Tweet
MANTAR Yetiştirme Tekniği
Mantarın yetiştirilmesinde çeşitli kademeler vardır. Bu kademeler aşağıda maddeler halinde verilmiştir.
a. Üretim için gerekli ortamın (kompostun) seçilmesi ve hazırlanması,
b. Kompostun olgunlaştırılması, hastalık ve zararlılardan arındırılması,
c. Komposta tohumluğun ekilmesi (Aşılamanın yapılması)
d. Komposta birinci misel gelişmesi,
e. Örtü toprağının hazırlanması ve kompost üstüne serilmesi,
f. İkinci misel gelişmesi,
g. Hasat ve hasat sonrası işlerin yapılması,
h. Odanın boşaltılması ve temizlenmesidir.
MANTAR 10.1 Kompostun Hazırlanması
Bilindiği gibi yeşil bitkiler, kökleri ile topraktan aldıkları suyla birlikte mineral maddeleri yapraklara kadar taşır. Bu maddeleri, yapraklarda bulunan klorofil yardımı ile güneşten sağlanan enerji sayesinde, havadan solunum yolu ile aldıkları karbondioksitle birleştirerek, önce büyüme ve gelişmeleri için gerekli şeker, nişasta ve benzeri organik maddeleri, sonra tuzların (mineral maddelerin) devreye girmesiyle vücutları için gerekli diğer maddeleri oluşturur. Bitkilerdeki bu fabrikasyon olayına karbonhidrat özümlemesi “Fotosentez” adı verilir. Bu yüzden yeşil bitkilerin beslenmesinde şeker, nişasta gibi karbonhidrat içeren maddelerin bulunmasına gereksinim yoktur.
Mantarın beslenme şekli yeşil bitkilerden farklıdır. Mantar hücrelerinde klorofil bulunmadığından, yeşil bitkilerde olduğu gibi karbon özümlemesi yapılamaz. Yapılarının oluşumu için gerekli bu maddelerin dışardan alınması zorunluluğu vardır. Bu yüzdende mantarın besi ortamında, öncelikle karbonhidrat kökenli maddelere yer verilir. Önceki konularda mantarın değişik şekillerde yaşamlarını sürdüklerini anlatmış ve mantarların bir kısmının saprofit olduklarını, yani çürümüş veya çürümeğe başlamış organik maddeler üzerinde yetiştiklerini; bir kısmının simbiyoz yaşadığını, yani canlılarla ortak yaşama girdiklerini; bir kısmının canlı veya ölmüş, fakat parçalanmaya başlamamış materyaller üzerinde geliştiklerini; yine diğer bir kısmının ise ölmüş, parçalanmağa yeni başlamış materyalleri seçtiklerini belirtmiştik. Bizim yetiştirmekte olduğumuz mantar türleri çürümüş veya çürümeğe başlamış organik materyaller üzerinde yaşar. Kültür mantarcılığının ekonomik bir şekilde yapılabilmesi için, mantarın üretileceği ortamın nasıl bir ortam olacağının, bu ortamın hangi maddelerden, ne oranlarda karıştırılarak meydana geleceğinin ve bu ortamın nasıl hazırlanacağının bilinmesi gerekir. Mantarın üzerinde üretildiği ortama “kompost” adı verilir. Kompostun yapılması mantar üretiminin en can alıcı noktasıdır. Kompost yapımında yapılacak bir hatanın düzeltilmesi oldukça zordur. Bozuk hazırlanmış bir kompost üzerinde çoğu kez mantar miselleri gelişemez. Bazı küçük hatalar, üretim yapılmasına izin verse bile, alınan ürün miktarı çok düşük olur. Bu ürün miktarı, mantarın üretimi için yapılan giderleri karşılamaz. Mantar üretiminin başlangıcında at gübresi yalnız başına kullanılmıştır. Ancak mantar üretimi üzerinde yapılan araştırmalar, at gübresinin yalnız başına kullanımının yeterli olmadığını ortaya koymuş ve ilerleyen yıllarda at gübresi içine değişik bir çok ilave maddeler katılmıştır. Eskiden motorlu araçlar olmadığı için atın, taşıt ve çeki işlerinde çok kullanılması nedeniyle çok sayıda at yetiştirildiğinden, rahatlıkla at gübresi bulmaya olanak sağlamıştır. Oysa günümüzde atın yerini motorlu araçlar almış, at kullanımı sadece spor amaçlı alanlara kaymıştır. Ayrıca mantar üreten işletme sayısında meydana gelen artış, eldeki mevcut at gübresini yetersiz hale getirmiştir. Yeni üretim materyali arayışları sonunda buğday, çavdar sapı gibi diğer organik kökenli maddelerin de mantar üretiminde yararlanılabileceği saptanmıştır. Böylece eskiden kullanımda fazlaca yer alan at gübresi, bulunduğunda en iyi mantar üretim ortamı kabul edilerek, buna "Doğal materyal" gözü ile bakılmış ve daha sonra kullanıma giren maddelere yanlış olmakla beraber "Sentetik materyal" adı verilmiştir. Günümüzde bu ayrım önemini yitirmiştir. Halen mantar üretiminde yararlanılan maddeleri aşağıdaki şekilde gruplaşabiliriz.
Birinci gruplama şekli :
A. Temel maddeler
aa. Hayvan gübresi (Doğal materyal olarak, At, Eşek, İnek, Koyun ve Domuz gübresi)
ab. Saplar (Sentetik materyal olarak, Buğday, Çavdar, Çeltik, Ay çiçeği, Pamuk, Susam, Mısır sapı)
B. Katkı maddeleri (Aktivatör ve tampon maddeler)
İkinci gruplama şekli :
A. Organik maddeler
aa. Hayvansal kökenli organik maddeler (Tavuk, Güvercin, Koyun, Sığır, Domuz gübreleri, Kan ve kemik unu, Mezbaha artıkları vb.)
ab. Bitkisel kökenli organik maddeler (Pamuk küspesi, Pancar küspesi, Zeytin küspesi, Malt artığı, Pirinç kavuzları, Fındık kabukları, Değirmen artıkları, Hint yağı tohumları, Ağaç yongası, Talaş, Kepek, Şeker kamışı sapları, Mısır koçanı, Pamuk sapları, Lahana, Karnabahar, Fasulye, Bezelye vb. artıkları)
B. İnorganik maddeler
ba. Azotlu maddeler [Amonyum nitrat (NH4NO3), Amonyum sülfat (NH4)2SO4, Üre
CO(NH2)2, Potasyum nitrat (KNO3) ]
bb. Fosforlu maddeler [ Süper fosfat CaH4(PO4)2, Tomas unu Ca4P2O5 ]
bc. Potasyumlu maddeler (Potasyum nitrat[KNO3] )
bd. Diğer mineral maddeler (Ca, C, H, O, S, Fe, Mg, Mn, Mo, Cu, Zn, B,)
C. Tampon maddeler
Kireç, alçı, mermer tozu
Mantarın yetiştirilmesinde çeşitli kademeler vardır. Bu kademeler aşağıda maddeler halinde verilmiştir.
a. Üretim için gerekli ortamın (kompostun) seçilmesi ve hazırlanması,
b. Kompostun olgunlaştırılması, hastalık ve zararlılardan arındırılması,
c. Komposta tohumluğun ekilmesi (Aşılamanın yapılması)
d. Komposta birinci misel gelişmesi,
e. Örtü toprağının hazırlanması ve kompost üstüne serilmesi,
f. İkinci misel gelişmesi,
g. Hasat ve hasat sonrası işlerin yapılması,
h. Odanın boşaltılması ve temizlenmesidir.
MANTAR 10.1 Kompostun Hazırlanması
Bilindiği gibi yeşil bitkiler, kökleri ile topraktan aldıkları suyla birlikte mineral maddeleri yapraklara kadar taşır. Bu maddeleri, yapraklarda bulunan klorofil yardımı ile güneşten sağlanan enerji sayesinde, havadan solunum yolu ile aldıkları karbondioksitle birleştirerek, önce büyüme ve gelişmeleri için gerekli şeker, nişasta ve benzeri organik maddeleri, sonra tuzların (mineral maddelerin) devreye girmesiyle vücutları için gerekli diğer maddeleri oluşturur. Bitkilerdeki bu fabrikasyon olayına karbonhidrat özümlemesi “Fotosentez” adı verilir. Bu yüzden yeşil bitkilerin beslenmesinde şeker, nişasta gibi karbonhidrat içeren maddelerin bulunmasına gereksinim yoktur.
Mantarın beslenme şekli yeşil bitkilerden farklıdır. Mantar hücrelerinde klorofil bulunmadığından, yeşil bitkilerde olduğu gibi karbon özümlemesi yapılamaz. Yapılarının oluşumu için gerekli bu maddelerin dışardan alınması zorunluluğu vardır. Bu yüzdende mantarın besi ortamında, öncelikle karbonhidrat kökenli maddelere yer verilir. Önceki konularda mantarın değişik şekillerde yaşamlarını sürdüklerini anlatmış ve mantarların bir kısmının saprofit olduklarını, yani çürümüş veya çürümeğe başlamış organik maddeler üzerinde yetiştiklerini; bir kısmının simbiyoz yaşadığını, yani canlılarla ortak yaşama girdiklerini; bir kısmının canlı veya ölmüş, fakat parçalanmaya başlamamış materyaller üzerinde geliştiklerini; yine diğer bir kısmının ise ölmüş, parçalanmağa yeni başlamış materyalleri seçtiklerini belirtmiştik. Bizim yetiştirmekte olduğumuz mantar türleri çürümüş veya çürümeğe başlamış organik materyaller üzerinde yaşar. Kültür mantarcılığının ekonomik bir şekilde yapılabilmesi için, mantarın üretileceği ortamın nasıl bir ortam olacağının, bu ortamın hangi maddelerden, ne oranlarda karıştırılarak meydana geleceğinin ve bu ortamın nasıl hazırlanacağının bilinmesi gerekir. Mantarın üzerinde üretildiği ortama “kompost” adı verilir. Kompostun yapılması mantar üretiminin en can alıcı noktasıdır. Kompost yapımında yapılacak bir hatanın düzeltilmesi oldukça zordur. Bozuk hazırlanmış bir kompost üzerinde çoğu kez mantar miselleri gelişemez. Bazı küçük hatalar, üretim yapılmasına izin verse bile, alınan ürün miktarı çok düşük olur. Bu ürün miktarı, mantarın üretimi için yapılan giderleri karşılamaz. Mantar üretiminin başlangıcında at gübresi yalnız başına kullanılmıştır. Ancak mantar üretimi üzerinde yapılan araştırmalar, at gübresinin yalnız başına kullanımının yeterli olmadığını ortaya koymuş ve ilerleyen yıllarda at gübresi içine değişik bir çok ilave maddeler katılmıştır. Eskiden motorlu araçlar olmadığı için atın, taşıt ve çeki işlerinde çok kullanılması nedeniyle çok sayıda at yetiştirildiğinden, rahatlıkla at gübresi bulmaya olanak sağlamıştır. Oysa günümüzde atın yerini motorlu araçlar almış, at kullanımı sadece spor amaçlı alanlara kaymıştır. Ayrıca mantar üreten işletme sayısında meydana gelen artış, eldeki mevcut at gübresini yetersiz hale getirmiştir. Yeni üretim materyali arayışları sonunda buğday, çavdar sapı gibi diğer organik kökenli maddelerin de mantar üretiminde yararlanılabileceği saptanmıştır. Böylece eskiden kullanımda fazlaca yer alan at gübresi, bulunduğunda en iyi mantar üretim ortamı kabul edilerek, buna "Doğal materyal" gözü ile bakılmış ve daha sonra kullanıma giren maddelere yanlış olmakla beraber "Sentetik materyal" adı verilmiştir. Günümüzde bu ayrım önemini yitirmiştir. Halen mantar üretiminde yararlanılan maddeleri aşağıdaki şekilde gruplaşabiliriz.
Birinci gruplama şekli :
A. Temel maddeler
aa. Hayvan gübresi (Doğal materyal olarak, At, Eşek, İnek, Koyun ve Domuz gübresi)
ab. Saplar (Sentetik materyal olarak, Buğday, Çavdar, Çeltik, Ay çiçeği, Pamuk, Susam, Mısır sapı)
B. Katkı maddeleri (Aktivatör ve tampon maddeler)
İkinci gruplama şekli :
A. Organik maddeler
aa. Hayvansal kökenli organik maddeler (Tavuk, Güvercin, Koyun, Sığır, Domuz gübreleri, Kan ve kemik unu, Mezbaha artıkları vb.)
ab. Bitkisel kökenli organik maddeler (Pamuk küspesi, Pancar küspesi, Zeytin küspesi, Malt artığı, Pirinç kavuzları, Fındık kabukları, Değirmen artıkları, Hint yağı tohumları, Ağaç yongası, Talaş, Kepek, Şeker kamışı sapları, Mısır koçanı, Pamuk sapları, Lahana, Karnabahar, Fasulye, Bezelye vb. artıkları)
B. İnorganik maddeler
ba. Azotlu maddeler [Amonyum nitrat (NH4NO3), Amonyum sülfat (NH4)2SO4, Üre
CO(NH2)2, Potasyum nitrat (KNO3) ]
bb. Fosforlu maddeler [ Süper fosfat CaH4(PO4)2, Tomas unu Ca4P2O5 ]
bc. Potasyumlu maddeler (Potasyum nitrat[KNO3] )
bd. Diğer mineral maddeler (Ca, C, H, O, S, Fe, Mg, Mn, Mo, Cu, Zn, B,)
C. Tampon maddeler
Kireç, alçı, mermer tozu
Comment