Tweet
BAKLA Botanik Özellikleri
BAKLA 3.1. Bitki Oluşumu
Bakla, tohumları ile üretilir. Tohumun çimlenmesiyle beyaz renkli kazık kök hızla büyümeye başlar. Daha sonra iki çenekli kotiledon yapraklar sürer ve toprak yüzüne çıkar. Kazık kök bir müddet sonra dallanır ve saçaklı bir görünüm alır. Gövde 2-3 yapraktan itibaren dallanır ve 5-7 adet yan dal meydana gelir. Yaprak koltuklarında çiçekler oluşur. Döllenmeden sonra baklalar içinde tohumlar meydana gelir. Kış başına doğru üst aksam sararıp kurumaya başlar. Böylece tohumlar tekrar toprağa düşerek, ertesi yıl yeni bitkilerin meydana gelmesi sağlanır.
BAKLA 3.2. Kök
Baklanın kazık kökü vardır (Şekil 40.1). Kazık kök 20-25 cm kadar derine indiğinde yan kökler meydana gelir. Böylece bitki bol saçak köklere sahip olur. Ana kökün 20-25 cm’lik kısmı belirgin halde kalır, daha sonraki kısmı yan köklerden kolay ayrılmaz. Ana kökler 100-150 cm derine inebilir.
Şekil 40.1. Baklanın kökleri ve üzerindeki yumrular.
Yan kökler de ana kök kadar uzayabilir. Yan köklerin çevreye dağılması 80-100 cm’lik bir çap içindedir. Kökler belirgin bir büyüklüğü aldığında, kök üzerinde Rhzobium Leguminasarum türüne dahil bakterilerin etkisiyle yumrular meydana gelir (Şekil 40.1). ERIMAN’a (1959), göre bakla köklerinde 1 hektar alanda 190 kg yakın saf azot biriktirmesi olur.
BAKLA 3.3. Gövde ve Yaprak
Baklanın otsu bir gövdesi vardır ve boyu 60-80 cm’den başlar, 1-2 m’ye kadar yükselir. Gövde çapı 1-2 cm kalınlıkta, dört köşe ve içi boştur. Başlangıçtaki tek ana gövdenin alt yapraklarının koltuk tomurcuklarından yan dallar sürer. Bazen tek bazen 5-7’ye kadar değişen sayıda yan dal meydana gelir (Şekil 40.2). Genelde gövde düz ve çıplaktır. Ancak bazı yabaniye kaçan çeşitlerde hafif tüylülük görülür. Gövde boğum ve boğum aralarından meydana gelir. Boğum araları 2-5 cm uzunluktadır. Boğumlardan yapraklar çıkar. Her boğumda 1 yaprak demeti bulunur. Yaprak demeti, ana sap üzerinde değişik sayıda yaprakların bir araya gelmesiyle oluşur. Bu şekle, birleşik yaprak denebilir (Şekil 40.2).
Şekil 40.2. Baklanın gövdesi, yaprakları ve meyveleri
Birleşik yapraktaki veya yaprak demetindeki yaprak sayısı, bitkinin alt tarafından itibaren yukarı doğru artar ve 2 ile 6 adet arasında yaprak bulunur. Yaprak büyüklüğü de farklılık gösterir. Ortalama 5-9 cm uzunlukta ve 2-5 cm genişliktedir. Yapraklar uzun elips şeklinde, ucu sivri ve üstü tüysüzdür. Renkleri koyu yeşilden başlar açık yeşile kadar değişir. Bu arada mavi - yeşil, gri - yeşil olanlara da rastlanır.
BAKLA 3.4. Çiçek, Bakla ve Tohumlar
Çiçekler yaprak koltuklarında meydana gelir. Salkım şeklindedir. Bir salkımda 2-12 arasında çiçek bulunur. Çiçekler kapalı çan şeklindedir. Çiçek sapından sonra altta birleşmiş tüp şeklindeki 5 çanak yaprak, üst kısmında birbirinden ayrılarak kendini belli eder. Bu parçalardan ön taraftakilerden üç tanesi büyük, sırt tarafındaki iki tanesi kısadır. Çanak yaprakların oluşturduğu tüp içinde 5 adet taç yaprağı çıkar. Bu taç yapraklardan en dışta yer alana bayrak (vexillium) adı verilir. Orta kısmında bir çentik vardır. Çiçeğin iki yanında, bayrakçıktan kısa iki adet kanatçık adını alan taç yapraklar bulunur. Bunların içinde de 2 adet kayıkçık yer alır. Taç yaprakların rengi beyaz, menekşe rengi beyazdır. Çanak yapraklar ise yeşildir ve yer yer antisiyon içerir. Erkek organlar 10 adet olup kayıkçık adı verilen taç yaprak içinde yer alır. Bunların 9 adedi birleşmiş, bir tanesi serbesttir. Erkek organlar bir boru şeklinde sıralanır. Arasında dişi organ bulunur. Dişi organ yumurtalığın ucu sağa doğru eğri biçimdedir ve uç kısmı fırça gibi tüylüdür.
Baklada çiçek kapalı iken dişi organ döllenme, erkek organ da dölleme olgunluğuna gelir ve bu bakımdan baklalar kendine döllenir. Bazı koşullarda ve çeşitlere bağlı kalarak yabancı dölleme oranı % 1-2’den başlayarak % 60-70’e kadar çıkmaktadır. (HOLDEN ve BOND 1960, BRYSSINE 1963, HANNA ve LAWES 1967, IVASHKINA 1968, POULSEN 1975). Yabancı döllemeye böcekler neden olur. FREE (1966) ve (NORTH 1969), böceklerin aktivitesine bağlı kalarak yabancı döllemenin % 100’e kadar çıkabileceğini savunmaktadır. Bakla çiçekleri öğleden sonra açılır. Bu arada döllenme meydana gelmemişse, çiçekleri ziyaret eden böcekler döllenmeyi sağlar. Bakla çiçeğini, en fazla Bal arıları, Bambul türleri ziyaret eder. Tohum alınırken böcek kullanılmazsa tohum verimi büyük ölçüde düşer. OSCHMANN (1957) ve FREE (1966) bu düşme oranını % 22-72 arasında değiştiğini belirtmektedir.
Döllenmeden sonra bakla olgunlaşmaya başlar. Bakla 4-35 cm uzunluğunda, dar, geniş basık ve yuvarlak değişik tiptedir (Şekil 40.3). Bitki koltukları üzerinde bakla dik, yatık ve sarkık durumda asılı kalır.
Şekil 40.3. Baklanın meyveleri
Başlangıçta renkleri yeşildir, giderek sararır. Tohumların olgunluk döneminde kaba dokulu koyu kahverengi bir hal alır. İlk dönemde baklada girinti ve çıkıntı bulunmaz, kapsül düzdür. Tohumlar olgunlaştıkça kabuk tohumların şekil ve iriliğine göre girintili ve çıkıntılı bir görünüm kazanır. Olgun bakla çeşit özelliğine göre çatlar veya çatlamaz.
Bir salkımdaki çiçek sayısı 2-12 arasında olmasına karşı, oluşan bakla sayısı 2-5 arasında değişir. Bir bakladaki tohum sayısı 1-7 arasındadır. Bakla tohumları çeşitlere göre farklılık gösterir (Şekil 40.4). Çok küçük taneli olanların yanında, çok iri olanlara da rastlanır. Yemeklikte kullanılacak bakla içindeki tanenin fazla büyümeden hasat edilmesi gerekir. Tane iriliği sadece tohumluk bakımından önem kazanır ve tohumun büyüklüğü hakkında ortalama bir değer verilmek istenirse uzunluğu 7-30 mm, genişliği 5-25 mm, kalınlığı 4-15 mm arasında bulunur (Şekil 40.4). Tohumlar genelde açık sarı, kahve, koyu kahve renklidir. Bazılarında renk mor hatta mor siyaha kadar değişir. Bakla tohumunun 100 adeti 100-250 gr, bir litresi 500-800 gr’dır. Bir kilogram tohumlukta 400-950 arasında tohum bulunur. Temizlik oranı % 100, çimlenme gücü % 96’dır. En düşük temizlik oranı % 95’in ve en düşük çimlenme oranı % 80’in altına inmemelidir. Tohumlar da dinlenme görülmez. Hasattan 5-10 gün sonra % 95-100 çimlenme elde edilmiştir. Tohum çimlenme özelliğini 4-5 yıl muhafaza eder. Tohum çimlendirme denemesi için 10-12 gün yeterlidir. Tohumun çimlendirilmesinde optimal sıcaklık 20-25°C, en düşük çimlenme sıcaklığı 3°C ve en yüksek çimlendirme sıcaklığı 30°C'dir. Tohumun, toprak sıcaklığı 8°C'yi bulunca çimlenmeye başlar.
Şekil 40.4. Baklada tohum şekilleri ve büyüklüğü
BAKLA 3.1. Bitki Oluşumu
Bakla, tohumları ile üretilir. Tohumun çimlenmesiyle beyaz renkli kazık kök hızla büyümeye başlar. Daha sonra iki çenekli kotiledon yapraklar sürer ve toprak yüzüne çıkar. Kazık kök bir müddet sonra dallanır ve saçaklı bir görünüm alır. Gövde 2-3 yapraktan itibaren dallanır ve 5-7 adet yan dal meydana gelir. Yaprak koltuklarında çiçekler oluşur. Döllenmeden sonra baklalar içinde tohumlar meydana gelir. Kış başına doğru üst aksam sararıp kurumaya başlar. Böylece tohumlar tekrar toprağa düşerek, ertesi yıl yeni bitkilerin meydana gelmesi sağlanır.
BAKLA 3.2. Kök
Baklanın kazık kökü vardır (Şekil 40.1). Kazık kök 20-25 cm kadar derine indiğinde yan kökler meydana gelir. Böylece bitki bol saçak köklere sahip olur. Ana kökün 20-25 cm’lik kısmı belirgin halde kalır, daha sonraki kısmı yan köklerden kolay ayrılmaz. Ana kökler 100-150 cm derine inebilir.
Şekil 40.1. Baklanın kökleri ve üzerindeki yumrular.
Yan kökler de ana kök kadar uzayabilir. Yan köklerin çevreye dağılması 80-100 cm’lik bir çap içindedir. Kökler belirgin bir büyüklüğü aldığında, kök üzerinde Rhzobium Leguminasarum türüne dahil bakterilerin etkisiyle yumrular meydana gelir (Şekil 40.1). ERIMAN’a (1959), göre bakla köklerinde 1 hektar alanda 190 kg yakın saf azot biriktirmesi olur.
BAKLA 3.3. Gövde ve Yaprak
Baklanın otsu bir gövdesi vardır ve boyu 60-80 cm’den başlar, 1-2 m’ye kadar yükselir. Gövde çapı 1-2 cm kalınlıkta, dört köşe ve içi boştur. Başlangıçtaki tek ana gövdenin alt yapraklarının koltuk tomurcuklarından yan dallar sürer. Bazen tek bazen 5-7’ye kadar değişen sayıda yan dal meydana gelir (Şekil 40.2). Genelde gövde düz ve çıplaktır. Ancak bazı yabaniye kaçan çeşitlerde hafif tüylülük görülür. Gövde boğum ve boğum aralarından meydana gelir. Boğum araları 2-5 cm uzunluktadır. Boğumlardan yapraklar çıkar. Her boğumda 1 yaprak demeti bulunur. Yaprak demeti, ana sap üzerinde değişik sayıda yaprakların bir araya gelmesiyle oluşur. Bu şekle, birleşik yaprak denebilir (Şekil 40.2).
Şekil 40.2. Baklanın gövdesi, yaprakları ve meyveleri
Birleşik yapraktaki veya yaprak demetindeki yaprak sayısı, bitkinin alt tarafından itibaren yukarı doğru artar ve 2 ile 6 adet arasında yaprak bulunur. Yaprak büyüklüğü de farklılık gösterir. Ortalama 5-9 cm uzunlukta ve 2-5 cm genişliktedir. Yapraklar uzun elips şeklinde, ucu sivri ve üstü tüysüzdür. Renkleri koyu yeşilden başlar açık yeşile kadar değişir. Bu arada mavi - yeşil, gri - yeşil olanlara da rastlanır.
BAKLA 3.4. Çiçek, Bakla ve Tohumlar
Çiçekler yaprak koltuklarında meydana gelir. Salkım şeklindedir. Bir salkımda 2-12 arasında çiçek bulunur. Çiçekler kapalı çan şeklindedir. Çiçek sapından sonra altta birleşmiş tüp şeklindeki 5 çanak yaprak, üst kısmında birbirinden ayrılarak kendini belli eder. Bu parçalardan ön taraftakilerden üç tanesi büyük, sırt tarafındaki iki tanesi kısadır. Çanak yaprakların oluşturduğu tüp içinde 5 adet taç yaprağı çıkar. Bu taç yapraklardan en dışta yer alana bayrak (vexillium) adı verilir. Orta kısmında bir çentik vardır. Çiçeğin iki yanında, bayrakçıktan kısa iki adet kanatçık adını alan taç yapraklar bulunur. Bunların içinde de 2 adet kayıkçık yer alır. Taç yaprakların rengi beyaz, menekşe rengi beyazdır. Çanak yapraklar ise yeşildir ve yer yer antisiyon içerir. Erkek organlar 10 adet olup kayıkçık adı verilen taç yaprak içinde yer alır. Bunların 9 adedi birleşmiş, bir tanesi serbesttir. Erkek organlar bir boru şeklinde sıralanır. Arasında dişi organ bulunur. Dişi organ yumurtalığın ucu sağa doğru eğri biçimdedir ve uç kısmı fırça gibi tüylüdür.
Baklada çiçek kapalı iken dişi organ döllenme, erkek organ da dölleme olgunluğuna gelir ve bu bakımdan baklalar kendine döllenir. Bazı koşullarda ve çeşitlere bağlı kalarak yabancı dölleme oranı % 1-2’den başlayarak % 60-70’e kadar çıkmaktadır. (HOLDEN ve BOND 1960, BRYSSINE 1963, HANNA ve LAWES 1967, IVASHKINA 1968, POULSEN 1975). Yabancı döllemeye böcekler neden olur. FREE (1966) ve (NORTH 1969), böceklerin aktivitesine bağlı kalarak yabancı döllemenin % 100’e kadar çıkabileceğini savunmaktadır. Bakla çiçekleri öğleden sonra açılır. Bu arada döllenme meydana gelmemişse, çiçekleri ziyaret eden böcekler döllenmeyi sağlar. Bakla çiçeğini, en fazla Bal arıları, Bambul türleri ziyaret eder. Tohum alınırken böcek kullanılmazsa tohum verimi büyük ölçüde düşer. OSCHMANN (1957) ve FREE (1966) bu düşme oranını % 22-72 arasında değiştiğini belirtmektedir.
Döllenmeden sonra bakla olgunlaşmaya başlar. Bakla 4-35 cm uzunluğunda, dar, geniş basık ve yuvarlak değişik tiptedir (Şekil 40.3). Bitki koltukları üzerinde bakla dik, yatık ve sarkık durumda asılı kalır.
Şekil 40.3. Baklanın meyveleri
Başlangıçta renkleri yeşildir, giderek sararır. Tohumların olgunluk döneminde kaba dokulu koyu kahverengi bir hal alır. İlk dönemde baklada girinti ve çıkıntı bulunmaz, kapsül düzdür. Tohumlar olgunlaştıkça kabuk tohumların şekil ve iriliğine göre girintili ve çıkıntılı bir görünüm kazanır. Olgun bakla çeşit özelliğine göre çatlar veya çatlamaz.
Bir salkımdaki çiçek sayısı 2-12 arasında olmasına karşı, oluşan bakla sayısı 2-5 arasında değişir. Bir bakladaki tohum sayısı 1-7 arasındadır. Bakla tohumları çeşitlere göre farklılık gösterir (Şekil 40.4). Çok küçük taneli olanların yanında, çok iri olanlara da rastlanır. Yemeklikte kullanılacak bakla içindeki tanenin fazla büyümeden hasat edilmesi gerekir. Tane iriliği sadece tohumluk bakımından önem kazanır ve tohumun büyüklüğü hakkında ortalama bir değer verilmek istenirse uzunluğu 7-30 mm, genişliği 5-25 mm, kalınlığı 4-15 mm arasında bulunur (Şekil 40.4). Tohumlar genelde açık sarı, kahve, koyu kahve renklidir. Bazılarında renk mor hatta mor siyaha kadar değişir. Bakla tohumunun 100 adeti 100-250 gr, bir litresi 500-800 gr’dır. Bir kilogram tohumlukta 400-950 arasında tohum bulunur. Temizlik oranı % 100, çimlenme gücü % 96’dır. En düşük temizlik oranı % 95’in ve en düşük çimlenme oranı % 80’in altına inmemelidir. Tohumlar da dinlenme görülmez. Hasattan 5-10 gün sonra % 95-100 çimlenme elde edilmiştir. Tohum çimlenme özelliğini 4-5 yıl muhafaza eder. Tohum çimlendirme denemesi için 10-12 gün yeterlidir. Tohumun çimlendirilmesinde optimal sıcaklık 20-25°C, en düşük çimlenme sıcaklığı 3°C ve en yüksek çimlendirme sıcaklığı 30°C'dir. Tohumun, toprak sıcaklığı 8°C'yi bulunca çimlenmeye başlar.
Şekil 40.4. Baklada tohum şekilleri ve büyüklüğü
Comment