Tweet
8.5. İkinci Misel Gelişme Safhası
Örtü toprağı serilmiş üretim odasında birkaç gün kompost sıcaklığı 20-24°C ve nemi % 90-95 civarında tutulur. Bu sırada havalandırma pek yapılmaz. Ancak oda içinde ve kompostta aşırı bir sıcaklık artışı gözlenirse, havalandırma yaparak sıcaklığın istenen düzeye indirilmesine çalışılır. Örtü toprağındaki nem oranını korumak üzere, duruma göre her gün m2 'ye 0,25-0,50 Lt su püskürtülebilir.
Örtü toprağı serilmesinden sonra 4.-5. günlerde miseller örtü toprağı içinde sıçramıştır. Oda sıcaklığı her gün biraz düşürülerek, yavaş yavaş 19-20°C 'ye indirilir. Nem miktarında bir değişme vapılmaz. 6.-9. günlerde dikkatli bakılırsa, örtü toprağının üst yüzeyinde yer yer misellerin çıktığı tesbit edilir. Bu dönemde örtü toprağı bir tırmıkla, komposta kadar olan kısmı karıştırılır. Kompostun bu şekilde karıştırılmasına "TIRMIKLAMA" adı verilir. Tırmıklama ile önce oturmuş ve kısmen havasız kalmış ve kaymak tabakası bağlamaya yönelmiş örtü toprağının durumu düzeltilir. Yani havalandırılır, Kaymak tabakası kırılır. Daha sonra örtü toprağında misellerin her tarafa eşit dağılması sağlanır. Bir iki gün içinde örtü toprağı içindeki parçalanmış miseller tekrar birleşerek bütünleşir. Yeniden kompostla irtibat kurulur. 12,-14. günlerde örtü toprağı üzerinde daha kesif misel görülmesi başlar. Bu sırada fazla gelişmiş kısımların üzerine ince bir tabaka steril örtü toprağı atılır. Oda sıcaklığı havalandırma yaparak, 18°C 'den 14-16°C 'ye çekilir. Bu dönem yapılan havalandırma ve sıcaklık düşürmesi primordium oluşumunu teşvik eder. Günlük 0,25-0,30 İt su püskürtülmesine gerekirse devam edilir. 15.-16. günlerden itibaren toprak üzerinde küçük beyaz noktacıklar meydana gelir. Bu primordium başlangıcıdır. Bu dönemden sonra mümkünse yataklar üzerine su verilmez. Oda havasının karbondioksit miktarı kontrol
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
edilir, % 0,5 'i geçmemesi sağlanır, gerekirse havalandırma yapılarak", oran % 0,1-0,2 arasında tutulur. Mantarlar 2-3 gün içinde bezelye tanesi büyüklüğünü almışlardır ve böylece gelişmenin 17.-18. gününe gelinmiştir. Bu dönemde tekrar sulamaya başlanır ve m 'ye 0,3-0,6 Lt su verilir. Her geçen gün su miktarı biraz daha arttırılır. Ancak her sulamadan sonra havalandırma yapılarak, mantarların üst yüzeyinin nemli kalması önlenir. Bu işlem yapılmazsa, mantarın üst yüzeyinde fazla nem ve sıcaklıktan dolayı mantari ve bakteriyel lekeler meydana gelir. Mantarın kalitesinin bozulmasına sebep olur. Mantar toprak yüzünde görülünce, odanın nem oranı % 80-85 'e indirilir. Nemin yüksek olması mantarlarda terlemeyi yavaşlatır. Mantar su kaybetmediği için, ortamdan su ve dolayısiyle besin maddelerini alamaz ve büyümesi yavaşlar. 18. günde mz 'ye 1 Lt. 19. günde 1,5 Lt ve mantarların hasat, dönemi yaklaştığı 19.-22. günler arasında 2 Lt su verilir. Bu suyun 1 Lt 'si mantarın bünyesinde kullanılır ve protein oluşumu sağlanır. 1 Lt 'si fizyolojik olaylarda kullanılır ve buharlaşır. Genel de unutulmaması gereken bir kural, 1 kg mantar için 1 kg suya gereksinim olduğudur. Çünkü mantarların birleşiminin % 85-90 'ni su oluşturmaktadır.
Mantarlar bezelye büyüklüğünü almış ise, böyle bir üretim odasında havalandırma sürekli yapılmalıdır. Burada önemli bir konuyu daha açıklamakta yarar vardır. Bir ortamda havalandırma ve hava hareketi (sirkülasyonu) iki farklı olaydır. Genellikle havalandırma oda içindeki havanın değiştirilmesi ve yenilenmesi için yapılır. Çünkü 1 kg mantar oluşması için, mantarların beslenme sırasındaki solunumu ile 192 g O2 alınır ve dışarıya 264 g CO2 verilir. Eğer bu çıkan CO2 atılmaz ve dışardan taze hava içeri alınmazsa, oda içindeki oksijen eksilir, CO2 çoğalarak, oda havası kirlenir. Bu yüzden, dışardan taze hava alınarak oda içindeki kirli havanın dışarı atılması gerekir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Havalandırma esnasında, oda içinde kendiliğinden bir sirkülasyon da oluşur. Sirkülasyon, mantarlar arasındaki kirli (CO2 'i yükselmiş) havanın çekilip alınması için şarttır ve devamlı olmasında yarar vardır. Ancak her zaman oda içine taze hava vermek, yani havalandırma yapmak doğru olmayabilir. Ürünün oluşması için odada karbondioksit oranının istenen düzeyde tutulması ve yine soğutmanın yapıldığı sıcak zamanlarda enerjiden tasarruf edilmesi ve ekonomi sağlanması, dışardaki taze havanın belli aralıklarla içeri alınmasını zorunlu kılar. Bu durumda havalandırma kesildiğinden, havalandırmanın meydana getirdiği sirkülasyon da durur. Ancak belirttiğimiz gibi, oda havası hiç bir zaman durgun kalmamalıdır. Çünkü nemli hava, mantarlar üzerinde uzun süre durgun halde kalırsa mantari, bakteriyel hastalıklara ve yine mantarlar arasında solunumda çıkan CO2 birikmesi meydana gelerek, şekil deformasyonuna sebeb olur. Mantarlarda küçük şapka oluşumu ve sap uzaması meydana getirir. Ayrıca artan CO2 miktarı misellerin gelişmesini, yeni primordiumların oluşmasını durdurur. Taze hava alınmadığı ve havalandırma yapılmadığı zaman oda içindeki vantilatörler çalıştırılarak, oda havasının hareket ettirilmesine çalışılır. Bu olaya sirkülasyon adı verilir. Bu bakımdan havalandırma ile, sirkülasyon birbirine karıştırılmamalıdır.
İyi bir mantar verimi için, havalandırma ile oda içindeki karbondioksit oranı % 0,06-0,08 arasında tutulmalıdır. Oran % 0,2 ye çıkarsa mantarın saplan uzar. % 0,3 'te anormal baş teşekkülü görülür ve mantarların sap kısmı çok kalın, şapka çok ufak kalır. % 0,4 'ten sonra şapkalar açılır (Şekil 8.16) ve şapka oluşumu tamamen durur. Toprak üstünde yeniden misel oluşumu başlar. Mantarlar arasında oluşan ve sıkışan CO2 'yi emebilmek için hava hızı mantarlar üzerinde 0,2-0,3 m/s olmalıdır. Hızın az olması, havalandırmaya rağmen C02
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
'nin mantarlar arasında kalmasına ve buralarda CO2 oranın yükselmesine ve CO2 zararının meydana gelmesine neden teşkil eder. CO2 'yi mantarlar arasından çekmek üzere, hava hızı istenenden fazla arttırılırsa, bu kez de ortamda nem
azalmakta ve mantar üzeri kurumakta ve pullanma, yani timsah hastalığı ortaya çıkmaktadır. Taze havanın verilmediği, havalandırmanın yapılmadığı durumlarda yapılan sirkülasyon, yine mantarlar arasından CO2'yi çekip alır. Ancak taze hava almadan, sadece sürkulasyonla olayı götürmek, odadaki toplam CO2 miktarının % 0,1'e ve en fazla % 0,2 'ye çıkıncaya kadar devam edilebilir. Bu oranlardan sonra mutlaka odaya taze hava verme zorunluluğu vardır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Oda içinde yapılması gereken havalandırma kapasitesine, oda içi sıcaklığı ve odadan alınacak ürün miktarı etkilidir. Nitekim, 15°Cde 1 kg mantar için 1 saatte 1 m3 taze havaya gereksinim vardır. Bu, 1 m2 'lik bir alandan 1. flaşta 5 kg mantar hasat edilecekse, 1 m2 'lik alan için 5 m3/h havalandırma yapılacak demektir. 200 m2 üretim alam olan bir odada 5x200= 1.000 m3/h demektir. Oda içi sıcaklığı ve alınan ürün miktarına bağlı olarak gereken hava miktarı Cetvel 8.14 'de verilmiştir. Cetvel incelenirse, ürün miktarı sabit kalırken, oda sıcaklığının 16°C den 18°C 'ye çıkmasıyla 0,9-1 m3/hm2 'lik, oda sıcaklığı sabit, m2 'den alınan ürün miktarının 2 kg'dan 3 kg 'a çıkmasıyla 1-2 m3/hm2 lik havalandırma artışı meydana gelmektedir. Burada dikkat edilirse, üretim odasının sıcaklığının yükselmesinden çok, m2ıden alınan ürün miktarının artmasına bağlı olarak, taze havaya daha çok ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkmaktadır.
Üretim odasında 21.-23. günlerde mantar hasatına başlanır.
Hasat edilen ürüne I. flaş adı verilir. Birinci flaş ürünün tamamı 1-3
gün içinde toplanmalıdır. Toplama süresi ne kadar kısa olursa
yapılacak bakım işlemi daha düzgün uygulanır ve ikinci flaş mantarlar
daha kaliteli ve fazla olarak gelir. Hasat süresi uzadığı zaman I. flaş
ürünün altında, II. flaş ürünün primordiumları oluşmaya başlar ve I.
flaşın ürünü hasat edilirken, II. flaşın oluşan primordiumları zararlanır
ve bu durum ikinci ürün dalgasının azalmasına neden olur. I. flaş
hasatı tamamlanır tamamlanmaz, hemen bakım işleri yapılır. Bunun
için üretim yerlerindeki I. flaştan kalan küçük ve büyük mantarların
tümü alınır, hasat sırasındaki acele çalışmada kalan mantar kalıntıları
temizlenir. Yüzeyde oluşan
boşluklar yeniden steril örtü toprağı ile doldurulur ve hatta üretim alanının tümü üzerine çok ince bir tabaka örtü toprağı serilir. Etraf temizlenir, zemin suyla yıkanır. Sonra m" 'ye 2-4 İt arasında su verilerek, örtü toprağı su ile doyurulur. Hastalık ve zararlılara karşı ilaçlama yapılır. Bunun için örtü toprağı üzerine % 0,5 'lik formaldehit, veya % 0,1 'lik benlate veya zineb. endosülfan atılır, havaya DDVP veya malathion sıkılır. Havalandırma ilaçlamadan önce kesilir. Ancak gerekirse, kısa süreli havalandırma yapılır. Ayrıca odadaki nem miktarı buharlaşmayı azaltmak için tekrar % 90-95 'e çıkartılır.
Bakım işlemi bittikten 1-2 gün sonra, II. flaşın primordiumlarını oluşturmak üzere miseller toprak üzerinde kümeleşmeye başlar. Bu zaman odaya taze hava vererek misellerin daha çabuk primordium safhasına geçmesi sağlanır. Primordium safhasından tekrar mantarcıklar bezelye büyüklüğünü alıncaya kadar sulama yapmamaya özen gösterilir. Eğer yüzeyde kuruma varsa m" 'ye 0,2-0,3 İt su vererek, hafif havalandırma yapıp, ıslak yüzeylerin
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
kuruması sağlanır. Böylece ortaya çıkabilecek mantari ve bakteriyel leke hastalığı önlenir. 3.-5. günlerde mantarlar bezelye büyüklüğünü aldığında, oda nemi % 80-85 'e indirilir, m2 'ye 0,3-0,5 İt su vererek, sulamaya başlanır. Diğer günler su miktarı mantar büyüklüğüne ve miktarına göre arttırılır. Dikkat edilirse II. flaştaki bakım işleri, I. flaş dönemindeki bakım işlerinin aynısıdır. 7.-10. günler arasında II. flaş hasatı tamamlanır. Bu sefer III. flaş için, I. ve II. flaşta yapılan bakım işleri aynen tekrarlanır. Ancak havalandırma ve sulama miktarları ürün miktarı azalmaya başladığından bir miktar düşürülür. Diğer flaşlarda bu düşme devam eder. Yapılan işlemler Şekil 8.17 'de toplu olarak verilmiştir.
Önemli olan bir nokta, sulama yaparken suyun sert bir şekilde verilmemesi ve örtü toprağı üzerinde oluşan primordiumları ve genç mantarları zararlandırmayacak şekilde yumuşak atılmasıdır. Bunun için su. yukardan hafif bir kavis çizerek yataklar üzerine düşmeli ve yüzeye inmelidir. Çarpma etkisi oluşturmamalıdır. Yüksek basınçla suyun örtü toprağı ve genç mantarlar üzerine çarpması, örtü toprağının sıkışmasına, kaymak tabakası bağlamasına, havasız kalmasına neden olmakta, misel gelişmesini engellemekte ve primordium oluşumu aksatmaktadır. Ayrıca genç mantarlarda dokuları zedelemekte, yaralar maydana getirmekte, şekli bozuk şapka oluşumunu teşvik etmektedir. Her türlü zararlı etkiyi ortadan kaldırmak için, sulamada kullanılan memeler çok ince zerreler halinde suyu atmalıdır. FLEGG (1973) normal sulama ile, şişleme yoluyla suyun verilmesi yöntemlerinin, ürün miktarı üzerine yaptığı etkiyi incelemiş ve sonuçta şişleme yönteminin, püskürtme şekline göre % 20 fazla ürün verdiğini tespit etmiştir.
Örtü toprağı serilmesinden, hasat sonuna kadar geçen safhalarda karşılaşılan bazı önemli aksaklıklar ve bunların çözüm yolları Cetvel 8.15 ve Cetvel 8.16 'da verilmiştir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Örtü toprağı serilmiş üretim odasında birkaç gün kompost sıcaklığı 20-24°C ve nemi % 90-95 civarında tutulur. Bu sırada havalandırma pek yapılmaz. Ancak oda içinde ve kompostta aşırı bir sıcaklık artışı gözlenirse, havalandırma yaparak sıcaklığın istenen düzeye indirilmesine çalışılır. Örtü toprağındaki nem oranını korumak üzere, duruma göre her gün m2 'ye 0,25-0,50 Lt su püskürtülebilir.
Örtü toprağı serilmesinden sonra 4.-5. günlerde miseller örtü toprağı içinde sıçramıştır. Oda sıcaklığı her gün biraz düşürülerek, yavaş yavaş 19-20°C 'ye indirilir. Nem miktarında bir değişme vapılmaz. 6.-9. günlerde dikkatli bakılırsa, örtü toprağının üst yüzeyinde yer yer misellerin çıktığı tesbit edilir. Bu dönemde örtü toprağı bir tırmıkla, komposta kadar olan kısmı karıştırılır. Kompostun bu şekilde karıştırılmasına "TIRMIKLAMA" adı verilir. Tırmıklama ile önce oturmuş ve kısmen havasız kalmış ve kaymak tabakası bağlamaya yönelmiş örtü toprağının durumu düzeltilir. Yani havalandırılır, Kaymak tabakası kırılır. Daha sonra örtü toprağında misellerin her tarafa eşit dağılması sağlanır. Bir iki gün içinde örtü toprağı içindeki parçalanmış miseller tekrar birleşerek bütünleşir. Yeniden kompostla irtibat kurulur. 12,-14. günlerde örtü toprağı üzerinde daha kesif misel görülmesi başlar. Bu sırada fazla gelişmiş kısımların üzerine ince bir tabaka steril örtü toprağı atılır. Oda sıcaklığı havalandırma yaparak, 18°C 'den 14-16°C 'ye çekilir. Bu dönem yapılan havalandırma ve sıcaklık düşürmesi primordium oluşumunu teşvik eder. Günlük 0,25-0,30 İt su püskürtülmesine gerekirse devam edilir. 15.-16. günlerden itibaren toprak üzerinde küçük beyaz noktacıklar meydana gelir. Bu primordium başlangıcıdır. Bu dönemden sonra mümkünse yataklar üzerine su verilmez. Oda havasının karbondioksit miktarı kontrol
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
edilir, % 0,5 'i geçmemesi sağlanır, gerekirse havalandırma yapılarak", oran % 0,1-0,2 arasında tutulur. Mantarlar 2-3 gün içinde bezelye tanesi büyüklüğünü almışlardır ve böylece gelişmenin 17.-18. gününe gelinmiştir. Bu dönemde tekrar sulamaya başlanır ve m 'ye 0,3-0,6 Lt su verilir. Her geçen gün su miktarı biraz daha arttırılır. Ancak her sulamadan sonra havalandırma yapılarak, mantarların üst yüzeyinin nemli kalması önlenir. Bu işlem yapılmazsa, mantarın üst yüzeyinde fazla nem ve sıcaklıktan dolayı mantari ve bakteriyel lekeler meydana gelir. Mantarın kalitesinin bozulmasına sebep olur. Mantar toprak yüzünde görülünce, odanın nem oranı % 80-85 'e indirilir. Nemin yüksek olması mantarlarda terlemeyi yavaşlatır. Mantar su kaybetmediği için, ortamdan su ve dolayısiyle besin maddelerini alamaz ve büyümesi yavaşlar. 18. günde mz 'ye 1 Lt. 19. günde 1,5 Lt ve mantarların hasat, dönemi yaklaştığı 19.-22. günler arasında 2 Lt su verilir. Bu suyun 1 Lt 'si mantarın bünyesinde kullanılır ve protein oluşumu sağlanır. 1 Lt 'si fizyolojik olaylarda kullanılır ve buharlaşır. Genel de unutulmaması gereken bir kural, 1 kg mantar için 1 kg suya gereksinim olduğudur. Çünkü mantarların birleşiminin % 85-90 'ni su oluşturmaktadır.
Mantarlar bezelye büyüklüğünü almış ise, böyle bir üretim odasında havalandırma sürekli yapılmalıdır. Burada önemli bir konuyu daha açıklamakta yarar vardır. Bir ortamda havalandırma ve hava hareketi (sirkülasyonu) iki farklı olaydır. Genellikle havalandırma oda içindeki havanın değiştirilmesi ve yenilenmesi için yapılır. Çünkü 1 kg mantar oluşması için, mantarların beslenme sırasındaki solunumu ile 192 g O2 alınır ve dışarıya 264 g CO2 verilir. Eğer bu çıkan CO2 atılmaz ve dışardan taze hava içeri alınmazsa, oda içindeki oksijen eksilir, CO2 çoğalarak, oda havası kirlenir. Bu yüzden, dışardan taze hava alınarak oda içindeki kirli havanın dışarı atılması gerekir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Havalandırma esnasında, oda içinde kendiliğinden bir sirkülasyon da oluşur. Sirkülasyon, mantarlar arasındaki kirli (CO2 'i yükselmiş) havanın çekilip alınması için şarttır ve devamlı olmasında yarar vardır. Ancak her zaman oda içine taze hava vermek, yani havalandırma yapmak doğru olmayabilir. Ürünün oluşması için odada karbondioksit oranının istenen düzeyde tutulması ve yine soğutmanın yapıldığı sıcak zamanlarda enerjiden tasarruf edilmesi ve ekonomi sağlanması, dışardaki taze havanın belli aralıklarla içeri alınmasını zorunlu kılar. Bu durumda havalandırma kesildiğinden, havalandırmanın meydana getirdiği sirkülasyon da durur. Ancak belirttiğimiz gibi, oda havası hiç bir zaman durgun kalmamalıdır. Çünkü nemli hava, mantarlar üzerinde uzun süre durgun halde kalırsa mantari, bakteriyel hastalıklara ve yine mantarlar arasında solunumda çıkan CO2 birikmesi meydana gelerek, şekil deformasyonuna sebeb olur. Mantarlarda küçük şapka oluşumu ve sap uzaması meydana getirir. Ayrıca artan CO2 miktarı misellerin gelişmesini, yeni primordiumların oluşmasını durdurur. Taze hava alınmadığı ve havalandırma yapılmadığı zaman oda içindeki vantilatörler çalıştırılarak, oda havasının hareket ettirilmesine çalışılır. Bu olaya sirkülasyon adı verilir. Bu bakımdan havalandırma ile, sirkülasyon birbirine karıştırılmamalıdır.
İyi bir mantar verimi için, havalandırma ile oda içindeki karbondioksit oranı % 0,06-0,08 arasında tutulmalıdır. Oran % 0,2 ye çıkarsa mantarın saplan uzar. % 0,3 'te anormal baş teşekkülü görülür ve mantarların sap kısmı çok kalın, şapka çok ufak kalır. % 0,4 'ten sonra şapkalar açılır (Şekil 8.16) ve şapka oluşumu tamamen durur. Toprak üstünde yeniden misel oluşumu başlar. Mantarlar arasında oluşan ve sıkışan CO2 'yi emebilmek için hava hızı mantarlar üzerinde 0,2-0,3 m/s olmalıdır. Hızın az olması, havalandırmaya rağmen C02
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
'nin mantarlar arasında kalmasına ve buralarda CO2 oranın yükselmesine ve CO2 zararının meydana gelmesine neden teşkil eder. CO2 'yi mantarlar arasından çekmek üzere, hava hızı istenenden fazla arttırılırsa, bu kez de ortamda nem
azalmakta ve mantar üzeri kurumakta ve pullanma, yani timsah hastalığı ortaya çıkmaktadır. Taze havanın verilmediği, havalandırmanın yapılmadığı durumlarda yapılan sirkülasyon, yine mantarlar arasından CO2'yi çekip alır. Ancak taze hava almadan, sadece sürkulasyonla olayı götürmek, odadaki toplam CO2 miktarının % 0,1'e ve en fazla % 0,2 'ye çıkıncaya kadar devam edilebilir. Bu oranlardan sonra mutlaka odaya taze hava verme zorunluluğu vardır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Oda içinde yapılması gereken havalandırma kapasitesine, oda içi sıcaklığı ve odadan alınacak ürün miktarı etkilidir. Nitekim, 15°Cde 1 kg mantar için 1 saatte 1 m3 taze havaya gereksinim vardır. Bu, 1 m2 'lik bir alandan 1. flaşta 5 kg mantar hasat edilecekse, 1 m2 'lik alan için 5 m3/h havalandırma yapılacak demektir. 200 m2 üretim alam olan bir odada 5x200= 1.000 m3/h demektir. Oda içi sıcaklığı ve alınan ürün miktarına bağlı olarak gereken hava miktarı Cetvel 8.14 'de verilmiştir. Cetvel incelenirse, ürün miktarı sabit kalırken, oda sıcaklığının 16°C den 18°C 'ye çıkmasıyla 0,9-1 m3/hm2 'lik, oda sıcaklığı sabit, m2 'den alınan ürün miktarının 2 kg'dan 3 kg 'a çıkmasıyla 1-2 m3/hm2 lik havalandırma artışı meydana gelmektedir. Burada dikkat edilirse, üretim odasının sıcaklığının yükselmesinden çok, m2ıden alınan ürün miktarının artmasına bağlı olarak, taze havaya daha çok ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkmaktadır.
Üretim odasında 21.-23. günlerde mantar hasatına başlanır.
Hasat edilen ürüne I. flaş adı verilir. Birinci flaş ürünün tamamı 1-3
gün içinde toplanmalıdır. Toplama süresi ne kadar kısa olursa
yapılacak bakım işlemi daha düzgün uygulanır ve ikinci flaş mantarlar
daha kaliteli ve fazla olarak gelir. Hasat süresi uzadığı zaman I. flaş
ürünün altında, II. flaş ürünün primordiumları oluşmaya başlar ve I.
flaşın ürünü hasat edilirken, II. flaşın oluşan primordiumları zararlanır
ve bu durum ikinci ürün dalgasının azalmasına neden olur. I. flaş
hasatı tamamlanır tamamlanmaz, hemen bakım işleri yapılır. Bunun
için üretim yerlerindeki I. flaştan kalan küçük ve büyük mantarların
tümü alınır, hasat sırasındaki acele çalışmada kalan mantar kalıntıları
temizlenir. Yüzeyde oluşan
boşluklar yeniden steril örtü toprağı ile doldurulur ve hatta üretim alanının tümü üzerine çok ince bir tabaka örtü toprağı serilir. Etraf temizlenir, zemin suyla yıkanır. Sonra m" 'ye 2-4 İt arasında su verilerek, örtü toprağı su ile doyurulur. Hastalık ve zararlılara karşı ilaçlama yapılır. Bunun için örtü toprağı üzerine % 0,5 'lik formaldehit, veya % 0,1 'lik benlate veya zineb. endosülfan atılır, havaya DDVP veya malathion sıkılır. Havalandırma ilaçlamadan önce kesilir. Ancak gerekirse, kısa süreli havalandırma yapılır. Ayrıca odadaki nem miktarı buharlaşmayı azaltmak için tekrar % 90-95 'e çıkartılır.
Bakım işlemi bittikten 1-2 gün sonra, II. flaşın primordiumlarını oluşturmak üzere miseller toprak üzerinde kümeleşmeye başlar. Bu zaman odaya taze hava vererek misellerin daha çabuk primordium safhasına geçmesi sağlanır. Primordium safhasından tekrar mantarcıklar bezelye büyüklüğünü alıncaya kadar sulama yapmamaya özen gösterilir. Eğer yüzeyde kuruma varsa m" 'ye 0,2-0,3 İt su vererek, hafif havalandırma yapıp, ıslak yüzeylerin
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
kuruması sağlanır. Böylece ortaya çıkabilecek mantari ve bakteriyel leke hastalığı önlenir. 3.-5. günlerde mantarlar bezelye büyüklüğünü aldığında, oda nemi % 80-85 'e indirilir, m2 'ye 0,3-0,5 İt su vererek, sulamaya başlanır. Diğer günler su miktarı mantar büyüklüğüne ve miktarına göre arttırılır. Dikkat edilirse II. flaştaki bakım işleri, I. flaş dönemindeki bakım işlerinin aynısıdır. 7.-10. günler arasında II. flaş hasatı tamamlanır. Bu sefer III. flaş için, I. ve II. flaşta yapılan bakım işleri aynen tekrarlanır. Ancak havalandırma ve sulama miktarları ürün miktarı azalmaya başladığından bir miktar düşürülür. Diğer flaşlarda bu düşme devam eder. Yapılan işlemler Şekil 8.17 'de toplu olarak verilmiştir.
Önemli olan bir nokta, sulama yaparken suyun sert bir şekilde verilmemesi ve örtü toprağı üzerinde oluşan primordiumları ve genç mantarları zararlandırmayacak şekilde yumuşak atılmasıdır. Bunun için su. yukardan hafif bir kavis çizerek yataklar üzerine düşmeli ve yüzeye inmelidir. Çarpma etkisi oluşturmamalıdır. Yüksek basınçla suyun örtü toprağı ve genç mantarlar üzerine çarpması, örtü toprağının sıkışmasına, kaymak tabakası bağlamasına, havasız kalmasına neden olmakta, misel gelişmesini engellemekte ve primordium oluşumu aksatmaktadır. Ayrıca genç mantarlarda dokuları zedelemekte, yaralar maydana getirmekte, şekli bozuk şapka oluşumunu teşvik etmektedir. Her türlü zararlı etkiyi ortadan kaldırmak için, sulamada kullanılan memeler çok ince zerreler halinde suyu atmalıdır. FLEGG (1973) normal sulama ile, şişleme yoluyla suyun verilmesi yöntemlerinin, ürün miktarı üzerine yaptığı etkiyi incelemiş ve sonuçta şişleme yönteminin, püskürtme şekline göre % 20 fazla ürün verdiğini tespit etmiştir.
Örtü toprağı serilmesinden, hasat sonuna kadar geçen safhalarda karşılaşılan bazı önemli aksaklıklar ve bunların çözüm yolları Cetvel 8.15 ve Cetvel 8.16 'da verilmiştir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL