Tweet
BÖRÜLCE Botanik Özellikleri
Bitki oluşumu fasulyeye benzer. Bu bakımdan da uzun yıllar fasulye ile karıştırılmıştır. Ancak yaprak ve çiçekteki farklılıkla fasulyeden ayrılır.
BÖRÜLCE 3.1. Kök
Börülcenin önce 10-15 cm uzunluğunda bir kazık kökü oluşur. Sonra yan dallanma meydana gelir. Fakat kökler kısmen narin yapıdadır, fazla derinlere inemez. Köklerin büyük çoğunluğu 30-40 cm derinlerde toplanır. Nadir hallerde ve ancak derin gevşek topraklarda 80-100 cm kadar iner. Yana doğru yayılma 80-100 cm arasında değişir. Börülce kökleri üzerinde yuvarlak nodoziteler görülür. Bunlar rasgele dağılmıştır. Börülcede nodotise oluşturan bakteriler Rhizobium Joponice’dir (ŞEHİRALİ 1988).
BÖRÜLCE 3.2. Gövde ve Yaprak
Börülce otsu bir gövdeye sahiptir. Gövde genelde sürünücü bir karakter gösterir. Bununla beraber yarı dik ve kısmen dik büyüyen çeşitlere de rastlanır. Gövde boğum ve boğum aralarından oluşur ve yuvarlak, kısmen köşelidir. Gövde üzerinde oluklar bulunur. Gövdenin içi boştur. Rengi açık yeşilden başlar, koyu yeşile kadar değişir. Gövde üzerinde ve bilhassa boğum aralarında antosiyan oluşumu ile mor lekeler göze çarpar. Gövde boyu dik ve yarı dik büyüyenlerde 30-80 cm arasındadır. Sürüngenlerde 100-120 cm kadar çıkar. Sürüngen olanlar, sırığa alınarak çalı şeklinde büyütülebilir.
Gövde üzerinde her boğumda karşılıklı iki adet yaprak bulunur. Bitkide ilk yapraklar üçgen şekillidir, üzerinde girinti bulunmaz. Yüzeyleri parlak ve düzdür. Asıl börülce yaprakları ise yaprakçıktan oluşur ve bunlar birleşik yaprak görünümündedir. Orta yaprak, ana sapın ucunda, karşılıklı iki yaprak olarak, simetrik duruşludur. Yaprağın değişik şekilleri bulunur. En çok görülen şekil oval ve yuvarlaktır. Bunun yanında ucu sivri dip tarafı oval, ters yumurta şeklinde fakat dip tarafı mahmuzlu yapraklar da vardır.
BÖRÜLCE 3.3. Çiçek
Çiçekler yaprak koltuklarında oluşur ve salkım halindedir. Bir salkımda 6-12 adet çiçek vardır. Çiçeklerin sapı kısa, ana salkım sapı uzundur. Çanak yapraklar birbirine eşit olmayan parçalardan meydana gelir. Köşeli bir görünümü vardır. Rengi yeşil, bazen antosiyan dolayı mor renge dönüşür. Taç yapraklar boru halinde altta birleşmiş, üstte hafif çan şekillidir. Rengi beyaz, sarı ve hafif mor, hatta mavidir. Bayrak yaprağı oldukça büyük ve geniştir ve bu durumuyla bayrak yaprağı, kanatçık ve kayıkçık örter. Bezelye çiçeğinde on adet erkek organ bulunur. 9 adedi birleşerek bir boru meydana getirir. Onuncu erkek organ ortada ve serbest konumdadır. Dişicik 10 erkek organ tüpü içinde kalır. Dişi organ tüylü ve yassıdır. Tepecik yuvarlaktır. Çiçekler çevre koşullarına bağlı olarak açılır, hava nemi ve sıcaklığının bunda büyük etkisi vardır. Sabah erken saatlerde çiçekler açmaya başlar. Çiçeklenme süresi 15-40 gün kadar devam eder. Çiçek, açılmadan 7-8 saat önce döllenme meydana gelir. Bu yüzden börülce kendine döllemelidir. Yabancı döllenme çok az sayıda meydana gelebilir. Yabancı döllenmede bal arılarının, bambul gibi böceklerin etkisi vardır. Börülcede çiçeklerin % 60-70’i açmadan dökülür. Geri kalan çiçeklerin hepsi açar, ancak meyve tutumu sırasında kalan çiçeklerin de % 10-20’si dökülür. Açan çiçeklerin sadece % 10-20’si meyve oluşturulabilir.
Börülce baklaları düz ince ve uzundur. Birçok durumda baklalar kıvrık koç boynuzu şeklinde oluşur, sap kısmında hafif şişlik görülebilir. Meyve ucu düz, hafif gaga veya sivri gaga şeklindedir. Baklanın uzunluğu 8-15 cm arasında oynar. Baklanın normal rengi yeşildir. Taze olgunluk normal rengi yeşildir. Taze olgunluk anında meyvenin uç kısmında morluklar belirir. Kuru dane olgunluğunda bakla sararır. Bazı çeşitlerde kahverengi hatta morumsu renkli olur. Baklada 3-10 arasında dane bulunur.
BÖRÜLCE 3.4. Tohum
Börülce tohumu, fasulye ve bezelye tohumundan kök ucu sürme kısmındaki (Hilum) rengiyle ayrılır. Daneler böbrek şeklinde yuvarlaktan, tam yuvarlak şekle kadar değişim gösterir. Renkleri beyaz, sarı, sarı mor, kahverengi ve morumsudur. Uzunluğu 4-9 mm, genişliği 4-6 mm arasında oynar. Bin dane ağırlığı 100-400 gr, 1 litre ağırlığı 500-650 gr ve 1 gr’da 5-15 adet tohum vardır. Tohumların temizlik oranı % 80-95, çimlenme oranı % 85-90’dır. Tohum canlılığını 3-5 sene muhafaza eder. Tohumun çimlenmesi 8-10°C sıcaklıkta başlar ve optimal çimlenme sıcaklığı 20-25°C arasındadır. Çimlenme süresi 10-20 gündür.
Bitki oluşumu fasulyeye benzer. Bu bakımdan da uzun yıllar fasulye ile karıştırılmıştır. Ancak yaprak ve çiçekteki farklılıkla fasulyeden ayrılır.
BÖRÜLCE 3.1. Kök
Börülcenin önce 10-15 cm uzunluğunda bir kazık kökü oluşur. Sonra yan dallanma meydana gelir. Fakat kökler kısmen narin yapıdadır, fazla derinlere inemez. Köklerin büyük çoğunluğu 30-40 cm derinlerde toplanır. Nadir hallerde ve ancak derin gevşek topraklarda 80-100 cm kadar iner. Yana doğru yayılma 80-100 cm arasında değişir. Börülce kökleri üzerinde yuvarlak nodoziteler görülür. Bunlar rasgele dağılmıştır. Börülcede nodotise oluşturan bakteriler Rhizobium Joponice’dir (ŞEHİRALİ 1988).
BÖRÜLCE 3.2. Gövde ve Yaprak
Börülce otsu bir gövdeye sahiptir. Gövde genelde sürünücü bir karakter gösterir. Bununla beraber yarı dik ve kısmen dik büyüyen çeşitlere de rastlanır. Gövde boğum ve boğum aralarından oluşur ve yuvarlak, kısmen köşelidir. Gövde üzerinde oluklar bulunur. Gövdenin içi boştur. Rengi açık yeşilden başlar, koyu yeşile kadar değişir. Gövde üzerinde ve bilhassa boğum aralarında antosiyan oluşumu ile mor lekeler göze çarpar. Gövde boyu dik ve yarı dik büyüyenlerde 30-80 cm arasındadır. Sürüngenlerde 100-120 cm kadar çıkar. Sürüngen olanlar, sırığa alınarak çalı şeklinde büyütülebilir.
Gövde üzerinde her boğumda karşılıklı iki adet yaprak bulunur. Bitkide ilk yapraklar üçgen şekillidir, üzerinde girinti bulunmaz. Yüzeyleri parlak ve düzdür. Asıl börülce yaprakları ise yaprakçıktan oluşur ve bunlar birleşik yaprak görünümündedir. Orta yaprak, ana sapın ucunda, karşılıklı iki yaprak olarak, simetrik duruşludur. Yaprağın değişik şekilleri bulunur. En çok görülen şekil oval ve yuvarlaktır. Bunun yanında ucu sivri dip tarafı oval, ters yumurta şeklinde fakat dip tarafı mahmuzlu yapraklar da vardır.
BÖRÜLCE 3.3. Çiçek
Çiçekler yaprak koltuklarında oluşur ve salkım halindedir. Bir salkımda 6-12 adet çiçek vardır. Çiçeklerin sapı kısa, ana salkım sapı uzundur. Çanak yapraklar birbirine eşit olmayan parçalardan meydana gelir. Köşeli bir görünümü vardır. Rengi yeşil, bazen antosiyan dolayı mor renge dönüşür. Taç yapraklar boru halinde altta birleşmiş, üstte hafif çan şekillidir. Rengi beyaz, sarı ve hafif mor, hatta mavidir. Bayrak yaprağı oldukça büyük ve geniştir ve bu durumuyla bayrak yaprağı, kanatçık ve kayıkçık örter. Bezelye çiçeğinde on adet erkek organ bulunur. 9 adedi birleşerek bir boru meydana getirir. Onuncu erkek organ ortada ve serbest konumdadır. Dişicik 10 erkek organ tüpü içinde kalır. Dişi organ tüylü ve yassıdır. Tepecik yuvarlaktır. Çiçekler çevre koşullarına bağlı olarak açılır, hava nemi ve sıcaklığının bunda büyük etkisi vardır. Sabah erken saatlerde çiçekler açmaya başlar. Çiçeklenme süresi 15-40 gün kadar devam eder. Çiçek, açılmadan 7-8 saat önce döllenme meydana gelir. Bu yüzden börülce kendine döllemelidir. Yabancı döllenme çok az sayıda meydana gelebilir. Yabancı döllenmede bal arılarının, bambul gibi böceklerin etkisi vardır. Börülcede çiçeklerin % 60-70’i açmadan dökülür. Geri kalan çiçeklerin hepsi açar, ancak meyve tutumu sırasında kalan çiçeklerin de % 10-20’si dökülür. Açan çiçeklerin sadece % 10-20’si meyve oluşturulabilir.
Börülce baklaları düz ince ve uzundur. Birçok durumda baklalar kıvrık koç boynuzu şeklinde oluşur, sap kısmında hafif şişlik görülebilir. Meyve ucu düz, hafif gaga veya sivri gaga şeklindedir. Baklanın uzunluğu 8-15 cm arasında oynar. Baklanın normal rengi yeşildir. Taze olgunluk normal rengi yeşildir. Taze olgunluk anında meyvenin uç kısmında morluklar belirir. Kuru dane olgunluğunda bakla sararır. Bazı çeşitlerde kahverengi hatta morumsu renkli olur. Baklada 3-10 arasında dane bulunur.
BÖRÜLCE 3.4. Tohum
Börülce tohumu, fasulye ve bezelye tohumundan kök ucu sürme kısmındaki (Hilum) rengiyle ayrılır. Daneler böbrek şeklinde yuvarlaktan, tam yuvarlak şekle kadar değişim gösterir. Renkleri beyaz, sarı, sarı mor, kahverengi ve morumsudur. Uzunluğu 4-9 mm, genişliği 4-6 mm arasında oynar. Bin dane ağırlığı 100-400 gr, 1 litre ağırlığı 500-650 gr ve 1 gr’da 5-15 adet tohum vardır. Tohumların temizlik oranı % 80-95, çimlenme oranı % 85-90’dır. Tohum canlılığını 3-5 sene muhafaza eder. Tohumun çimlenmesi 8-10°C sıcaklıkta başlar ve optimal çimlenme sıcaklığı 20-25°C arasındadır. Çimlenme süresi 10-20 gündür.