Tweet
8.4. Örtü Toprağı
Kompost yüzeyini çeşitli etkenlerden koruyacak, misellerin yumaklaşıp, primordium safhasına geçmesini engellemeyecek, bilakis oluşmasına yardımcı olacak, yeteri kadar nemi tutacak, buna karşın sıkışmayacak, kaymak tabakası bağlamayacak, normal şekilde gaz alış verişine izin verecek, yani havalanmasını sağlayacak bir malzeme ile örtülür. Örtü toprağı olmadan da mantar elde etmek mümkündür. Ancak verim oldukça düşüktür. Çünkü misel sarmış, fakat örtü toprağı serilmemiş kompost, dış etkilerden çok çabuk zarar görmektedir. Kompostun nemi azaldığında miseller hızla kurumakta, sulama yapıp çoğaldığında çürümektedir. İstenmeyen geçici sıcak ve soğuk koşullardan hemen etkilenerek, bu olumsuz etkilere karşı korunmak üzere kompost yüzeyinde miseller bir araya gelmekte ve kümeleşmekte, ve kümeleşme, misellerin primordium safhasına geçmesini engellemektedir. Yüzeyi açık kalmış bir kompost, hastalık ve zararlıların hemen hücum edip, rahatça üreyeceği bir ortamdır. Bu durum, misellerin hızla hastalanmasına ve zarar görmesine neden olmaktadır.
Örtü toprağı, mantarlar için bir su deposu gibi rol oynar. Primordium oluşumunu, dış havanın olumsuz etkilerinden korur. Meydana gelebilecek bulaşmalarda, çıplak komposta nazaran, yapılacak mücadelenin başarılı olmasını sağlar. Ayrıca kompost bünyesinde bulunan bazı bakterilerin(Pseudomonas putida gibi), kültür mantarının primordium oluşumuna kamçılayıcı etkisi vardır. Çünkü, örtü toprağı içinde gelişen bu bakteriler, misellerle simbiyotik bir yaşama girerek, besin maddelerinin örtü toprağında yoğunlaşmasını ve daha sonra yoğunlaşan besin maddelerinin primordium aşamasında kullanılmasını ve verimin artmasını sağlayan bir etki oluşturur. Aynı zamanda bakteriyel faaliyetler, örtü toprağı mikroklimasındaki CO2 oranı değişimlerini kolaylaştırır. Havada CO2 oranı % 2 olduğu zaman mantar miselleri ve değişik mantar türlerine bağlı kalarak % 0.008-0.15 arasında olduğu zaman primordiumlan en iyi şekilde gelişir. CO2 oranının % 0,10 'nun altına düşmesi misel büyümesini durdurur. Bu kısımlarda mantar oluşumu meydana gelmez. Misellerin, kompost üst yüzeyini her tarafta eşit ve fazla olmayan bir sıklıkta kaplaması, vegetatif devreden, bir an önce generatif devreye girmesi, yani erken primordium oluşturması bakteriler ve CO2 oranına bağlıdır.
Özellikle primordium oluşumu sırasında mantar, örtü toprağındaki su miktarına ve değişimine büyük hassasiyet gösterir. Primordiumlarm oluşmasından, mantarların bezelye tanesi büyüklüğünü almasına kadar geçen 4-5 günlük safhada, suyun ortamda yeteri kadar bulunması, bir inip, bir çıkıp, dengesiz bir durum göstermemesi istenir. Çünkü bu dönemde suyun azalması ve azalan suyun verilmesi için yapılan sulama, primordiumların havasız kalıp sararmasına ve ölmesine neden olur. Örtü toprağı verilen suyu absorbe ederek, uzun süre bünyesinde tutmalı, sonra bu tutulan su, mantar tarafından ağır ağır alınarak, kritik devrede kullanılabilmelidir. Belkide kompost üzerine örtü toprağı serilmesinin en büyük sebebi, kompostun özellikle bu kritik safhadaki nem dengesinin korunması içindir.
Örtü toprağını niçin kullanmak gerektiğini açıklarken, önemli bir soru olan, örtü toprağının özelliklerinin neler olması konusuna da kısmen değinmiş olduk. Örtü toprağının özelliklerini maddeler halinde sıralarsak:
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
a. Örtü toprağı mantarın gereksinim duyduğu suyu bünyesinde tutmalı ve bu suyu daha sonra uzun bir sürede, yavaş yavaş geriye vermelidir. Ortalama 1 kg mantar için 2 lt su gerekir. Bunun 1 lt 'si mantar tarafından kuru madde oluşturmak üzere kullanılır. Diğeri buharlaşarak uçar. Bünyesinde az su tutan örtü toprağı, sık sık sulanmak mecburiyetindedir. Sık sulama, toprağın yapısını bozar, toprağın sıkışmasına, kaymak tabakası bağlamasına ve havasız kalmasına sebebiyet verir. Önemli olan bu işlemler sonucu örtü toprağının yapısının bozulmamasıdır. Cetvel 8.12 'de örtü toprağı yapımında kullanılan bazı maddelerin su tutma kapasiteleri verilmiştir. Tutulan su miktarı ne kadar yüksekse, sulama yapmadan bünyedeki sudan yararlanma süresi o kadar uzun olur. Bu bakımdan cetvelde verilen turba, peat gibi maddeler örtü toprağı için vaz geçilmesi mümkün olmayan maddelerdir.
b. Örtü toprağı strüktürü iyi olmalıdır. Mantarlara, bezelye büyüklüğünü aldıktan sonra, hasata kadar geçen periyotta daha sık ve daha fazla su vermek gerekir. Bu sık sulamaya karşın, örtü toprağı strüktürü bozulmamak, sıkışmamak ve kaymak tabakası bağlamamalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
c. Örtü toprağı iyi havalanmalıdır. Bünyesinde fazla su tutan
bir materyalde, sulamadan sonra gözenekler su ile dolduğundan,
toprak havası zaten belli bir ölçüde azalmıştır. Örtü toprağının birde kaymak tabakası oluşturması ve sıkışması, gaz alış verişinin dahada azalmasına ve toprağın uzun süre havasız kalmasına sebebiyet verir.
Bu yüzden örtü toprağı hazırlarken, örtü toprağı, bünyesinde fazla su tutsa bile,- gözeneklerde yeterli hava kalacak, kaymak tabakası bağlamayacak, sıkışmayacak ve böylece gaz alış verişini devam ettirecek bir yapıda olmalı veya karışımına bu özellikleri verecek maddeler girmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
d. Örtü toprağı biraz iri taneli bir strüktürde olmalıdır. Küçük
taneli strüktürlerde su tutma miktarı artar, sıkışma meydana gelir ve bu nedenle de havalanma azalır. Mantar misellerinin toprak içinde
yoğunlaşarak primordium oluşturması ve toprak içinden çıkarak
mantarların sap ve şapka meydana getirmesi zorlanır. İri taneli
topraklarda havalanma fazla, sıkışma ve su tutma azdır. Ancak
karışımda peat ve torf gibi maddelerin kullanılması, bunların suyu istenen düzeyde tutarak bulundurması, iri taneli strüktürde misellerin primordium oluşturması, mantarların toprak yüzeyine çıkışı ve baş bağlaması daha iyidir.
BELS VE KONİNG'ye göre elenmek suretiyle gruplara ayrılan öğütülmüş tuğla ile yapılan bir örtü toprağı denemesinde, en iyi sonuçlan 2,0-4,5 mm büyüklükteki partiküllere sahip örtü toprağı vermiştir.
Havalandırmanın ve buharlaşmanın dengelendiği büyük partiküllü topraklardan fazla, küçük partiküllülerden ise az ürün alınmıştır (BOZTOK 1978).
e. Örtü toprağı, bölgede kolayca bulunan ve ucuza satın alınan
bir materyal olmalıdır. Fakat ucuz olacak diye mantarın verimini ve kalitesini düşürmemelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
f. Örtü toprağı, mantarın büyüklüğüne ve kalitesine etki
edebilir. Nitekim, küçük taneli topraklar [örneğin, bahçe toprağı, kil
gibi bir madde (%20-25) ve torf (%75-80) karışımı] kullanıldığında az
sayıda fakat iri mantar, sadece torf kullanıldığında ise, çok sayıda fakat
küçük mantar meydana gelmiştir (LELLEY ve SCHMAUS 1976).
g. Örtü toprağının pH 'sı 7,0-7,5 olmalıdır. Kullanılan karışımda bu oran elde edilemiyorsa, içine bazik veya asidik tampon maddeler katarak bu sınır ayarlanmalıdır. Genelde torf ve peat karışımda % olarak fazla yer aldığından, örtü toprağının başlangıç pH 'sı asidik özelliğindedir. Bu bakımdan bir miktar kireç katarak pH nötre ayarlanır. kireç, yetiştirme döneminde mantar miselleri tarafından salgılanan oksalik asiti absorbe ederek, ortamın uzun süre aynı pH 'da kalmasını da sağlar. Yalnız, toz kireç [Ca(OH2)] son derece dikkatli kullanılmalıdır. Kireç örtü materyaline karıştırıldıktan sonra, bir müddet örtü toprağı dinlenmeye bırakılmalıdır. Bekletilme süresinde kireç, toprak içinde reaksiyona girerek pH 'nın normal seviyesine gelmesini sağlar. Eğer kireç örtü toprağına karıştırılıp hemen pH ölçümü yapılsa, kireç, toprakla hemen reaksiyona girmediği için, pH yüksek (bazik) çıkar. Yeni kireç karıştırılmış örtü toprağı hemen kullanılsa, başlangıçtaki bu yüksek pH 'dan dolayı, örtü toprağı misellerin gelişmesine olumsuz etki yapar. Ancak kireç reaksiyona girdikten ve pH düştükten sonra, bu olumsuz görünüm zamanla ortadan kalkar.
Örtü toprağındaki pH 'nın hafif bir şekilde artması ve 7,5-7,7 'ye doğru çıkması, Trichoderma spp küflerinin hızla ortamda çoğalmasına yardımcı olur. Özellikle hasat sonrası mantar artıkları temizlenmemiş yataklar üzerinde bu tehlike daha da artar.
Örtü toprağındaki pH, üretim sırasında giderek düşer ve 6,5-6,0 'ya kadar iner. Kullanılacak pH ayarlayıcısının uzun süre etkili olması bu düşüşü geciktirir ve oluşacak asidik ortamda misellerin zararlanmasını ortadan kaldırır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
h. Örtü toprağı zararlı mikro organizmalardan temizlenmiş olmalıdır.
i. İçinde kök parçalan bulunmamalıdır. Çünkü bu parçalar kıl kurtlan ve çürükçül küfler için iyi bir barınak oluşturur.
k. Örtü toprağına birden fazla kullanılma olanağı vermelidir.
Kompost yüzeyini çeşitli etkenlerden koruyacak, misellerin yumaklaşıp, primordium safhasına geçmesini engellemeyecek, bilakis oluşmasına yardımcı olacak, yeteri kadar nemi tutacak, buna karşın sıkışmayacak, kaymak tabakası bağlamayacak, normal şekilde gaz alış verişine izin verecek, yani havalanmasını sağlayacak bir malzeme ile örtülür. Örtü toprağı olmadan da mantar elde etmek mümkündür. Ancak verim oldukça düşüktür. Çünkü misel sarmış, fakat örtü toprağı serilmemiş kompost, dış etkilerden çok çabuk zarar görmektedir. Kompostun nemi azaldığında miseller hızla kurumakta, sulama yapıp çoğaldığında çürümektedir. İstenmeyen geçici sıcak ve soğuk koşullardan hemen etkilenerek, bu olumsuz etkilere karşı korunmak üzere kompost yüzeyinde miseller bir araya gelmekte ve kümeleşmekte, ve kümeleşme, misellerin primordium safhasına geçmesini engellemektedir. Yüzeyi açık kalmış bir kompost, hastalık ve zararlıların hemen hücum edip, rahatça üreyeceği bir ortamdır. Bu durum, misellerin hızla hastalanmasına ve zarar görmesine neden olmaktadır.
Örtü toprağı, mantarlar için bir su deposu gibi rol oynar. Primordium oluşumunu, dış havanın olumsuz etkilerinden korur. Meydana gelebilecek bulaşmalarda, çıplak komposta nazaran, yapılacak mücadelenin başarılı olmasını sağlar. Ayrıca kompost bünyesinde bulunan bazı bakterilerin(Pseudomonas putida gibi), kültür mantarının primordium oluşumuna kamçılayıcı etkisi vardır. Çünkü, örtü toprağı içinde gelişen bu bakteriler, misellerle simbiyotik bir yaşama girerek, besin maddelerinin örtü toprağında yoğunlaşmasını ve daha sonra yoğunlaşan besin maddelerinin primordium aşamasında kullanılmasını ve verimin artmasını sağlayan bir etki oluşturur. Aynı zamanda bakteriyel faaliyetler, örtü toprağı mikroklimasındaki CO2 oranı değişimlerini kolaylaştırır. Havada CO2 oranı % 2 olduğu zaman mantar miselleri ve değişik mantar türlerine bağlı kalarak % 0.008-0.15 arasında olduğu zaman primordiumlan en iyi şekilde gelişir. CO2 oranının % 0,10 'nun altına düşmesi misel büyümesini durdurur. Bu kısımlarda mantar oluşumu meydana gelmez. Misellerin, kompost üst yüzeyini her tarafta eşit ve fazla olmayan bir sıklıkta kaplaması, vegetatif devreden, bir an önce generatif devreye girmesi, yani erken primordium oluşturması bakteriler ve CO2 oranına bağlıdır.
Özellikle primordium oluşumu sırasında mantar, örtü toprağındaki su miktarına ve değişimine büyük hassasiyet gösterir. Primordiumlarm oluşmasından, mantarların bezelye tanesi büyüklüğünü almasına kadar geçen 4-5 günlük safhada, suyun ortamda yeteri kadar bulunması, bir inip, bir çıkıp, dengesiz bir durum göstermemesi istenir. Çünkü bu dönemde suyun azalması ve azalan suyun verilmesi için yapılan sulama, primordiumların havasız kalıp sararmasına ve ölmesine neden olur. Örtü toprağı verilen suyu absorbe ederek, uzun süre bünyesinde tutmalı, sonra bu tutulan su, mantar tarafından ağır ağır alınarak, kritik devrede kullanılabilmelidir. Belkide kompost üzerine örtü toprağı serilmesinin en büyük sebebi, kompostun özellikle bu kritik safhadaki nem dengesinin korunması içindir.
Örtü toprağını niçin kullanmak gerektiğini açıklarken, önemli bir soru olan, örtü toprağının özelliklerinin neler olması konusuna da kısmen değinmiş olduk. Örtü toprağının özelliklerini maddeler halinde sıralarsak:
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
a. Örtü toprağı mantarın gereksinim duyduğu suyu bünyesinde tutmalı ve bu suyu daha sonra uzun bir sürede, yavaş yavaş geriye vermelidir. Ortalama 1 kg mantar için 2 lt su gerekir. Bunun 1 lt 'si mantar tarafından kuru madde oluşturmak üzere kullanılır. Diğeri buharlaşarak uçar. Bünyesinde az su tutan örtü toprağı, sık sık sulanmak mecburiyetindedir. Sık sulama, toprağın yapısını bozar, toprağın sıkışmasına, kaymak tabakası bağlamasına ve havasız kalmasına sebebiyet verir. Önemli olan bu işlemler sonucu örtü toprağının yapısının bozulmamasıdır. Cetvel 8.12 'de örtü toprağı yapımında kullanılan bazı maddelerin su tutma kapasiteleri verilmiştir. Tutulan su miktarı ne kadar yüksekse, sulama yapmadan bünyedeki sudan yararlanma süresi o kadar uzun olur. Bu bakımdan cetvelde verilen turba, peat gibi maddeler örtü toprağı için vaz geçilmesi mümkün olmayan maddelerdir.
b. Örtü toprağı strüktürü iyi olmalıdır. Mantarlara, bezelye büyüklüğünü aldıktan sonra, hasata kadar geçen periyotta daha sık ve daha fazla su vermek gerekir. Bu sık sulamaya karşın, örtü toprağı strüktürü bozulmamak, sıkışmamak ve kaymak tabakası bağlamamalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
c. Örtü toprağı iyi havalanmalıdır. Bünyesinde fazla su tutan
bir materyalde, sulamadan sonra gözenekler su ile dolduğundan,
toprak havası zaten belli bir ölçüde azalmıştır. Örtü toprağının birde kaymak tabakası oluşturması ve sıkışması, gaz alış verişinin dahada azalmasına ve toprağın uzun süre havasız kalmasına sebebiyet verir.
Bu yüzden örtü toprağı hazırlarken, örtü toprağı, bünyesinde fazla su tutsa bile,- gözeneklerde yeterli hava kalacak, kaymak tabakası bağlamayacak, sıkışmayacak ve böylece gaz alış verişini devam ettirecek bir yapıda olmalı veya karışımına bu özellikleri verecek maddeler girmelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
d. Örtü toprağı biraz iri taneli bir strüktürde olmalıdır. Küçük
taneli strüktürlerde su tutma miktarı artar, sıkışma meydana gelir ve bu nedenle de havalanma azalır. Mantar misellerinin toprak içinde
yoğunlaşarak primordium oluşturması ve toprak içinden çıkarak
mantarların sap ve şapka meydana getirmesi zorlanır. İri taneli
topraklarda havalanma fazla, sıkışma ve su tutma azdır. Ancak
karışımda peat ve torf gibi maddelerin kullanılması, bunların suyu istenen düzeyde tutarak bulundurması, iri taneli strüktürde misellerin primordium oluşturması, mantarların toprak yüzeyine çıkışı ve baş bağlaması daha iyidir.
BELS VE KONİNG'ye göre elenmek suretiyle gruplara ayrılan öğütülmüş tuğla ile yapılan bir örtü toprağı denemesinde, en iyi sonuçlan 2,0-4,5 mm büyüklükteki partiküllere sahip örtü toprağı vermiştir.
Havalandırmanın ve buharlaşmanın dengelendiği büyük partiküllü topraklardan fazla, küçük partiküllülerden ise az ürün alınmıştır (BOZTOK 1978).
e. Örtü toprağı, bölgede kolayca bulunan ve ucuza satın alınan
bir materyal olmalıdır. Fakat ucuz olacak diye mantarın verimini ve kalitesini düşürmemelidir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
f. Örtü toprağı, mantarın büyüklüğüne ve kalitesine etki
edebilir. Nitekim, küçük taneli topraklar [örneğin, bahçe toprağı, kil
gibi bir madde (%20-25) ve torf (%75-80) karışımı] kullanıldığında az
sayıda fakat iri mantar, sadece torf kullanıldığında ise, çok sayıda fakat
küçük mantar meydana gelmiştir (LELLEY ve SCHMAUS 1976).
g. Örtü toprağının pH 'sı 7,0-7,5 olmalıdır. Kullanılan karışımda bu oran elde edilemiyorsa, içine bazik veya asidik tampon maddeler katarak bu sınır ayarlanmalıdır. Genelde torf ve peat karışımda % olarak fazla yer aldığından, örtü toprağının başlangıç pH 'sı asidik özelliğindedir. Bu bakımdan bir miktar kireç katarak pH nötre ayarlanır. kireç, yetiştirme döneminde mantar miselleri tarafından salgılanan oksalik asiti absorbe ederek, ortamın uzun süre aynı pH 'da kalmasını da sağlar. Yalnız, toz kireç [Ca(OH2)] son derece dikkatli kullanılmalıdır. Kireç örtü materyaline karıştırıldıktan sonra, bir müddet örtü toprağı dinlenmeye bırakılmalıdır. Bekletilme süresinde kireç, toprak içinde reaksiyona girerek pH 'nın normal seviyesine gelmesini sağlar. Eğer kireç örtü toprağına karıştırılıp hemen pH ölçümü yapılsa, kireç, toprakla hemen reaksiyona girmediği için, pH yüksek (bazik) çıkar. Yeni kireç karıştırılmış örtü toprağı hemen kullanılsa, başlangıçtaki bu yüksek pH 'dan dolayı, örtü toprağı misellerin gelişmesine olumsuz etki yapar. Ancak kireç reaksiyona girdikten ve pH düştükten sonra, bu olumsuz görünüm zamanla ortadan kalkar.
Örtü toprağındaki pH 'nın hafif bir şekilde artması ve 7,5-7,7 'ye doğru çıkması, Trichoderma spp küflerinin hızla ortamda çoğalmasına yardımcı olur. Özellikle hasat sonrası mantar artıkları temizlenmemiş yataklar üzerinde bu tehlike daha da artar.
Örtü toprağındaki pH, üretim sırasında giderek düşer ve 6,5-6,0 'ya kadar iner. Kullanılacak pH ayarlayıcısının uzun süre etkili olması bu düşüşü geciktirir ve oluşacak asidik ortamda misellerin zararlanmasını ortadan kaldırır.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
h. Örtü toprağı zararlı mikro organizmalardan temizlenmiş olmalıdır.
i. İçinde kök parçalan bulunmamalıdır. Çünkü bu parçalar kıl kurtlan ve çürükçül küfler için iyi bir barınak oluşturur.
k. Örtü toprağına birden fazla kullanılma olanağı vermelidir.