan tatlı patates yumruları depolanarak muhafaza edilebilir. Tatlı patates muhafazası fazla güç değildir, ancak başarılı ve uzun süreli bir muhafaza için depo koşullarının yanı sıra, ürünün bazı özellikleri taşıması gereklidir. Bu özelliklerin başında yumru olgunluğu, yumruların fazla yaralı bereli olmaması ve yaralı olanlarda yaranın kabuk bağlamış olması, üzerinde depoda çürüklüğü yapabilecek mikroorganizmaların bulunmaması gelir. Depolamaya başlarken, tatlı patates yumrularının belli bir süre ılık ve nemli ortamda tutulması, kesim yerlerinin ve berelerin kapanmasına, iyileşmesine yardımcı olur. Botanik özelliklerinde söz ettiğimiz gibi, normalde yumruların üzerinde birkaç kat, mantarlaşmış hücreden oluşan bir tabaka bulunmaktadır. Bu mantar tabakası, yumru çürüklüğü yapan fungal etmenlerin yumruya girişini engeller. Bu koruyucu tabaka zedelendiğinde yumrular üzerinde yeni mantar tabakası oluşur. Sıcaklık ve nemin azalması halinde mantar tabakasının oluşma süresi uzar. Örneğin 25°C'de oluşum çok yavaşlar, 10°C'de ise tümüyle durur. Tatlı patates yumruları iyileştirme uygulama sırasında % 5-10 arasında fire meydana gelir. Firenin nedeni yüksek sıcaklıkta meydana gelen su kaybı ile solunum sonucu harcanan kuru madde kaybıdır. Tatlı patates muhafazasında en elverişli depo sıcaklığı 12-13 °C'dir. Hiçbir zaman depo sıcaklığı 10°C'ye ve daha altına inmemelidir. Çünkü, 10°C'de yumrularda zararlanma başlar, yumruları 5°C sıcaklıkta 1 hafta kadar kalması bile yumruların yenme değerinin kaybolmasına neden olur. Sıcaklığın 12-13°C'nin biraz üstüne, örneğin 15°C'ye çıkarılması soğuk zararı olasılığına karşı daha güvenlidir. 15°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda yumrularda filizlenme sorunu gündeme gelir, muhafaza süresi kısalır. Tatlı patates depolanmasında en elverişli depo nemi % 85-90’dır.
TATLI PATATES 9.4. Nakliye
Tatlı patatesler telis çuvallar içinde, adi kamyonlarla nakledilir. Uzak yerlere gönderileceklerse ve sıcak ve soğuk günlerde nakliye yapılacaksa, frigorifik kamyonlar kullanılır. Bu kamyonlarda sıcaklık 1-5°C ve nem % 80-85 olmalıdır. Bu durumda 6-7 günlük nakliyelerde % 3-5 ağırlık kaybı meydana gelir.