Tweet
4.2. Sınıflandırılması
Mantar bitkisinin sınıflandırılma çalışmaları oldukça eskiye dayanır. Eldeki mevcut bilgilere göre 1560-1624 yıllarında GASPARO BAUHIN tarafından başlatılan araştırmalarda 100 adet mantarın ve likenin gruplara ayrıldığı, mantarların fungi adı altında Agaricaceae, Clathraceae, Pezizaceae, Boletaceae, Polyporaceae, Clavariaceae, Auriculariaceae, Lycoperdaceae ve Phallaceae familyalarından oluştuğu gözlenir. Bu çalışmayı 1669-1772 yıllarında SEBESTİAN VAİLLANT'ın yaptığı çalışma izlemiştir. Araştırıcı eserinde mantarları alfabetik sıralamış ve onların tasvir edilmiş resimlerini vermiştir. Bu rada Agaricus ve Boletus gibi cins isimleri kullandığı dikkati çekmiştir. Mantarları mikroskop altında inceleyen ANTONİO MİCHELİ (1679-1737) olmuştur. 1859 yılında ANTON de BARY mycetezoanın hayat devresini keşfetmiştir. Onun öğrencisi BREFELD ise mantarın fizyolojisini ortaya koymuş, 1894 'de Fransız DANGEARD da sitolojik çalışmalar yaparak mantarın eşeyli birleşme olayını açıklamıştır. Bunu BLAKESLEE izlemiş ve Mucorales'lerde eşeyli birleşmenin yanı sıra homotalik durumu ortaya çıkarmıştır (ÖNER 1980). Böylece mantarlar üzerinde eskiden yapılan çalışmalar ve bugünkü buluşların birleştirilmesiyle KLEİN fl921), FİTTING ve Ark. (1951), WEATHERMAX (1956). LUBBEN (1958). LELEY ve SCHMAUS 11976). PACIONI (1980). LİNCOFF (1981), HAVVKSVVORTH ve ark (1983), AĞAOĞLU ve ark (1991) ve KATIRCIOĞLU (1993) 'nun eserlerinden yararlanılarak aşağıda verilen sınıflama meydana getirilmiştir.
Dünyada bulunan varlıklar, bugünkü teknolojik olanaklar ve bilimsel gerçekler altında iki büyük gruba ayrılır.
A. Cansız varlıklar.- Daha çok inorganik maddelerden oluşur. Dünyanın % 90-95 'sini kaplar. Geriye kalan % 5-10 'luk kısmı canlı organizmaların ölmesi sonucu ortaya çıkan organik maddelerin parçalanması ile oluşan hümüs teşkil eder. Hümüsün ileri parçalanmasıyla kolloidal kil meydana gelir ve organik nıaddeler
tekrar toprak haline dönüşür. İnorganik maddeler katı, sıvı ve gaz halinde bulunur. Kütlesel kayaların parçalanmasıyla taş, çakıl, kum, kil ortaya çıkar ve toprak meydana gelir. Toprak çeşitli inorganik ve organik maddelerin bir karışımıdır. Mineral maddeler bu karışım içinde saf veya birleşikler halinde bulunur.
B. Canlı varlıklar.- Doğan, büyüyen, gelişen ve sonunda ölüp tekrar toprak haline dönüşen yaratıklardır. İki büyük aleme ayrılır.
BA. Hayvanlar alemi.- Hareket ederler. Beslenmelerinde başka
canlıları kullanırlar. Heterotrofik yapı gösterirler. Hücreleri genellikle
zar ihtiva etmez, çıplaktır. Hücre içinde plastidler bulunmaz, bunun
yerine golgi cisimleri vardır.
BB. Bitkiler alem:.- Hareket edemezler ve hareketleri .çok
sınırlıdır. Bitki hücreleri bir zarla çevrilidir. Pektinden yapılmış erfa
lamelleri bulunur. Bu sellüloz ve hemisellülozdur. Odunsu hücrelerde
iignin ve mantarlaşmış dokularda suberin halindedir. Hücre içinde
pigmentler bulunur. İki alt kışıma ayrılır.
BBA. Yüksek bitkiler.- Hareket edemezler. En büyük özellikleri, ışık olmayan ortamda yaşıyamamalarıdır. Havanın karbondioksitini, toprağın su ve mineral maddelerini alıp, güneş enerjisinden yararlanarak, karbon özümlemesi yaparak, bünyelerinde organik maddeleri oluştururlar. Yani kendi besin maddelerini kendileri hazırlarlar. Aototrofik yapı gösterirler.
BBB.- Alçak bitkiler.- Esasında hayvanlarla, yüksek bitkiler arasında bulunurlar. Bazı özellikleri hayvanlara, bazıları yüksek
bitkilere benzer. Hayvanlar gibi heterotrophic yapıya sahiptir. Bir kısmı asalak, bir kısmı parazit ve bir kısmı saprofittir.
Bitkiler alemi:
SCHİZOPHYTA
BRYOPHYTA
PTERİDOPHYTA SPERMATOPHYTA THALLOPHYTA
olmak üzere beş bölüme ayrılmaktadır. Alçak bitkilerde yer alan mantarlar bu beş bölüm içinde THALLOPHYTA bölümünde sınıflamaya girer. Bu bölüm içinde bulunan bitkiler morfolojik ve fonksiyonel olarak vücutları farklı kısımlara ayrılmamış, yani kök, gövde, dal ve yaprak meydana getirmemiş canlılardır. Tek hücreli ve hem de çok hücreli bitkisel organizmalardır. Hücreleri bir (monoenergid) veya birkaç (polienergid) çekirdek (nukleus) içerir. Nukleuslarda kromozom bulunur. Hücre bölünmesinde kromozomlar ortaya çıkar.
Thallophyta bölümü içinde mantarlar MYCOTA şubesinde EUMYCOTİNA alt şubesinde yer alır. Bu alt şubede değişik sayıdaki sınıf, alt sınıf, takım ve familyada değişik mantar cins ve türler bulunur. Şimdi bunları sırasıyla verelim. Olayı daha beraklaştırmak için baştan itibaren verdiğimiz sıralamayı şematize edelim.
ALEM: Bitkiler (Plantae)
BÖLÜM:
1. Schizophyta
2. Bryophyta
3. Pteridophyta
4. Spermatophyta
5. Thallophyta
ŞUBE: Mycota
ALT ŞUBE: Eumycotina 1.SINIF: Hymenomycetes
1.1.ALT SINIF: Phragmobasidiomcetidae
1.1.1.TAKIM: Tremellales
1.1.1.1.FAMİLYA: Tremellaceae Exidia glandulosa Phlogiotis helvelloides (Yenilebilir) Pseudohydnum Gelatinosum (Yenilebilir) Tremella fuciformis T. foliacea (Yenilebilir) T. frondosa
T. mesenterica (Yenilebilir) Tremellodendron pallidum (Yenilebilir)
1.1.1.2.FAMİLYA: Sirobasidiaceae
1.1.1.3.FAMİLYA: Hyaloriaceae
1.1.2.TAKIM: Auriculariales
1.1.2.1 .FAMİLYA: Auriculariaceae Auricularia auricula (Yenilebilir) A. polytricha
Helicobasidium brebissoni
1.1.3. TAKIM: Septobasidialos
1.1.3.1. FAMİLYA: Septobasidiaceae Septobasium sp.
Uredinella sp,
1.2. ALT SINIF : Holobasidiomycetidae
1.2.1. TAKIM: Darcrymyceaceae
Calocera cornea
C. viscosa
Dacrymyces deliquescens
D. palmatus (yenilebilir)
Ducrymyces sp.
Guepiniopsis alpinus
1.2.2. TAKIM: Brachybasidiaceae
1.2.2.1.FAMİLYA:Brachybasidiaceae
1.2.3.TAKIM: Tulasnellales
1.2.3.1. FAMİLYA: Tulasnellaceae
Tulesnella sp.
1.2.4. TAKIM: Exobasidiaceae
1.2.4.1FAMİLYA. Exobasidiaceae
Exobasidium vexans (Hastalık etmeni)
1.2.5. TAKIM: Aphyllophorales (Polyporales)
1.2.5.1.FAMİLYA: Cantharellaceae
Cantharellus cibarius (Nefis)
C. cinnabarinus (iyi)
C. ignicolor (yenilebilir.fakat spekülasyonlar var)
C. lateritius (Nefis)
C. minör (İyi)
C. subalbidus (Nefis)
C. tubaeformis (İyi)
C. xantpopus (Yenilebilir)
Cratellus falax (Nefis)
C. odoratus (Yenilebilir)
Gomphus elevatus (Nefis)
G: floccosus (Yenilebilir, fakat önerilmez)
Polyozeilus multiplex (Yenilebilir)
1.2.5.2.FAMİLYA: Coniophoraceae
Coniophora puteana
Serpulla lacrimans
1.2.5.3.FAMİLYA: Cartiaciaceae
Alevrodiscus oakesii
Chondrostereum purpureum
Christiansenia mycetophila
Corticium bombyciunum
Laxitextum bicolor
Merulius incarnatus
M. tremellosus
Peniophora gigantea
P. rufa
Phanerochaete chrysorhiza
Phlebia radiata
Punctularia striggosa-zonata
1.2.5.4.FAMİLYA: Gomphacea
Ramaria araospora (Kaliteli)
R. botritis (Zehirli)
R. flava (kaliteli)
R. gelatinosa (Zehirli)
R. invalii (Yenilmez ,tad ve aroması iyi değil)
R. mariei (Zehirli)
R. pyxideta (Kaliteli)
R. stricta
1.2.5.5.FAMİLYA: Punctulariaceae
Tunctularia strigosa-zonata (Bu tür
daha önce Carticiaeceae
familyasındada ele alınmıştı)
1.2.5.6.FAMİLYA: Stereaceae
Cotylidia diaphana
Haematostereum sanguinolentum
Lopharia cinerascens
Stereum purpureum
S. gausapatum
S. frustulatum
S. hirsitum
S. complicatum
S. ostrea
S. str riatum
1.2.5.7.FAMİLYA: Thelephoraceae
1.2.5.8.FAMİLYA: Schizophyllaceae
Henningsomyces sp.
Plicaturopsis sp.
Schizophyllum commune
Stromatoscypha sp.
1.2.5.9.FAMİLYA: Cyphellaceae (=Parotheleaceae)
Cyphella sp.
1.2.5.10.FAMİLYA: Clavariaceae
Clavaria sp.
1.2.5.11 .FAMİLYA: Clavulinaceae
Clavulina rugosa
1.2.5.12.FAMİLYA: Sparassidaceae
Sparassis crispa
S.radiata
1.2.5.13.FAMİLYA: Auriscalpiaceae
Auriscalpium vulgare
1.2.5.14.FAMİLYA: Bankeraceae
Banker a sp.
Phellodon sp.
1.2.5.15.FAMİLYA: Echinodontiaceae
Echinodöntium tinctorium
1.2.5.16.FAMİLYA: Hericiaceae
Hericium erinaceus
Clavicorona sp.
1.2.5.17.FAMİLYA: Hydnaceae
Hydnum imbricatum (Yenilebilir)
H. repa^dum
1.2.5.18.FAMİLYA:Bondarzewiaceae
Bondarzevvia sp.
1.2.5.19.FAMİLYA: Fistulinaceae
Fistulina hepatica
1.2.5.20.FAMİLYA: Ganodermataceae
Ganoderma applonatum
G. lucidum
G. pseudoferreum
1.2.5.21 .FAMİLYA: Hymenochaetaceae
Asterostroma sp.
Ülavariachaete sp.
Coltricia sp.
Hydnochaete olivaceum
Hymenochaete badio-ferruginea
Inoriotus sp.
Lachnocladium sp.
Phaedus sp. Phellinus sp. Vararia sp.
1.2.5.22.FAMİLYA: Polyporaceae Albatrellus caeruleoporus A. cristatus A. ellisii . A. flettii
A. ovinus (Yenilebilir) A. pescaprae
Cenzites betulina
Daedalea confragosa
D. quercina
Fomes fomentarius
Irpex lacteus
Polyporus arcularis
P. badius
P. brumalis
P. hirtus
P. radicatus
P. squamosus (Yenilebilir)
P. umbellatus (Nefis)
P. varius
Poria spissa
Tyromyces caesius
T. chioneus
T. fragilis
1.2.6.TAKIM: Agaricales
1.2.6.l.FAMİLYA: Agaricaceae
Agaricus arvensis (Nefis)
A. augustus (Mükemmel)
A. bisporus (Nefis)
A. bitorquis (Nefis)
A. californicus (Zehirli)
A. campestris (Nefis)
A. hondensis (Zehirli)
A. hortensis
A. langei
A. meleagris (Zehirli)
A. phaeolepidotus
A. semotus
A. silvicola
A. squamuliferus
A. subrutilescens (Nefis, dikkatle)
A. xanthodermus (Zehirli)
A. zanthodermus
Chlorophyllum molybdites (Zehirli)
Cystoderma amianthinum
C. fallax
Dissoderma paradoxum
Lepiota americana
L. aspera
L. atrodisca
L. cepaestipes (Muhtemelen Zehirli)
L. clypeolaria (Zehirli)
L. cristata (Muhtemelen Zehirli)
L. josserandii (Öldürücü)
L. lutea (Zehirli)
L. naucina (Dikkatle Yenilebilir) L. rachodes (Nefis, DikkatleYenilebilir) L. rubrotineta (Tavsiye edilmez) Macrolepiota procera M. puellaris M.rbacodes
Melanophyllum echinatum
Phacolepiota aurea (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez) Squamanita umbonata
1.2.6.2.FAMİLYA: Amanitaceae Amanita brunnescens (Zehirli) A. caesarea (Mükemmel) A. calyptroderma (Kaliteli) A. cinereopannosa (Belirlenememiş) A. citrina (Yenilmez, tad ve aroması kalitesiz) A. cokeri (Yenilmez) A. cothurnata (Zehirli) A. echinocephala (Kaliteli) A. farinosa
A. flavoconia (Belirlenememiş) A. flavorubescens (Belirlenememiş) A. fulva (Kaliteli) A. gemmata (Zehirli) A. inaurata (Yenilmez) A. ineaurata (Kaliteli) A. pantherina (Zehirli) A. parcivolvata
A. phalloides (Öldürücü Zehirli) A. porphyria (Zehirli)
A. regalis
A. rubescens (Mükemmel)
A. silvicola (Güvenilir değil)
A. smithiana
A. spissa (Kaliteli)
A. spreta (Zehirli olduğu bilinmiyor)
A. strobiliformis (Kaliteli)
A. umbrinolutea (Kaliteli)
A. vaginata (Kaliteli)
A. velosa (Kaliteli)
A. verna (Öldürücü zehirli)
A. virosa (Öldürücü zehirli) A. volvata (Yenilmez)
A. wellsii
Limacella glioderma
L. guttate
L. solidipes 1.2.6.3.FAMİLYA: Bolbitaceae
Agrocybe acericola
A. aegerita (Mükemmel)
A. dura (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez)
A. pediades (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez)
A. praecox (Dikkatle yenilebilir)
Bolbitus vitellinus
Conocybe filaris (Öldürücü Zehirli)
C. lactea (Yenilebilir)
C. smithii (Kusturucu)
C. tenera (Bilinmiyor, tavsiye edilmez)
1.2.6.4.FAMİLYA: Coprinaceae
Coprinus atrementarius (İyi, fakat yenildikten
sonra 1-2 gün etkisi görülür)
(Başka bir kaynakta ise kaliteli olduğu belirtilmiştir)
Coprinus comatus (Nefis)
C. disseminatus (Yenilir, fakat tad
ve aroması iyi değil)
C. lagopus
C. micaceus (Yenilir)
C. niveus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. picaceus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. plicatilis (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. quadrifidus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. radians (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. silvaticus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
Panaeolus ater (Zehirli)
P. campanulatus (Yenilmez, fakat tad
ve aroması iyi değil)
P. semiovatus (Yenilmez, fakat tad ve
aroması iyi değil)
P. subbalteatus
Psathyrella candolleana (Yenilebilir)
P. conissans
P. epimyces
P. foenisecii (Yenilebilir) P. hydrophila P. langistriata P. rugacephala (Yenilebilir) P. subatrata (Yenilmez, tad ve aroması iyi değil) P. velutina (Yenilebilir) 1.2.6.5.FAMILYA: Crepidotaceae
Crepidotus applanatus (Zehirsiz olduğu halde yenilebilir olduğu belirlenememiştir) C. mollis (Kaliteli) C. verrucisporuo Sîmocybe centunculuc Tubaria confragosa T. furfuracea
1.2.6.6.FAMİLYA: Entolomataceae Clitopilus prunulus (İyi. kaliteli) Entoloma abortium (Dikkatle yenilebilir. Çünkü Entolama cinsinin zehirli türleri fazladır)
E. incanum (Yenilmez, tad ve aroması iyi değil) E. lividum (Zehirli) E. madidum (Tartışmalı) E. murraii
E. nidorosum (Zehirli) E. porphyrophaeum (Yenilebilir) E. salmoneum
E. serrulatum E. sinuatum (Zehirli) E. strictius (Zehirli) E. vernum (Zehirli) E. violaceum Pouzarella nodospora Rhodocybe mundula R. truncata (Yenilebilir)
1.2.6.7.FAMİLYA: Hygrophoraceae
Hygrophorus agathosmus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. atramentosus (Mükemmel)
H. bakerensis (Yenilebilir)
H. brevisporus
H. camarophyllus (Yenilebilir)
H. cantharellus (Yenilebilir)
H. chrysodan (Yenilebilir)
H. cocineus (Yenilebilir)
H. conicus (Muhtemelen zehirli)
H. eburneus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. flavescens (Yenilebilir)
H. flavodiscus (Yenilebilir)
H. hypothejus (Yenilebilir)
H. inocybiformis (Tehlikeli olabilir)
H. limacinus (Mükemmel)
H. marginatus (Yenilebilir)
H. marzuolus (Mükemmel)
H. melizeus (Kaliteli)
H. miniatus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. niveus (Yenilebilir)
H. olivaceoalbus (Tehlikeli olabilir)
H. pratensis (Nefis)
H. psittacinus (Yenilebilir)
H. pudorinus (Yenilebilir)
H. puniceus (Kaliteli)
H. russula (Kaliteli, iyi)
H. spadiceus (Kaliteli)
H. speciosus (Yenilebilir)
1.2.6.8.FAMİLYA: Pluteaceae
Pluteus admirabilis (Yenilebilir)
P. atromarginatus (Yenilebilir)
P. aurantiorugosus (Yenilebilir) (Kaliteli)
P. cervinus (Yenilebilir) (Kaliteli)
P.longistriatus (Yenilebilir)
P.petasatus (Yenilebilir)
Volvariella bombycina (Yenilebilir)
V. pusula
V. speciosa (Yenilebilir)
V. surrecta
1.2.6.9.FAMİLYA: Strophariaceae
Naematoloma capnoides (İyi, kaliteli)
N. dispersum
N. fasciculare (Zehirli)
N. sublateritium (İyi)
Phaeomarasmius erinaceellus
Pholiota astragalina
P. aurivella (İyi, dikkatle yenilebilir)
P. carbonaria
P. destruens (Yenilebilir)
P. flammans
P. mutabilis (İyi, dikkatle yenilebilir) P. squarrosa (Zehirli) P. squarrosoides (Yenilebilir) P. terrestris (Yenilebilir) Psilocybe baeocystris (Hallucinogenic) P. caerulipes (Hallucinogenic) P. caprophila (Hallucinogenic) P. cubensis (Hallucinogenic) P. cyanescens (Hallucinogenic) P. montana (Nisbeten daha az Hallucinogenic) P. pelliculasa (Hallucinogenic) P. semilanceata (Hallucinogenic) P. squamosa
P. stunteii (Hallucinogenic) Stropharia aeruginosa S. ambigua (Tartışmalı) S. coronila (Zehirli) S. hardii S. harnemannii S. rugossoannulata (Nefis) S. semiglobata (Yenilebilir) 1.2.6.10.FAMİLYA: Tricholomataceae Armillaria albolanaripes A. caligata (Nefis)
A. mellea (Nefis, dikkatle yenilebilir) A. ponderosa (Nefis) A. straminea A. tabascens (İyi, dikkatle yenilebilir)
A. zelleri (Yenilebilir)
Asterophora lycoperdoides
Baeospora myosura
B. myriadophylla
Calocybe carnea
Cantharellula umbonata (İyi)
Catathelasma imperialis (Yenilebilir)
C. ventricosa (İyi)
Caulorhiza umbonata
Cheimonophyllum candidissimus
Clitocybe avellaneialba
C. clavipes Dikkatle yenilebilir)
C. dealbata (Zehirli)
C. dilatata (Zehirli)
C. ectypoides
C. gibba (Yenilebilir)
C. gigantea (Yenilebilir)
C. nebularis
C. nuda (Nefis)
C. odora (Yenilebilir)
C. suaveolens
Clitocybula atrialba
C. familia (Yenilebilir)
Collybia acervata
C. alkalivirens
C. confluens (dikketle yenilebilir)
C. dryophila (Yenilebilir)
C. iocephale
C. maculata
C. spongiosa
C. tuberosa
Crinipellis zonata
Cyptotrama asprata
Flammulina velutipes (Yenilebilir)
Gerronema chrysophylla
Hohenbuehelia petaloides (Yenilebilir)
Hypsizygus tessulatus (Yenilebilir)
Laccaria laccata (İyi, dikkatle yenilebilir)
L. ochropurpurea (İyi)
L. trullisata (Yenilebilir)
Lentinus edodes (Nefis)
L. lepideus (Yenilebilir)
L. ponderosus
Leucopaxillus albissimus (Tartışmalı)
L. amarus (Yemek için çok acı)
Lyophyllum decastes (İyi, dikkatle yenilebilir)
Macrocystidia cucumis
Marasmiellus albuscorticis
M. nigripes
Marasmius cohaerens
M. oreades (İyi. dikkatle yenilebilir)
M. plicatulus
M. rotula
M. scorodonius (Yenilebilir)
M. siccus
M. strictipes.
Melanoleuca alboflavida (Yenilebilir)
M. melaleuca (Yenilebilir)
Mycromphale foetium
Mycena acicula
M. epipterygia
M. galericulata
M. haematopus
M. leaiana
M. luteopallens
M. maculata
M. overholteii
M. pura (Dikkatle yenilebilir)
M. strobilinoides
M. subcaerulea
Myxomphalia maura
Omphalina ericetorum
Omphalotus olearius (Zehirli)
Oudemansiella radicata (Yenilebilir)
Panellus serotinus (Yenilebilir)
P. stipticus
Panus rudis
Phyllotopsis nidulans (Belirlenememiş)
Pleurocybella porrigens (İyi)
Pleurotus dryinus (Yenilebilir)
P. florida (Nefis)
P. sajor-caju (Nefis)
P. ostreatus (Nefis)
Porpoloma umbrosum
Resupinatus applicatus
Rhodotus palmatus
Rickenella fibula
Riportites tricholoma
Strobilurus conigenoides
S. trullisatus Tectella patellaris Tricholoma aurantium T. flavovirens (İyi) T. imbricatum T. pardinum (Zehirli) T. pessundetum (Zehirli) T. popilunum (Yenilebilir) T. portentosum (İyi. dikkatle yenilebilir) T. sagonaceum T. sejunctum
T. vaccinum (Kesinlik kazanmamıştır) T. virgatum Tricholomopsis decore T. platyphlla (Dikkatle yenilebilir) T. rutilans T. sulfureodes Xeromphalina campanella 2.SINIF: Gastromycetes
Mantar bitkisinin sınıflandırılma çalışmaları oldukça eskiye dayanır. Eldeki mevcut bilgilere göre 1560-1624 yıllarında GASPARO BAUHIN tarafından başlatılan araştırmalarda 100 adet mantarın ve likenin gruplara ayrıldığı, mantarların fungi adı altında Agaricaceae, Clathraceae, Pezizaceae, Boletaceae, Polyporaceae, Clavariaceae, Auriculariaceae, Lycoperdaceae ve Phallaceae familyalarından oluştuğu gözlenir. Bu çalışmayı 1669-1772 yıllarında SEBESTİAN VAİLLANT'ın yaptığı çalışma izlemiştir. Araştırıcı eserinde mantarları alfabetik sıralamış ve onların tasvir edilmiş resimlerini vermiştir. Bu rada Agaricus ve Boletus gibi cins isimleri kullandığı dikkati çekmiştir. Mantarları mikroskop altında inceleyen ANTONİO MİCHELİ (1679-1737) olmuştur. 1859 yılında ANTON de BARY mycetezoanın hayat devresini keşfetmiştir. Onun öğrencisi BREFELD ise mantarın fizyolojisini ortaya koymuş, 1894 'de Fransız DANGEARD da sitolojik çalışmalar yaparak mantarın eşeyli birleşme olayını açıklamıştır. Bunu BLAKESLEE izlemiş ve Mucorales'lerde eşeyli birleşmenin yanı sıra homotalik durumu ortaya çıkarmıştır (ÖNER 1980). Böylece mantarlar üzerinde eskiden yapılan çalışmalar ve bugünkü buluşların birleştirilmesiyle KLEİN fl921), FİTTING ve Ark. (1951), WEATHERMAX (1956). LUBBEN (1958). LELEY ve SCHMAUS 11976). PACIONI (1980). LİNCOFF (1981), HAVVKSVVORTH ve ark (1983), AĞAOĞLU ve ark (1991) ve KATIRCIOĞLU (1993) 'nun eserlerinden yararlanılarak aşağıda verilen sınıflama meydana getirilmiştir.
Dünyada bulunan varlıklar, bugünkü teknolojik olanaklar ve bilimsel gerçekler altında iki büyük gruba ayrılır.
A. Cansız varlıklar.- Daha çok inorganik maddelerden oluşur. Dünyanın % 90-95 'sini kaplar. Geriye kalan % 5-10 'luk kısmı canlı organizmaların ölmesi sonucu ortaya çıkan organik maddelerin parçalanması ile oluşan hümüs teşkil eder. Hümüsün ileri parçalanmasıyla kolloidal kil meydana gelir ve organik nıaddeler
tekrar toprak haline dönüşür. İnorganik maddeler katı, sıvı ve gaz halinde bulunur. Kütlesel kayaların parçalanmasıyla taş, çakıl, kum, kil ortaya çıkar ve toprak meydana gelir. Toprak çeşitli inorganik ve organik maddelerin bir karışımıdır. Mineral maddeler bu karışım içinde saf veya birleşikler halinde bulunur.
B. Canlı varlıklar.- Doğan, büyüyen, gelişen ve sonunda ölüp tekrar toprak haline dönüşen yaratıklardır. İki büyük aleme ayrılır.
BA. Hayvanlar alemi.- Hareket ederler. Beslenmelerinde başka
canlıları kullanırlar. Heterotrofik yapı gösterirler. Hücreleri genellikle
zar ihtiva etmez, çıplaktır. Hücre içinde plastidler bulunmaz, bunun
yerine golgi cisimleri vardır.
BB. Bitkiler alem:.- Hareket edemezler ve hareketleri .çok
sınırlıdır. Bitki hücreleri bir zarla çevrilidir. Pektinden yapılmış erfa
lamelleri bulunur. Bu sellüloz ve hemisellülozdur. Odunsu hücrelerde
iignin ve mantarlaşmış dokularda suberin halindedir. Hücre içinde
pigmentler bulunur. İki alt kışıma ayrılır.
BBA. Yüksek bitkiler.- Hareket edemezler. En büyük özellikleri, ışık olmayan ortamda yaşıyamamalarıdır. Havanın karbondioksitini, toprağın su ve mineral maddelerini alıp, güneş enerjisinden yararlanarak, karbon özümlemesi yaparak, bünyelerinde organik maddeleri oluştururlar. Yani kendi besin maddelerini kendileri hazırlarlar. Aototrofik yapı gösterirler.
BBB.- Alçak bitkiler.- Esasında hayvanlarla, yüksek bitkiler arasında bulunurlar. Bazı özellikleri hayvanlara, bazıları yüksek
bitkilere benzer. Hayvanlar gibi heterotrophic yapıya sahiptir. Bir kısmı asalak, bir kısmı parazit ve bir kısmı saprofittir.
Bitkiler alemi:
SCHİZOPHYTA
BRYOPHYTA
PTERİDOPHYTA SPERMATOPHYTA THALLOPHYTA
olmak üzere beş bölüme ayrılmaktadır. Alçak bitkilerde yer alan mantarlar bu beş bölüm içinde THALLOPHYTA bölümünde sınıflamaya girer. Bu bölüm içinde bulunan bitkiler morfolojik ve fonksiyonel olarak vücutları farklı kısımlara ayrılmamış, yani kök, gövde, dal ve yaprak meydana getirmemiş canlılardır. Tek hücreli ve hem de çok hücreli bitkisel organizmalardır. Hücreleri bir (monoenergid) veya birkaç (polienergid) çekirdek (nukleus) içerir. Nukleuslarda kromozom bulunur. Hücre bölünmesinde kromozomlar ortaya çıkar.
Thallophyta bölümü içinde mantarlar MYCOTA şubesinde EUMYCOTİNA alt şubesinde yer alır. Bu alt şubede değişik sayıdaki sınıf, alt sınıf, takım ve familyada değişik mantar cins ve türler bulunur. Şimdi bunları sırasıyla verelim. Olayı daha beraklaştırmak için baştan itibaren verdiğimiz sıralamayı şematize edelim.
ALEM: Bitkiler (Plantae)
BÖLÜM:
1. Schizophyta
2. Bryophyta
3. Pteridophyta
4. Spermatophyta
5. Thallophyta
ŞUBE: Mycota
ALT ŞUBE: Eumycotina 1.SINIF: Hymenomycetes
1.1.ALT SINIF: Phragmobasidiomcetidae
1.1.1.TAKIM: Tremellales
1.1.1.1.FAMİLYA: Tremellaceae Exidia glandulosa Phlogiotis helvelloides (Yenilebilir) Pseudohydnum Gelatinosum (Yenilebilir) Tremella fuciformis T. foliacea (Yenilebilir) T. frondosa
T. mesenterica (Yenilebilir) Tremellodendron pallidum (Yenilebilir)
1.1.1.2.FAMİLYA: Sirobasidiaceae
1.1.1.3.FAMİLYA: Hyaloriaceae
1.1.2.TAKIM: Auriculariales
1.1.2.1 .FAMİLYA: Auriculariaceae Auricularia auricula (Yenilebilir) A. polytricha
Helicobasidium brebissoni
1.1.3. TAKIM: Septobasidialos
1.1.3.1. FAMİLYA: Septobasidiaceae Septobasium sp.
Uredinella sp,
1.2. ALT SINIF : Holobasidiomycetidae
1.2.1. TAKIM: Darcrymyceaceae
Calocera cornea
C. viscosa
Dacrymyces deliquescens
D. palmatus (yenilebilir)
Ducrymyces sp.
Guepiniopsis alpinus
1.2.2. TAKIM: Brachybasidiaceae
1.2.2.1.FAMİLYA:Brachybasidiaceae
1.2.3.TAKIM: Tulasnellales
1.2.3.1. FAMİLYA: Tulasnellaceae
Tulesnella sp.
1.2.4. TAKIM: Exobasidiaceae
1.2.4.1FAMİLYA. Exobasidiaceae
Exobasidium vexans (Hastalık etmeni)
1.2.5. TAKIM: Aphyllophorales (Polyporales)
1.2.5.1.FAMİLYA: Cantharellaceae
Cantharellus cibarius (Nefis)
C. cinnabarinus (iyi)
C. ignicolor (yenilebilir.fakat spekülasyonlar var)
C. lateritius (Nefis)
C. minör (İyi)
C. subalbidus (Nefis)
C. tubaeformis (İyi)
C. xantpopus (Yenilebilir)
Cratellus falax (Nefis)
C. odoratus (Yenilebilir)
Gomphus elevatus (Nefis)
G: floccosus (Yenilebilir, fakat önerilmez)
Polyozeilus multiplex (Yenilebilir)
1.2.5.2.FAMİLYA: Coniophoraceae
Coniophora puteana
Serpulla lacrimans
1.2.5.3.FAMİLYA: Cartiaciaceae
Alevrodiscus oakesii
Chondrostereum purpureum
Christiansenia mycetophila
Corticium bombyciunum
Laxitextum bicolor
Merulius incarnatus
M. tremellosus
Peniophora gigantea
P. rufa
Phanerochaete chrysorhiza
Phlebia radiata
Punctularia striggosa-zonata
1.2.5.4.FAMİLYA: Gomphacea
Ramaria araospora (Kaliteli)
R. botritis (Zehirli)
R. flava (kaliteli)
R. gelatinosa (Zehirli)
R. invalii (Yenilmez ,tad ve aroması iyi değil)
R. mariei (Zehirli)
R. pyxideta (Kaliteli)
R. stricta
1.2.5.5.FAMİLYA: Punctulariaceae
Tunctularia strigosa-zonata (Bu tür
daha önce Carticiaeceae
familyasındada ele alınmıştı)
1.2.5.6.FAMİLYA: Stereaceae
Cotylidia diaphana
Haematostereum sanguinolentum
Lopharia cinerascens
Stereum purpureum
S. gausapatum
S. frustulatum
S. hirsitum
S. complicatum
S. ostrea
S. str riatum
1.2.5.7.FAMİLYA: Thelephoraceae
1.2.5.8.FAMİLYA: Schizophyllaceae
Henningsomyces sp.
Plicaturopsis sp.
Schizophyllum commune
Stromatoscypha sp.
1.2.5.9.FAMİLYA: Cyphellaceae (=Parotheleaceae)
Cyphella sp.
1.2.5.10.FAMİLYA: Clavariaceae
Clavaria sp.
1.2.5.11 .FAMİLYA: Clavulinaceae
Clavulina rugosa
1.2.5.12.FAMİLYA: Sparassidaceae
Sparassis crispa
S.radiata
1.2.5.13.FAMİLYA: Auriscalpiaceae
Auriscalpium vulgare
1.2.5.14.FAMİLYA: Bankeraceae
Banker a sp.
Phellodon sp.
1.2.5.15.FAMİLYA: Echinodontiaceae
Echinodöntium tinctorium
1.2.5.16.FAMİLYA: Hericiaceae
Hericium erinaceus
Clavicorona sp.
1.2.5.17.FAMİLYA: Hydnaceae
Hydnum imbricatum (Yenilebilir)
H. repa^dum
1.2.5.18.FAMİLYA:Bondarzewiaceae
Bondarzevvia sp.
1.2.5.19.FAMİLYA: Fistulinaceae
Fistulina hepatica
1.2.5.20.FAMİLYA: Ganodermataceae
Ganoderma applonatum
G. lucidum
G. pseudoferreum
1.2.5.21 .FAMİLYA: Hymenochaetaceae
Asterostroma sp.
Ülavariachaete sp.
Coltricia sp.
Hydnochaete olivaceum
Hymenochaete badio-ferruginea
Inoriotus sp.
Lachnocladium sp.
Phaedus sp. Phellinus sp. Vararia sp.
1.2.5.22.FAMİLYA: Polyporaceae Albatrellus caeruleoporus A. cristatus A. ellisii . A. flettii
A. ovinus (Yenilebilir) A. pescaprae
Cenzites betulina
Daedalea confragosa
D. quercina
Fomes fomentarius
Irpex lacteus
Polyporus arcularis
P. badius
P. brumalis
P. hirtus
P. radicatus
P. squamosus (Yenilebilir)
P. umbellatus (Nefis)
P. varius
Poria spissa
Tyromyces caesius
T. chioneus
T. fragilis
1.2.6.TAKIM: Agaricales
1.2.6.l.FAMİLYA: Agaricaceae
Agaricus arvensis (Nefis)
A. augustus (Mükemmel)
A. bisporus (Nefis)
A. bitorquis (Nefis)
A. californicus (Zehirli)
A. campestris (Nefis)
A. hondensis (Zehirli)
A. hortensis
A. langei
A. meleagris (Zehirli)
A. phaeolepidotus
A. semotus
A. silvicola
A. squamuliferus
A. subrutilescens (Nefis, dikkatle)
A. xanthodermus (Zehirli)
A. zanthodermus
Chlorophyllum molybdites (Zehirli)
Cystoderma amianthinum
C. fallax
Dissoderma paradoxum
Lepiota americana
L. aspera
L. atrodisca
L. cepaestipes (Muhtemelen Zehirli)
L. clypeolaria (Zehirli)
L. cristata (Muhtemelen Zehirli)
L. josserandii (Öldürücü)
L. lutea (Zehirli)
L. naucina (Dikkatle Yenilebilir) L. rachodes (Nefis, DikkatleYenilebilir) L. rubrotineta (Tavsiye edilmez) Macrolepiota procera M. puellaris M.rbacodes
Melanophyllum echinatum
Phacolepiota aurea (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez) Squamanita umbonata
1.2.6.2.FAMİLYA: Amanitaceae Amanita brunnescens (Zehirli) A. caesarea (Mükemmel) A. calyptroderma (Kaliteli) A. cinereopannosa (Belirlenememiş) A. citrina (Yenilmez, tad ve aroması kalitesiz) A. cokeri (Yenilmez) A. cothurnata (Zehirli) A. echinocephala (Kaliteli) A. farinosa
A. flavoconia (Belirlenememiş) A. flavorubescens (Belirlenememiş) A. fulva (Kaliteli) A. gemmata (Zehirli) A. inaurata (Yenilmez) A. ineaurata (Kaliteli) A. pantherina (Zehirli) A. parcivolvata
A. phalloides (Öldürücü Zehirli) A. porphyria (Zehirli)
A. regalis
A. rubescens (Mükemmel)
A. silvicola (Güvenilir değil)
A. smithiana
A. spissa (Kaliteli)
A. spreta (Zehirli olduğu bilinmiyor)
A. strobiliformis (Kaliteli)
A. umbrinolutea (Kaliteli)
A. vaginata (Kaliteli)
A. velosa (Kaliteli)
A. verna (Öldürücü zehirli)
A. virosa (Öldürücü zehirli) A. volvata (Yenilmez)
A. wellsii
Limacella glioderma
L. guttate
L. solidipes 1.2.6.3.FAMİLYA: Bolbitaceae
Agrocybe acericola
A. aegerita (Mükemmel)
A. dura (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez)
A. pediades (Yenilebilir, fakat tavsiye edilmez)
A. praecox (Dikkatle yenilebilir)
Bolbitus vitellinus
Conocybe filaris (Öldürücü Zehirli)
C. lactea (Yenilebilir)
C. smithii (Kusturucu)
C. tenera (Bilinmiyor, tavsiye edilmez)
1.2.6.4.FAMİLYA: Coprinaceae
Coprinus atrementarius (İyi, fakat yenildikten
sonra 1-2 gün etkisi görülür)
(Başka bir kaynakta ise kaliteli olduğu belirtilmiştir)
Coprinus comatus (Nefis)
C. disseminatus (Yenilir, fakat tad
ve aroması iyi değil)
C. lagopus
C. micaceus (Yenilir)
C. niveus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. picaceus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. plicatilis (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. quadrifidus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. radians (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
C. silvaticus (Yenilir, fakat tad ve
aroması iyi değil)
Panaeolus ater (Zehirli)
P. campanulatus (Yenilmez, fakat tad
ve aroması iyi değil)
P. semiovatus (Yenilmez, fakat tad ve
aroması iyi değil)
P. subbalteatus
Psathyrella candolleana (Yenilebilir)
P. conissans
P. epimyces
P. foenisecii (Yenilebilir) P. hydrophila P. langistriata P. rugacephala (Yenilebilir) P. subatrata (Yenilmez, tad ve aroması iyi değil) P. velutina (Yenilebilir) 1.2.6.5.FAMILYA: Crepidotaceae
Crepidotus applanatus (Zehirsiz olduğu halde yenilebilir olduğu belirlenememiştir) C. mollis (Kaliteli) C. verrucisporuo Sîmocybe centunculuc Tubaria confragosa T. furfuracea
1.2.6.6.FAMİLYA: Entolomataceae Clitopilus prunulus (İyi. kaliteli) Entoloma abortium (Dikkatle yenilebilir. Çünkü Entolama cinsinin zehirli türleri fazladır)
E. incanum (Yenilmez, tad ve aroması iyi değil) E. lividum (Zehirli) E. madidum (Tartışmalı) E. murraii
E. nidorosum (Zehirli) E. porphyrophaeum (Yenilebilir) E. salmoneum
E. serrulatum E. sinuatum (Zehirli) E. strictius (Zehirli) E. vernum (Zehirli) E. violaceum Pouzarella nodospora Rhodocybe mundula R. truncata (Yenilebilir)
1.2.6.7.FAMİLYA: Hygrophoraceae
Hygrophorus agathosmus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. atramentosus (Mükemmel)
H. bakerensis (Yenilebilir)
H. brevisporus
H. camarophyllus (Yenilebilir)
H. cantharellus (Yenilebilir)
H. chrysodan (Yenilebilir)
H. cocineus (Yenilebilir)
H. conicus (Muhtemelen zehirli)
H. eburneus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. flavescens (Yenilebilir)
H. flavodiscus (Yenilebilir)
H. hypothejus (Yenilebilir)
H. inocybiformis (Tehlikeli olabilir)
H. limacinus (Mükemmel)
H. marginatus (Yenilebilir)
H. marzuolus (Mükemmel)
H. melizeus (Kaliteli)
H. miniatus (Yenilebilir) (Kaliteli)
H. niveus (Yenilebilir)
H. olivaceoalbus (Tehlikeli olabilir)
H. pratensis (Nefis)
H. psittacinus (Yenilebilir)
H. pudorinus (Yenilebilir)
H. puniceus (Kaliteli)
H. russula (Kaliteli, iyi)
H. spadiceus (Kaliteli)
H. speciosus (Yenilebilir)
1.2.6.8.FAMİLYA: Pluteaceae
Pluteus admirabilis (Yenilebilir)
P. atromarginatus (Yenilebilir)
P. aurantiorugosus (Yenilebilir) (Kaliteli)
P. cervinus (Yenilebilir) (Kaliteli)
P.longistriatus (Yenilebilir)
P.petasatus (Yenilebilir)
Volvariella bombycina (Yenilebilir)
V. pusula
V. speciosa (Yenilebilir)
V. surrecta
1.2.6.9.FAMİLYA: Strophariaceae
Naematoloma capnoides (İyi, kaliteli)
N. dispersum
N. fasciculare (Zehirli)
N. sublateritium (İyi)
Phaeomarasmius erinaceellus
Pholiota astragalina
P. aurivella (İyi, dikkatle yenilebilir)
P. carbonaria
P. destruens (Yenilebilir)
P. flammans
P. mutabilis (İyi, dikkatle yenilebilir) P. squarrosa (Zehirli) P. squarrosoides (Yenilebilir) P. terrestris (Yenilebilir) Psilocybe baeocystris (Hallucinogenic) P. caerulipes (Hallucinogenic) P. caprophila (Hallucinogenic) P. cubensis (Hallucinogenic) P. cyanescens (Hallucinogenic) P. montana (Nisbeten daha az Hallucinogenic) P. pelliculasa (Hallucinogenic) P. semilanceata (Hallucinogenic) P. squamosa
P. stunteii (Hallucinogenic) Stropharia aeruginosa S. ambigua (Tartışmalı) S. coronila (Zehirli) S. hardii S. harnemannii S. rugossoannulata (Nefis) S. semiglobata (Yenilebilir) 1.2.6.10.FAMİLYA: Tricholomataceae Armillaria albolanaripes A. caligata (Nefis)
A. mellea (Nefis, dikkatle yenilebilir) A. ponderosa (Nefis) A. straminea A. tabascens (İyi, dikkatle yenilebilir)
A. zelleri (Yenilebilir)
Asterophora lycoperdoides
Baeospora myosura
B. myriadophylla
Calocybe carnea
Cantharellula umbonata (İyi)
Catathelasma imperialis (Yenilebilir)
C. ventricosa (İyi)
Caulorhiza umbonata
Cheimonophyllum candidissimus
Clitocybe avellaneialba
C. clavipes Dikkatle yenilebilir)
C. dealbata (Zehirli)
C. dilatata (Zehirli)
C. ectypoides
C. gibba (Yenilebilir)
C. gigantea (Yenilebilir)
C. nebularis
C. nuda (Nefis)
C. odora (Yenilebilir)
C. suaveolens
Clitocybula atrialba
C. familia (Yenilebilir)
Collybia acervata
C. alkalivirens
C. confluens (dikketle yenilebilir)
C. dryophila (Yenilebilir)
C. iocephale
C. maculata
C. spongiosa
C. tuberosa
Crinipellis zonata
Cyptotrama asprata
Flammulina velutipes (Yenilebilir)
Gerronema chrysophylla
Hohenbuehelia petaloides (Yenilebilir)
Hypsizygus tessulatus (Yenilebilir)
Laccaria laccata (İyi, dikkatle yenilebilir)
L. ochropurpurea (İyi)
L. trullisata (Yenilebilir)
Lentinus edodes (Nefis)
L. lepideus (Yenilebilir)
L. ponderosus
Leucopaxillus albissimus (Tartışmalı)
L. amarus (Yemek için çok acı)
Lyophyllum decastes (İyi, dikkatle yenilebilir)
Macrocystidia cucumis
Marasmiellus albuscorticis
M. nigripes
Marasmius cohaerens
M. oreades (İyi. dikkatle yenilebilir)
M. plicatulus
M. rotula
M. scorodonius (Yenilebilir)
M. siccus
M. strictipes.
Melanoleuca alboflavida (Yenilebilir)
M. melaleuca (Yenilebilir)
Mycromphale foetium
Mycena acicula
M. epipterygia
M. galericulata
M. haematopus
M. leaiana
M. luteopallens
M. maculata
M. overholteii
M. pura (Dikkatle yenilebilir)
M. strobilinoides
M. subcaerulea
Myxomphalia maura
Omphalina ericetorum
Omphalotus olearius (Zehirli)
Oudemansiella radicata (Yenilebilir)
Panellus serotinus (Yenilebilir)
P. stipticus
Panus rudis
Phyllotopsis nidulans (Belirlenememiş)
Pleurocybella porrigens (İyi)
Pleurotus dryinus (Yenilebilir)
P. florida (Nefis)
P. sajor-caju (Nefis)
P. ostreatus (Nefis)
Porpoloma umbrosum
Resupinatus applicatus
Rhodotus palmatus
Rickenella fibula
Riportites tricholoma
Strobilurus conigenoides
S. trullisatus Tectella patellaris Tricholoma aurantium T. flavovirens (İyi) T. imbricatum T. pardinum (Zehirli) T. pessundetum (Zehirli) T. popilunum (Yenilebilir) T. portentosum (İyi. dikkatle yenilebilir) T. sagonaceum T. sejunctum
T. vaccinum (Kesinlik kazanmamıştır) T. virgatum Tricholomopsis decore T. platyphlla (Dikkatle yenilebilir) T. rutilans T. sulfureodes Xeromphalina campanella 2.SINIF: Gastromycetes
Comment