Tweet
BEZELYE İklim ve Toprak İstekleri
Bezelye serin ve ılıman iklimden hoşlanır. Sıcaklık isteği 15-25°C'dir. Bezelyelerde bodur çeşitler, sırık çeşitlere göre soğuklara daha dayanıklıdır. Tohum ekiminde toprak sıcaklığı 4°C'nin üstünde olmalıdır. KOZOWSKI’nin laboratuvar şartlarında yaptığı denemelerde çimlenme 4°C toprak sıcaklığında başlamış ve 8-10°C'de % 70-80, 10-18°C'de % 80-100 ve 25-30°C arasında % 70-80 arasında çimlenme görülmüştür (BAYRAKTAR, 1970). Bu durumda toprak sıcaklığının 18°C'ye kadar yükselmesi tohum çimlenmesini % 100 ulaştırmış ve 18°C'den sonra çimlenme yine azalmıştır. Genç bitki safhasında bezelyenin sıcaklık isteği 15-18°C arasında değişir. Sırık bezelyeler genç dönemde meydana gelen donlardan fazlaca etkilenir. Buna karşın bodur çeşitler ve özellikle Avrupa menşeyli olanlar eksi 2-5°C'ye kadar dayanabilir (DILLINGEN, 1956). Yalnız sürekli soğuk olacak olursa, bu hemen sırık ve hem de bodur çeşitlerin büyümesi ve verimi üzerine olumsuz etki yapar. Bu yüzden özellikle çiçeklenme döneminde sıcaklık 18-20°C olmalıdır. Sıcaklığın 25°C'nin üstüne çıkması ve kuru bir ortam büyük ölçüde boş bakla oluşumuna neden olur. CUJKO ve GULENKO (1967) yaptığı çalışmalarda, çiçeklenme döneminde sıcaklığın 18-21°C arasında seyretmesi gerekliliğini vurgulamıştır. Sıcaklık15-18°C olursa çiçeklenme uzun bir sürede, 21-15°C'de olursa çok kısa sürede meydana gelir. Gerek sıcaklığın azalması 10°C'nin altına düşmesi ve gerekse 25°C'nin üstüne çıkması verimi büyük ölçüde azaltır. LAMBERT ve LINK (1958), yüksek sıcaklığa karşı bitkinin en duyarlı dönemini çiçeklenmeden 5 gün sonra olduğunu açıklar. Yine bu araştırıcılar 30°C sıcaklıkta verimin büyük oranda azaldığını kaydeder. Bezelyelerde gündüz ile gece sıcaklığı arasında fark bulunması gelişmeye, çiçeklenmeye ve dane oluşumuna iyi etki yapar. Gece ve gündüz sıcaklığı arasındaki fark 8-10°C olabilir. Bezelye bitkisinin çiçeklenmeye kadar toplam sıcaklık isteği 780-840°C ve çiçeklenmeden tane olumuna kadar 880-1960°C'dir. Böylece, bir dönemde toplam sıcaklık isteği ise 1600-2800°C arasındadır (DILLINGEN, 1929).
Çiçeklenmenin meydana gelmesinde, sıcaklık yanında gün uzunluğunun etkisi de vardır. Yalnız gün uzunluğunun etkisi daha çok genç safhada meydana gelir. Bu konuda çalışma yapan araştırıcılar, gün uzunluğuna hassas olunan dönemin bitkinin genç yaşlarının olduğunu vurgular ve bitkilerin toprak yüzüne çıktığı andan itibaren ilk haftalarda etkilendiğini belirtir. Nitekim KOPETZ (1939 ve1943) bunun 20 günlük, RİEPMA (1955) 4 haftalık bir süreyi kapsadığını yazar. Bu süre içinde meydana gelen uzun günle birlikte sıcaklık artışı bir arada etkiye sahiptir. Gün uzunluğuna hassas olmayan nötrial çeşitlerde ise, etki sıcaklık ile ortaya çıkmaktadır. Yüksek sıcaklık çiçeklenmeyi başlattığı gibi, çiçeklenmenin hızlanmasına da sebebiyet verir. Bu düşünce yanında bazı yazarlar gün uzunluğunu ve sıcaklığı etkisini belli bir toplam ışık ve sıcaklık isteği olarak da değerlendirir (KOPETZ 1943, FUSCH ve MUHLENDLYK 1951). Eğer bir çeşitte gün uzunluğu bitkinin gelişmesini kısıtlayıcı etkide bulunuyorsa bu bitkilerde belli bir sıcaklık toplamı söz konusudur (KOPETZ, 1943). Sıcaklık toplamı için değişik görüşler ortaya atılmıştır. Bunun içinde 4°C'den yüksek sıcaklık toplamı veya gece gündüz farklı sıcaklıklara göre toplam sıcaklık kavramları geliştirilmiştir. WITTER (1953) bu konuda, Maiperle çeşidinde toplam sıcaklık için gece ve gündüz sıcaklığının farklı olduğunu, gece 12 ile 20°C, gündüz 16 ile 24°C arasında seyrettiğini, buna karşın Foli çeşidinde gece için 16 ile 24°C ve gündüz içinde 24 ile 32°C'ler arasında olması gerektiğini açıklamaktadır. İlk çiçeklenmeye geçme durumunda olduğu gibi, bitkinin diğer çiçeklenme aşamasında da çevre şartlarının etkisi büyüktür. Nitekim yukarıda da belirttiğimiz gibi düşük sıcaklıklarda çiçeklenme süresi uzar. Buna karşın yüksek sıcaklıklarda süre kısalır. Ayrıca düşük sıcaklık yanında yüksek toprak ve hava nemi normal çiçeklenmeyi geciktirir. Aksi, yüksek sıcaklıkta kısıtlı terleme veya kurak hava şartları ve terlemenin kısıtlanması normal çiçeklenmeyi hızlandırır (UNGER, 1956).
Toplam 800-1000 mm yağış alan ve yağışların belli bir kesiminin yetişme döneminde düştüğü yerlerde, bezelye sulama yapılmaksızın rahatlıkla yetiştirilir. Yağışın yetersiz kaldığı yerlerde ve zamanlarda sulama yapılırsa taze bezelyeler olsun, kuru dane üretimi olsun artış gösterir. Toprakta suyun azalması, düzensiz verilmesi, bakla sayısını azalttığı gibi, baklada dane büyüklüğünü de olumsuz yönde etkiler. Toprakta devamlı % 60-65 su bulundurulmalıdır.
Bezelye her tip toprakta yetiştirilir. Taşlı çakıllı topraklar, erkenci bezelye yetiştiriciliğinde tercih edilir. Özellikle Akdeniz bölgesinde, bu tip alanlarda bezelye tarımı oldukça fazla yapılır. Fakat derin, nemli, tınlı killi topraklar normal yetiştiricilikte bilhassa seçilmelidir. Toprakta yeteri kadar humus ve kireç bulunmalıdır. Toprak pH’ı 6,5-7 arasında olmalı, toprakta pH 6,0’ın altına düşerse kesinlikle kireçle uygulama yapılmalıdır. Çok ağır ve ıslak topraklarla, fazla kumlu ve kıraç topraklar hariç tutulursa bezelye yukarıda da belirttiğimiz gibi, her tip toprakta yetiştirilebilir. Fakir topraklarda kök sistemi ağır gelişir. Bu yüzden bitkiler ufak bodur büyür, daneler yeteri derecede dolmaz. Bu tip topraklar için, küçük daneli bezelye çeşitleri seçilmeli ve iri baklalı ve büyük daneli bezelye çeşitler daha kaliteli topraklarda yetiştirilmelidir. Genel bir toparlamayla geççi çeşitlerde toprak killiye doğru kaymalı, erkenci çeşitlerde kumlu ve taşlı olmalıdır.
Bezelye serin ve ılıman iklimden hoşlanır. Sıcaklık isteği 15-25°C'dir. Bezelyelerde bodur çeşitler, sırık çeşitlere göre soğuklara daha dayanıklıdır. Tohum ekiminde toprak sıcaklığı 4°C'nin üstünde olmalıdır. KOZOWSKI’nin laboratuvar şartlarında yaptığı denemelerde çimlenme 4°C toprak sıcaklığında başlamış ve 8-10°C'de % 70-80, 10-18°C'de % 80-100 ve 25-30°C arasında % 70-80 arasında çimlenme görülmüştür (BAYRAKTAR, 1970). Bu durumda toprak sıcaklığının 18°C'ye kadar yükselmesi tohum çimlenmesini % 100 ulaştırmış ve 18°C'den sonra çimlenme yine azalmıştır. Genç bitki safhasında bezelyenin sıcaklık isteği 15-18°C arasında değişir. Sırık bezelyeler genç dönemde meydana gelen donlardan fazlaca etkilenir. Buna karşın bodur çeşitler ve özellikle Avrupa menşeyli olanlar eksi 2-5°C'ye kadar dayanabilir (DILLINGEN, 1956). Yalnız sürekli soğuk olacak olursa, bu hemen sırık ve hem de bodur çeşitlerin büyümesi ve verimi üzerine olumsuz etki yapar. Bu yüzden özellikle çiçeklenme döneminde sıcaklık 18-20°C olmalıdır. Sıcaklığın 25°C'nin üstüne çıkması ve kuru bir ortam büyük ölçüde boş bakla oluşumuna neden olur. CUJKO ve GULENKO (1967) yaptığı çalışmalarda, çiçeklenme döneminde sıcaklığın 18-21°C arasında seyretmesi gerekliliğini vurgulamıştır. Sıcaklık15-18°C olursa çiçeklenme uzun bir sürede, 21-15°C'de olursa çok kısa sürede meydana gelir. Gerek sıcaklığın azalması 10°C'nin altına düşmesi ve gerekse 25°C'nin üstüne çıkması verimi büyük ölçüde azaltır. LAMBERT ve LINK (1958), yüksek sıcaklığa karşı bitkinin en duyarlı dönemini çiçeklenmeden 5 gün sonra olduğunu açıklar. Yine bu araştırıcılar 30°C sıcaklıkta verimin büyük oranda azaldığını kaydeder. Bezelyelerde gündüz ile gece sıcaklığı arasında fark bulunması gelişmeye, çiçeklenmeye ve dane oluşumuna iyi etki yapar. Gece ve gündüz sıcaklığı arasındaki fark 8-10°C olabilir. Bezelye bitkisinin çiçeklenmeye kadar toplam sıcaklık isteği 780-840°C ve çiçeklenmeden tane olumuna kadar 880-1960°C'dir. Böylece, bir dönemde toplam sıcaklık isteği ise 1600-2800°C arasındadır (DILLINGEN, 1929).
Çiçeklenmenin meydana gelmesinde, sıcaklık yanında gün uzunluğunun etkisi de vardır. Yalnız gün uzunluğunun etkisi daha çok genç safhada meydana gelir. Bu konuda çalışma yapan araştırıcılar, gün uzunluğuna hassas olunan dönemin bitkinin genç yaşlarının olduğunu vurgular ve bitkilerin toprak yüzüne çıktığı andan itibaren ilk haftalarda etkilendiğini belirtir. Nitekim KOPETZ (1939 ve1943) bunun 20 günlük, RİEPMA (1955) 4 haftalık bir süreyi kapsadığını yazar. Bu süre içinde meydana gelen uzun günle birlikte sıcaklık artışı bir arada etkiye sahiptir. Gün uzunluğuna hassas olmayan nötrial çeşitlerde ise, etki sıcaklık ile ortaya çıkmaktadır. Yüksek sıcaklık çiçeklenmeyi başlattığı gibi, çiçeklenmenin hızlanmasına da sebebiyet verir. Bu düşünce yanında bazı yazarlar gün uzunluğunu ve sıcaklığı etkisini belli bir toplam ışık ve sıcaklık isteği olarak da değerlendirir (KOPETZ 1943, FUSCH ve MUHLENDLYK 1951). Eğer bir çeşitte gün uzunluğu bitkinin gelişmesini kısıtlayıcı etkide bulunuyorsa bu bitkilerde belli bir sıcaklık toplamı söz konusudur (KOPETZ, 1943). Sıcaklık toplamı için değişik görüşler ortaya atılmıştır. Bunun içinde 4°C'den yüksek sıcaklık toplamı veya gece gündüz farklı sıcaklıklara göre toplam sıcaklık kavramları geliştirilmiştir. WITTER (1953) bu konuda, Maiperle çeşidinde toplam sıcaklık için gece ve gündüz sıcaklığının farklı olduğunu, gece 12 ile 20°C, gündüz 16 ile 24°C arasında seyrettiğini, buna karşın Foli çeşidinde gece için 16 ile 24°C ve gündüz içinde 24 ile 32°C'ler arasında olması gerektiğini açıklamaktadır. İlk çiçeklenmeye geçme durumunda olduğu gibi, bitkinin diğer çiçeklenme aşamasında da çevre şartlarının etkisi büyüktür. Nitekim yukarıda da belirttiğimiz gibi düşük sıcaklıklarda çiçeklenme süresi uzar. Buna karşın yüksek sıcaklıklarda süre kısalır. Ayrıca düşük sıcaklık yanında yüksek toprak ve hava nemi normal çiçeklenmeyi geciktirir. Aksi, yüksek sıcaklıkta kısıtlı terleme veya kurak hava şartları ve terlemenin kısıtlanması normal çiçeklenmeyi hızlandırır (UNGER, 1956).
Toplam 800-1000 mm yağış alan ve yağışların belli bir kesiminin yetişme döneminde düştüğü yerlerde, bezelye sulama yapılmaksızın rahatlıkla yetiştirilir. Yağışın yetersiz kaldığı yerlerde ve zamanlarda sulama yapılırsa taze bezelyeler olsun, kuru dane üretimi olsun artış gösterir. Toprakta suyun azalması, düzensiz verilmesi, bakla sayısını azalttığı gibi, baklada dane büyüklüğünü de olumsuz yönde etkiler. Toprakta devamlı % 60-65 su bulundurulmalıdır.
Bezelye her tip toprakta yetiştirilir. Taşlı çakıllı topraklar, erkenci bezelye yetiştiriciliğinde tercih edilir. Özellikle Akdeniz bölgesinde, bu tip alanlarda bezelye tarımı oldukça fazla yapılır. Fakat derin, nemli, tınlı killi topraklar normal yetiştiricilikte bilhassa seçilmelidir. Toprakta yeteri kadar humus ve kireç bulunmalıdır. Toprak pH’ı 6,5-7 arasında olmalı, toprakta pH 6,0’ın altına düşerse kesinlikle kireçle uygulama yapılmalıdır. Çok ağır ve ıslak topraklarla, fazla kumlu ve kıraç topraklar hariç tutulursa bezelye yukarıda da belirttiğimiz gibi, her tip toprakta yetiştirilebilir. Fakir topraklarda kök sistemi ağır gelişir. Bu yüzden bitkiler ufak bodur büyür, daneler yeteri derecede dolmaz. Bu tip topraklar için, küçük daneli bezelye çeşitleri seçilmeli ve iri baklalı ve büyük daneli bezelye çeşitler daha kaliteli topraklarda yetiştirilmelidir. Genel bir toparlamayla geççi çeşitlerde toprak killiye doğru kaymalı, erkenci çeşitlerde kumlu ve taşlı olmalıdır.