Tweet
8.4.2 .Örtü Toprağının Hastalık ve Zararlılardan Arındırılması
Örtü toprağı içinde bulunacak hastalık ve zararlıların başında kuru ve ıslak kabarcık hastalığı küfleri (Mycogone perniciosa ve Verticillium malthousei), örümcek ağı küfü (Dactylium dendroides), bakteriyel leke hastalığı (Pseudomonas tolaasi), mantar sinekleri ve larvaları (Megaselia halterata ve nigra, Lycoriella auripila, Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycopphila speyeri ve barnesi) kırmızı örümcekler (Tyroghacus dimidiatus, Caloglyphus mycophagus, Tarsonemus spp., Pygmaeophorus stercoriola), parazit ve safrofit nematodlar (Aphelenchoides bicaudatus, A. composticola, A.
cyrtus, A. dactylocercus, A. sacchari, A. limberi, A. saprophilus, A. spinosus, Ditylenchus destructor, D. myceliophagus, Paraphelenchus myceliopthorus, Pelodera lambdiensis) gelmektedir.
Örtü toprağının hastalık ve zararlılardan arındırılmasında, buharla pastörizasyon ve kimyasal ilaçlarla dezenfeksiyon olmak üzere iki yöntem uygulanır.
Örtü toprağının buharla pastörizasyonu yöntemi : Buharla pastörizasyon, ya 60-65°C 'de 6-8 saat uzun veya 70-80°C 'de 1-2 saat olmak üzere kısa sürede uygulanır. Ancak kısa pastörizasyonda yüksek sıcaklık uygulandığından, örtü toprağı içinde bulunan ve mantarlara yardımcı olacak diğer mikroorganizmalar da öldürülür ve örtü toprağının pastörizasyonu sonrası içinde her türlü organizmanın rahatça yaşabileceği bir duruma getirilir. Bu bakımdan, kısa pastörizasyon uygulanmış örtü toprağının kompost üzerine serilmesinden sonra, dikkat edilmezse ve gerekli ilaçlamalar yapılmazsa, zararlıların daha hızlı üremesi, mantar misellerinin büyümesi yavaşlatır ve hatta enfeksiyonun şiddetine bağlı olarak herhangi bir gelişme meydana getirtmeyebilir. Bu bakımdan işletmelerde uzun pastörizasyon şekli daha yaygın kullanılır. "
Sundurma altında bulunan örtü toprağı, ya çuvallar veya kasalar içine konur, bunlar içinde pastörizasyon odasına taşınır ve pastörizasyon için odaya yerleştirilir.
Çuvallar içinde pastörizasyon yapılacaksa, örtü toprağı odasının tabanına yerden 30 cm yükseklikte ızgaralar yerleştirilir. İçinde 30-50 kg örtü toprağı bulunan çuvallar bu ızgara üzerine 4-5 kat, üst üste sıralanır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Kasalar içinde yapılacaksa, tabana ızgara döşemesine gerek kalmaz. Kasalar, pastörize odası yüksekliğine bağlı kalarak, tabandan
itibaren 10-15 adedi üst üste konur. Kasalar arasında hava akımı için 5-10 cm açıklık bırakılmalıdır.
Oda doldurulunca, kapısı kapanır ve içeriye buhar sevk edilir. Materyalin odaya konuş sıcaklığı, dış sıcaklık seviyesinde olup, genelde 10-15°C 'dir. Başlangıçta örtü toprağının sıcaklığı ağır ağır çıkar ve her 3-4 saatte bir 1°C yükselir. Sıcaklığı 40-50°C 'ye yaklaştığında, ısınma hızı yükselir ve her saat 1°C artarak, 60-65°C 'ye geldiğinde buhar kesilir. Bu derecede 6-8 saat dezenfeksiyon için bekletilir. Sonra soğumaya terk edilir. Sıcaklık 20-30°C 'ye indiğinde, örtü toprağı kompost üzerine serilmeye hazır hale gelir. Şayet hemen kullanılmayacaksa, pastörize odasında kullanıma kadar bekletilir. Pastörize odasının kullanımı bakımından, orada bekletmek sakıncalı
ise, pastörize odasından çuvallar ağızları kapalı, kasalar üstleri naylon örtü sarılmış olarak çıkartılır, daha önceden kimyasal yolla dezenfekte edilmiş, temiz bir depoya istiflenir. Sonra oda, dışardan gelecek hastalık ve Zaralılara karşı yeniden ilaçlanır.
Örtü toprağının kimyasal yolla dezenfeksiyonu : Kimyasal yolla dezenfeksiyonda formaldehit ve metil bromit kullanılır. Bunların dışında vapam, bazamit, zineb, bakır sülfat gibi kimyasal maddeler varsa da, bunların kullanımı etkilerinin çok yavaş ve uzun zamanda olması, her türlü hastalık ve Zaralılara karşı istenen etkiyi gösterememesi, mantar üretimi sırasında kalıntı bırakmaları ve dolayısiyle sap ve şapkada deformasyonlar meydana getirmesi sebebiyle çok azdır.
Formaldehit uygulaması : Eski, fakat pratik bir yöntemdir. Bu bakımdan buharı bulunmayan ve örtü toprağının pastörize edilemediği işletmelerde, günümüzde bile geniş çapta kullanılmaktadır. Formalinin bazı olumsuz yönleri vardır.
Bunlar :
a. Örtü toprağı içinde bulunan zararlı olacak mantarları, bakterileri ve bunların sporlarını öldürmesi yanında, mantar verimine etkili olan bakterilere'de zarar vermesidir
b. Etkisi gaz haline dönüşünce ortaya çıkar. 15°C sıcaklıklar
altında çok yavaş buharlaşır ve etkisi azalır. Ancak 15°C 'nin üstünde
sıcaklığın olduğu zamanlarda iyi sonuç verir. Soğuk zamanlarda
ısıtılmış kapalı alanlara gereksinim duyulur.
c. Hastalık etmeni küfleri ortadan kaldırır, fakat hayvansal
zararlılara, örneğin bir çok kere nematodlara yeteri derecede etkili
değildir. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Uygulamada, ticari adı formalin olan % 40 lık formaldehitten, 100 lt suya 3-5 lt karıştırılır. Elde olunan solüsyon, 1 mJ örtü toprağı için 5-10 lt hesabıyla atılır. İlacın örtü toprağının her yerine iyice karıştırılmasında fayda vardır. Bunun için ilaç bir pülvarizatöre doldurulur. Sundurma altında bulunan örtü toprağı bir tarafa doğru aktarılırken, ilaç aktarılan yığının üstüne sıkılır. Yığını iki defa aktarmak ilaçlama açısından idealdir. Sonra hemen yığının üstü plastik örtü ile örtülür. Yanlan hava girişini önlemek üzere ağır maddelerle bastırılır. Yığın örtülü şekilde 2-3 gün bekletilir. Sonra açılıp bir kaç kez aktarılarak, örtü toprağı içinde bulunan formaldehitin uçması sağlanır. Örtü toprağı hemen kullanılmayacaksâ çuvallara doldurulur. Ağzı sıkıca kapatılır ve temiz bir depoda muhafazaya alınır. Bazı işletmelerde, ilaçlaması yapılmış örtü toprağı hemen çuvallara konup, o şekilde depoya alınmaktadır. Bu şekil, daha sıcak ve kapalı bir ortamda, bekleme sırasında ilacın etki yapmasını sağlamakta ve ayrıca depolandığı süre içinde hastalık ve zararlıların yeniden örtü toprağına bulaşma tehlikesini ortadan kalkmasına yardımcı olmakta ve bekleme sırasında ilaç zamanla uçup gittiğinden, Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
ayrıca ilacı örtü toprağından uzaklaştırmak üzere aktarma yapılmasına gerek bırakmamaktadır.
Formaldehit çabuk gaz haline dönüştüğünden, uygulamasının açık ortamda yapılması daha doğrudur. Uygulama sırasında işçiler, maske ve eldiven takmalı, ilaç yönünde çalışmamalıdır. Bunlara dikkat edilmezse, işçilerde kısa bir süre sonra solunum güçlüğü, solunum yolu ve akciğer hastalıkları baş gösterir, hatta astım ve kanser hastalıkları ortaya çıkabilir.
Metil bromid uygulaması : Örtü toprağında dezenfeksiyon için
yapılacak uygulama, yukarıdaki konularda anlatılan kompostun metil
bromid ile dezenfeksiyon şekline aynen benzer. (Bkz. kompostun
kimyasal yolla dezenfeksiyonu). Ancak yığının yüksekliği daha az
tutulur ve 50-70 cm arasında yapılır (Şekil 8.15). 1 m3 örtü toprağının
dezenfeksiyonu için 100 g 'lik bir kutu metil bromid yeterlidir. İşlem
sırasında sıcaklığın 15°C 'in altına düşmemesi ve örtü toprağının fazla
nemli veya çok kuru olmaması gerekir. Aksi halde metil bromid
istenen etkiyi göstermemiş ve örtü toprağı tam dezenfekte edilmemiş
olur. Ayrıca dezenfeksiyon süresi de çok uzar. En iyi sonuç, örtü
toprağı % 50-60 nem içerirken, 20-25°C arasındaki uygulama
sıcaklıklarında alınır. '
İyi dezenfekte edilmemiş örtü toprağının kullanılması, üretim sırasında, hastalık ve zararlıların daha başlangıçta örtü toprağı içinde oluşmasına davetiye çıkartır. Genç safhada hastalıklı bir ortamın verimi büyük ölçüde düşer ve birçok kez mantarlar ufak başçıklar halinde toprak üzerinde gelişmeden kalır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Örtü toprağı içinde bulunacak hastalık ve zararlıların başında kuru ve ıslak kabarcık hastalığı küfleri (Mycogone perniciosa ve Verticillium malthousei), örümcek ağı küfü (Dactylium dendroides), bakteriyel leke hastalığı (Pseudomonas tolaasi), mantar sinekleri ve larvaları (Megaselia halterata ve nigra, Lycoriella auripila, Heterogeza pygmaca, Henria psalliotae, Lestremia cinerea, Mycopphila speyeri ve barnesi) kırmızı örümcekler (Tyroghacus dimidiatus, Caloglyphus mycophagus, Tarsonemus spp., Pygmaeophorus stercoriola), parazit ve safrofit nematodlar (Aphelenchoides bicaudatus, A. composticola, A.
cyrtus, A. dactylocercus, A. sacchari, A. limberi, A. saprophilus, A. spinosus, Ditylenchus destructor, D. myceliophagus, Paraphelenchus myceliopthorus, Pelodera lambdiensis) gelmektedir.
Örtü toprağının hastalık ve zararlılardan arındırılmasında, buharla pastörizasyon ve kimyasal ilaçlarla dezenfeksiyon olmak üzere iki yöntem uygulanır.
Örtü toprağının buharla pastörizasyonu yöntemi : Buharla pastörizasyon, ya 60-65°C 'de 6-8 saat uzun veya 70-80°C 'de 1-2 saat olmak üzere kısa sürede uygulanır. Ancak kısa pastörizasyonda yüksek sıcaklık uygulandığından, örtü toprağı içinde bulunan ve mantarlara yardımcı olacak diğer mikroorganizmalar da öldürülür ve örtü toprağının pastörizasyonu sonrası içinde her türlü organizmanın rahatça yaşabileceği bir duruma getirilir. Bu bakımdan, kısa pastörizasyon uygulanmış örtü toprağının kompost üzerine serilmesinden sonra, dikkat edilmezse ve gerekli ilaçlamalar yapılmazsa, zararlıların daha hızlı üremesi, mantar misellerinin büyümesi yavaşlatır ve hatta enfeksiyonun şiddetine bağlı olarak herhangi bir gelişme meydana getirtmeyebilir. Bu bakımdan işletmelerde uzun pastörizasyon şekli daha yaygın kullanılır. "
Sundurma altında bulunan örtü toprağı, ya çuvallar veya kasalar içine konur, bunlar içinde pastörizasyon odasına taşınır ve pastörizasyon için odaya yerleştirilir.
Çuvallar içinde pastörizasyon yapılacaksa, örtü toprağı odasının tabanına yerden 30 cm yükseklikte ızgaralar yerleştirilir. İçinde 30-50 kg örtü toprağı bulunan çuvallar bu ızgara üzerine 4-5 kat, üst üste sıralanır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Kasalar içinde yapılacaksa, tabana ızgara döşemesine gerek kalmaz. Kasalar, pastörize odası yüksekliğine bağlı kalarak, tabandan
itibaren 10-15 adedi üst üste konur. Kasalar arasında hava akımı için 5-10 cm açıklık bırakılmalıdır.
Oda doldurulunca, kapısı kapanır ve içeriye buhar sevk edilir. Materyalin odaya konuş sıcaklığı, dış sıcaklık seviyesinde olup, genelde 10-15°C 'dir. Başlangıçta örtü toprağının sıcaklığı ağır ağır çıkar ve her 3-4 saatte bir 1°C yükselir. Sıcaklığı 40-50°C 'ye yaklaştığında, ısınma hızı yükselir ve her saat 1°C artarak, 60-65°C 'ye geldiğinde buhar kesilir. Bu derecede 6-8 saat dezenfeksiyon için bekletilir. Sonra soğumaya terk edilir. Sıcaklık 20-30°C 'ye indiğinde, örtü toprağı kompost üzerine serilmeye hazır hale gelir. Şayet hemen kullanılmayacaksa, pastörize odasında kullanıma kadar bekletilir. Pastörize odasının kullanımı bakımından, orada bekletmek sakıncalı
ise, pastörize odasından çuvallar ağızları kapalı, kasalar üstleri naylon örtü sarılmış olarak çıkartılır, daha önceden kimyasal yolla dezenfekte edilmiş, temiz bir depoya istiflenir. Sonra oda, dışardan gelecek hastalık ve Zaralılara karşı yeniden ilaçlanır.
Örtü toprağının kimyasal yolla dezenfeksiyonu : Kimyasal yolla dezenfeksiyonda formaldehit ve metil bromit kullanılır. Bunların dışında vapam, bazamit, zineb, bakır sülfat gibi kimyasal maddeler varsa da, bunların kullanımı etkilerinin çok yavaş ve uzun zamanda olması, her türlü hastalık ve Zaralılara karşı istenen etkiyi gösterememesi, mantar üretimi sırasında kalıntı bırakmaları ve dolayısiyle sap ve şapkada deformasyonlar meydana getirmesi sebebiyle çok azdır.
Formaldehit uygulaması : Eski, fakat pratik bir yöntemdir. Bu bakımdan buharı bulunmayan ve örtü toprağının pastörize edilemediği işletmelerde, günümüzde bile geniş çapta kullanılmaktadır. Formalinin bazı olumsuz yönleri vardır.
Bunlar :
a. Örtü toprağı içinde bulunan zararlı olacak mantarları, bakterileri ve bunların sporlarını öldürmesi yanında, mantar verimine etkili olan bakterilere'de zarar vermesidir
b. Etkisi gaz haline dönüşünce ortaya çıkar. 15°C sıcaklıklar
altında çok yavaş buharlaşır ve etkisi azalır. Ancak 15°C 'nin üstünde
sıcaklığın olduğu zamanlarda iyi sonuç verir. Soğuk zamanlarda
ısıtılmış kapalı alanlara gereksinim duyulur.
c. Hastalık etmeni küfleri ortadan kaldırır, fakat hayvansal
zararlılara, örneğin bir çok kere nematodlara yeteri derecede etkili
değildir. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Uygulamada, ticari adı formalin olan % 40 lık formaldehitten, 100 lt suya 3-5 lt karıştırılır. Elde olunan solüsyon, 1 mJ örtü toprağı için 5-10 lt hesabıyla atılır. İlacın örtü toprağının her yerine iyice karıştırılmasında fayda vardır. Bunun için ilaç bir pülvarizatöre doldurulur. Sundurma altında bulunan örtü toprağı bir tarafa doğru aktarılırken, ilaç aktarılan yığının üstüne sıkılır. Yığını iki defa aktarmak ilaçlama açısından idealdir. Sonra hemen yığının üstü plastik örtü ile örtülür. Yanlan hava girişini önlemek üzere ağır maddelerle bastırılır. Yığın örtülü şekilde 2-3 gün bekletilir. Sonra açılıp bir kaç kez aktarılarak, örtü toprağı içinde bulunan formaldehitin uçması sağlanır. Örtü toprağı hemen kullanılmayacaksâ çuvallara doldurulur. Ağzı sıkıca kapatılır ve temiz bir depoda muhafazaya alınır. Bazı işletmelerde, ilaçlaması yapılmış örtü toprağı hemen çuvallara konup, o şekilde depoya alınmaktadır. Bu şekil, daha sıcak ve kapalı bir ortamda, bekleme sırasında ilacın etki yapmasını sağlamakta ve ayrıca depolandığı süre içinde hastalık ve zararlıların yeniden örtü toprağına bulaşma tehlikesini ortadan kalkmasına yardımcı olmakta ve bekleme sırasında ilaç zamanla uçup gittiğinden, Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
ayrıca ilacı örtü toprağından uzaklaştırmak üzere aktarma yapılmasına gerek bırakmamaktadır.
Formaldehit çabuk gaz haline dönüştüğünden, uygulamasının açık ortamda yapılması daha doğrudur. Uygulama sırasında işçiler, maske ve eldiven takmalı, ilaç yönünde çalışmamalıdır. Bunlara dikkat edilmezse, işçilerde kısa bir süre sonra solunum güçlüğü, solunum yolu ve akciğer hastalıkları baş gösterir, hatta astım ve kanser hastalıkları ortaya çıkabilir.
Metil bromid uygulaması : Örtü toprağında dezenfeksiyon için
yapılacak uygulama, yukarıdaki konularda anlatılan kompostun metil
bromid ile dezenfeksiyon şekline aynen benzer. (Bkz. kompostun
kimyasal yolla dezenfeksiyonu). Ancak yığının yüksekliği daha az
tutulur ve 50-70 cm arasında yapılır (Şekil 8.15). 1 m3 örtü toprağının
dezenfeksiyonu için 100 g 'lik bir kutu metil bromid yeterlidir. İşlem
sırasında sıcaklığın 15°C 'in altına düşmemesi ve örtü toprağının fazla
nemli veya çok kuru olmaması gerekir. Aksi halde metil bromid
istenen etkiyi göstermemiş ve örtü toprağı tam dezenfekte edilmemiş
olur. Ayrıca dezenfeksiyon süresi de çok uzar. En iyi sonuç, örtü
toprağı % 50-60 nem içerirken, 20-25°C arasındaki uygulama
sıcaklıklarında alınır. '
İyi dezenfekte edilmemiş örtü toprağının kullanılması, üretim sırasında, hastalık ve zararlıların daha başlangıçta örtü toprağı içinde oluşmasına davetiye çıkartır. Genç safhada hastalıklı bir ortamın verimi büyük ölçüde düşer ve birçok kez mantarlar ufak başçıklar halinde toprak üzerinde gelişmeden kalır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL