Tweet
9.4. Hijyen, Dezenfeksiyon ve Mübadele
Mantar işletmelerinde önemli olan koşul, mantarları hastalandırmadan yetiştiriciliği yapmaktır. Bunun için önceden gerekli önlemleri almak ve hastalık ve zararlıların ortaya çıkmasını engellemek, ancak bütün önlemlere karşın hastalık ve zararlı görünmüşse, o zaman mücadele yollarını denemektir. Konunun önemini göz önünde tutarak, önceki konularda bu konuya geniş çapta deyinmiş olmamıza rağmen, kitabın sonunda bir kez daha mantar üretiminin başından sonuna kadar yapılacak işlerde hijyen ve korunma yollarını maddeler halinde vermeyi uygun gördük.
1. Boşaltılan odaları hemen ilaçlayınız.
a. Buhar varsa ve buhar kullanımında diğer üretim odalarına zarar
verilmiyorsa, odaları 12 saat 65°C 'de buharda bırakınız, sonra
boşaltıp, tekrar buharlayınız
b. Buhar kullanma olanağı yoksa, % 2-10 'luk formaldehitle veya
sodyum pentaklorfenolatla iyice yıkarcasına ilaçlayınız.
2. Bütün hava giriş ve çıkış yerlerine filtre koyunuz. Dışardan hava ile
gelecek sporlara karşı önlem alınız. Kapıları kapalı tutunuz.
Havalandırmayı mümkünse hava kanalları ile yapınız.
3. Havalandırma kanallarına koyduğunuz filtreleri 2-3 ayda bir kontrol
ediniz. Bunların kuru kalmasını sağlayınız. Islak ve üzeri spor kaplı bir
filtrede üreyen zararlılar iç yüze kolayca geçer ve filtreye rağmen
hastalık işletmeye bulaşır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
4. Koridorları, kapıları her sabah temizleyiniz. Dezenfekte ediniz.
Haftada en az 2 kez, mümkünse hergün sabah ve akşam % 0,5 lik
formalinle ilaçlayınız.
5. Açıkta çevrede su birikintisi bırakmayınız. Çevrede sıçan, fare, sümüklü böcek, sinek, sivrisinek, kırmızı örümcek v.b. kontrolü yapınız, varsa önlem alınız. Çevreyi haftada en az bir kez ilaçlayınız.
6. Kompost yaparken her aktarmada kompostu ilaçlayınız. % 2 lik
Endosülfan, Basudin. Malathion, Dicofol kullanınız.
7. Kompostu aşılarken, örtü toprağı sererken, önce sinek ve böcek
mücadelesi yapınız. Zeminleri, kullanılan alet ve ekipmanı % 2-5 lik
formaldehitle ilaçlayınız.
8. Taşımada yere dökülmüş materyali toplayıp kullanmayınız. Hiçbir
şekilde kuluçka veya üretim odasına sokmayınız. Bunları toplayıp
işletmeden uzaklaştırınız.
9. Kullanılan aletleri kullanmadan önce ve kullandıktan sonra mutlaka
% 2 lik formaldehitle dezenfekte ediniz.
10. Kompost yapım yerinde dolaşıp, kuluçka ve üretim odasına
girmeyiniz. Girme mecburiyeti varsa ayakkabılarınızı, ellerinizi ve
elbiselerinizi dezenfekte ediniz.
11. Her gün ilk defa kuluçka odasından başlayarak, en genç üretim
odasına ve sırasıyla en eskisine doğru dolaşınız. Gelişmeyi, hastalık ve
zararlı olup olmadığını kontrol ediniz. Varsa gerekli önlemleri alınız.
Mümkünse hastalıklı kasa ve torbaları ilaçlayıp hemen oradan
uzaklaştırınız. Bu işlemleri yaparken çevreye yayılmasına izin
vermeyiniz. Odalara mümkün olduğunca az girip çıkınız.
12. Hasatta şapkası açılan mantarları hemen hasat ediniz. Bunları
mümkünse kapalı bir kutu veya ağızı sıkılan bir plastik torbaya
koyunuz. Açılmış mantarlar, yalnışlıkla açılmamış normal mantarların hasat yapıldığı kaplara konnıuşsa. hu kaplan kullanmadan önce nutlaka ilaçla dezenfekte ediniz.
13. Hasat sırasında kesilen artıkları yere. atmayınız. Bunları kesim sonrası kapalı kutulara veya plastik torbalara koyunuz. Hasat sonrası şletmeden uzaklaştırınız. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
14. Sinek ve sivrisinek mücadelesine önem veriniz. Özellikle sıcak
samanlarda ve yerlerde 1 sineğin 10-15 gün sonra en az 20.000 sinek
alacağını hiçbir zaman unutmayınız. Aşılama ve örtü toprağı sermede
sineklere kaşı ilaçlamayı unutmayınız.
15. Aşılamadan sonra, kompostun üzeri örtülünce; ilaçlama yapınız ve
bu ilaçlamaları haftada en az bir defa tekrarlayınız. İlaçlama sırasında
örtü materyali üzerinde fazla su kalıntısı kalmasına izin vermeyiniz.
16. Virüs hastalığı ne kadar erken ortaya çıkarsa zarar o kadar
büyüktür. Virüslerin işletmeye ilk geliş yeri havalandırmadır.
Havalandırma deliklerine 3-4 microndan daha küçük deliğe sahip
filtreler takınız.
17. Manlar ve bakteriler daha çok, çabuk parçalanan, şekerli organik
maddeler üzerinde ürer. Kompost yaparken bu maddeleri
kullanıyorsanız, bunları yığın yaparken veya ilk aktarmada komposta
ilave ediniz. Son aktarmalarda ilave ederseniz, kompost içinde bu tip
şekerli maddeler kalabilir ve daha sonra bu kompostun hastalıklara
yakalanma yüzdesi artar.
18. Kireç hastalığı, kompostun pH'sı 7,5'un üzerine çıkdığı zaman
meydana gelir. Mantarın gelişmesi on iyi pH 7.5'ın altında olduğu
zamandır(pH=7.0). II.fermantasyon sonrası komposi pH'nın 7,5 'in
allında olmasını sağlayınız. Bunun için pastörizasyon odasının hava
çıkış deliğinden çıkan havayı turnusol kağıdı ile kontrol (-ediniz.
Kağıtın kırmızı kalması ve mavi renge dönmemesi amonyağın
kalmadığını ve pH'nın istenen seviyeye indiğini gösterir;
19. Zeytin külü hastalığı, kompostta amonyak kalmışsa, daha çok
görülür. Amonyak suda çözünürse, varlığı belli olmaz. Aşılamadan
sonra suyun uçmasıyla, amonyak ortaya çıkar. Bu bakımdan
komposlla dışsal nem bulunmamalı, içsel nem % 62-63 civarında
olmalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
20. Bakteri hastalıkları kompost fazla ıslak, çevre sıcaklığı yüksek
olduğu zaman ve yeteri kadar havalandırma yapılmıyorsa meydana
gelir. Hastalık görüldüğü zaman sıcaklığı düşürmek, sulamayı ve
dolayısiyle nemi azaltmak ve havalandırmayı arttırmak, çoğu Kez
ilaçlama yapmadan hastalığın önlenmesine yol açar,
21. Örtü toprağı serildiği zaman üzerine 1 m2'ye 1 gr diazinon
serpilmeli ve oda havası endosülfanla ilaçlanmalıdır.
22. Kültür sırasında sinekler görülürse DDVP ve aerosol gibi ilaçlarla
oda havası ilaçlanmalıdır. Başlangıçta iyi bir mücadele, sonradan
sineklerin çok fazla çoğaldığı dönemde yapılacak mücadeleden daha
başarılıdır.
23. Havada uçan sinekler kolay öldürülür. Ancak örtü toprağı ve
kompost içine kaçanları öldürmek zordur.
24. Örtü toprağı iyi dezenfekte edilmemişse, sinek, kırmızı örümcek,
nematod, kuru ve yaş kabarcık. Dactylium gibi hastalıkları taşır. Örtü
toprağı 60-65°C 'de en az 4-6 saat dezenfekte edilmelidir. Daha iyi
dezenfekte edelim diyerek sakın 65°C 'nin üstüne çıkmayın. Yüksek
dereceler ve süreler, kompostaki bütün canlıları öldürür. Bu tip örtü
topraklarında ileride verim düşüklüğü yanında, hastalık ve zararlıların
kolayca bulaşma olasılığını arttırır.
25. Örtü toprağı serilmeden, serildikten sonra % 0,5 'lik formaldehitle
ilaçlama yapmak iyi sonuçlar verir. Bunun yanında 1 m2lye 1 gr
mancozeb verilirse daha iyi sonuç alınır. Mancozeb bulunamazsa,
benoyml(benlate) sistematik fungisit atılır.
26. İki hasat arasında % 0.25-0,30-0,50 'lik formaldehitle ilaçlama
yapılır. İlaçlı suyun 1 lt'si 1 mz'ye atılır.
27. Mantarın istemiş olduğu sıcaklık derecesi 14-16°C'dır. 18-20°C 'de
hastalık ve zararlılar artar. Özellikle yaş ve kuru kabarcık .sinekler,
kırmızı örümcekler görülür. Bu bakımdan işletmede sıcaklığı
düşürmek ve soğutma kullanmak gerekir. Sıcaklığı düşürücü önlem
almamıyorsa, sıcak zamanlarda üretimden vaz geçilmelidir. Eğer
üretime devam edilirse işletmede hastalık ve zararlılar çoğalır. Belki az
bir ürün alınır ama, esas ürün alınacak zamanda, bu hastalık ve
zararlılar işletmeye bulaşmış durumda olduğundan doğru dürüst ürün
alma olanağı kaybedilir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Son olarak da, eldeki mevcut ilaçlar nerede ve nasıl kullanılmalıdır.
Mantar işletmelerinde önemli olan koşul, mantarları hastalandırmadan yetiştiriciliği yapmaktır. Bunun için önceden gerekli önlemleri almak ve hastalık ve zararlıların ortaya çıkmasını engellemek, ancak bütün önlemlere karşın hastalık ve zararlı görünmüşse, o zaman mücadele yollarını denemektir. Konunun önemini göz önünde tutarak, önceki konularda bu konuya geniş çapta deyinmiş olmamıza rağmen, kitabın sonunda bir kez daha mantar üretiminin başından sonuna kadar yapılacak işlerde hijyen ve korunma yollarını maddeler halinde vermeyi uygun gördük.
1. Boşaltılan odaları hemen ilaçlayınız.
a. Buhar varsa ve buhar kullanımında diğer üretim odalarına zarar
verilmiyorsa, odaları 12 saat 65°C 'de buharda bırakınız, sonra
boşaltıp, tekrar buharlayınız
b. Buhar kullanma olanağı yoksa, % 2-10 'luk formaldehitle veya
sodyum pentaklorfenolatla iyice yıkarcasına ilaçlayınız.
2. Bütün hava giriş ve çıkış yerlerine filtre koyunuz. Dışardan hava ile
gelecek sporlara karşı önlem alınız. Kapıları kapalı tutunuz.
Havalandırmayı mümkünse hava kanalları ile yapınız.
3. Havalandırma kanallarına koyduğunuz filtreleri 2-3 ayda bir kontrol
ediniz. Bunların kuru kalmasını sağlayınız. Islak ve üzeri spor kaplı bir
filtrede üreyen zararlılar iç yüze kolayca geçer ve filtreye rağmen
hastalık işletmeye bulaşır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
4. Koridorları, kapıları her sabah temizleyiniz. Dezenfekte ediniz.
Haftada en az 2 kez, mümkünse hergün sabah ve akşam % 0,5 lik
formalinle ilaçlayınız.
5. Açıkta çevrede su birikintisi bırakmayınız. Çevrede sıçan, fare, sümüklü böcek, sinek, sivrisinek, kırmızı örümcek v.b. kontrolü yapınız, varsa önlem alınız. Çevreyi haftada en az bir kez ilaçlayınız.
6. Kompost yaparken her aktarmada kompostu ilaçlayınız. % 2 lik
Endosülfan, Basudin. Malathion, Dicofol kullanınız.
7. Kompostu aşılarken, örtü toprağı sererken, önce sinek ve böcek
mücadelesi yapınız. Zeminleri, kullanılan alet ve ekipmanı % 2-5 lik
formaldehitle ilaçlayınız.
8. Taşımada yere dökülmüş materyali toplayıp kullanmayınız. Hiçbir
şekilde kuluçka veya üretim odasına sokmayınız. Bunları toplayıp
işletmeden uzaklaştırınız.
9. Kullanılan aletleri kullanmadan önce ve kullandıktan sonra mutlaka
% 2 lik formaldehitle dezenfekte ediniz.
10. Kompost yapım yerinde dolaşıp, kuluçka ve üretim odasına
girmeyiniz. Girme mecburiyeti varsa ayakkabılarınızı, ellerinizi ve
elbiselerinizi dezenfekte ediniz.
11. Her gün ilk defa kuluçka odasından başlayarak, en genç üretim
odasına ve sırasıyla en eskisine doğru dolaşınız. Gelişmeyi, hastalık ve
zararlı olup olmadığını kontrol ediniz. Varsa gerekli önlemleri alınız.
Mümkünse hastalıklı kasa ve torbaları ilaçlayıp hemen oradan
uzaklaştırınız. Bu işlemleri yaparken çevreye yayılmasına izin
vermeyiniz. Odalara mümkün olduğunca az girip çıkınız.
12. Hasatta şapkası açılan mantarları hemen hasat ediniz. Bunları
mümkünse kapalı bir kutu veya ağızı sıkılan bir plastik torbaya
koyunuz. Açılmış mantarlar, yalnışlıkla açılmamış normal mantarların hasat yapıldığı kaplara konnıuşsa. hu kaplan kullanmadan önce nutlaka ilaçla dezenfekte ediniz.
13. Hasat sırasında kesilen artıkları yere. atmayınız. Bunları kesim sonrası kapalı kutulara veya plastik torbalara koyunuz. Hasat sonrası şletmeden uzaklaştırınız. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
14. Sinek ve sivrisinek mücadelesine önem veriniz. Özellikle sıcak
samanlarda ve yerlerde 1 sineğin 10-15 gün sonra en az 20.000 sinek
alacağını hiçbir zaman unutmayınız. Aşılama ve örtü toprağı sermede
sineklere kaşı ilaçlamayı unutmayınız.
15. Aşılamadan sonra, kompostun üzeri örtülünce; ilaçlama yapınız ve
bu ilaçlamaları haftada en az bir defa tekrarlayınız. İlaçlama sırasında
örtü materyali üzerinde fazla su kalıntısı kalmasına izin vermeyiniz.
16. Virüs hastalığı ne kadar erken ortaya çıkarsa zarar o kadar
büyüktür. Virüslerin işletmeye ilk geliş yeri havalandırmadır.
Havalandırma deliklerine 3-4 microndan daha küçük deliğe sahip
filtreler takınız.
17. Manlar ve bakteriler daha çok, çabuk parçalanan, şekerli organik
maddeler üzerinde ürer. Kompost yaparken bu maddeleri
kullanıyorsanız, bunları yığın yaparken veya ilk aktarmada komposta
ilave ediniz. Son aktarmalarda ilave ederseniz, kompost içinde bu tip
şekerli maddeler kalabilir ve daha sonra bu kompostun hastalıklara
yakalanma yüzdesi artar.
18. Kireç hastalığı, kompostun pH'sı 7,5'un üzerine çıkdığı zaman
meydana gelir. Mantarın gelişmesi on iyi pH 7.5'ın altında olduğu
zamandır(pH=7.0). II.fermantasyon sonrası komposi pH'nın 7,5 'in
allında olmasını sağlayınız. Bunun için pastörizasyon odasının hava
çıkış deliğinden çıkan havayı turnusol kağıdı ile kontrol (-ediniz.
Kağıtın kırmızı kalması ve mavi renge dönmemesi amonyağın
kalmadığını ve pH'nın istenen seviyeye indiğini gösterir;
19. Zeytin külü hastalığı, kompostta amonyak kalmışsa, daha çok
görülür. Amonyak suda çözünürse, varlığı belli olmaz. Aşılamadan
sonra suyun uçmasıyla, amonyak ortaya çıkar. Bu bakımdan
komposlla dışsal nem bulunmamalı, içsel nem % 62-63 civarında
olmalıdır. Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
20. Bakteri hastalıkları kompost fazla ıslak, çevre sıcaklığı yüksek
olduğu zaman ve yeteri kadar havalandırma yapılmıyorsa meydana
gelir. Hastalık görüldüğü zaman sıcaklığı düşürmek, sulamayı ve
dolayısiyle nemi azaltmak ve havalandırmayı arttırmak, çoğu Kez
ilaçlama yapmadan hastalığın önlenmesine yol açar,
21. Örtü toprağı serildiği zaman üzerine 1 m2'ye 1 gr diazinon
serpilmeli ve oda havası endosülfanla ilaçlanmalıdır.
22. Kültür sırasında sinekler görülürse DDVP ve aerosol gibi ilaçlarla
oda havası ilaçlanmalıdır. Başlangıçta iyi bir mücadele, sonradan
sineklerin çok fazla çoğaldığı dönemde yapılacak mücadeleden daha
başarılıdır.
23. Havada uçan sinekler kolay öldürülür. Ancak örtü toprağı ve
kompost içine kaçanları öldürmek zordur.
24. Örtü toprağı iyi dezenfekte edilmemişse, sinek, kırmızı örümcek,
nematod, kuru ve yaş kabarcık. Dactylium gibi hastalıkları taşır. Örtü
toprağı 60-65°C 'de en az 4-6 saat dezenfekte edilmelidir. Daha iyi
dezenfekte edelim diyerek sakın 65°C 'nin üstüne çıkmayın. Yüksek
dereceler ve süreler, kompostaki bütün canlıları öldürür. Bu tip örtü
topraklarında ileride verim düşüklüğü yanında, hastalık ve zararlıların
kolayca bulaşma olasılığını arttırır.
25. Örtü toprağı serilmeden, serildikten sonra % 0,5 'lik formaldehitle
ilaçlama yapmak iyi sonuçlar verir. Bunun yanında 1 m2lye 1 gr
mancozeb verilirse daha iyi sonuç alınır. Mancozeb bulunamazsa,
benoyml(benlate) sistematik fungisit atılır.
26. İki hasat arasında % 0.25-0,30-0,50 'lik formaldehitle ilaçlama
yapılır. İlaçlı suyun 1 lt'si 1 mz'ye atılır.
27. Mantarın istemiş olduğu sıcaklık derecesi 14-16°C'dır. 18-20°C 'de
hastalık ve zararlılar artar. Özellikle yaş ve kuru kabarcık .sinekler,
kırmızı örümcekler görülür. Bu bakımdan işletmede sıcaklığı
düşürmek ve soğutma kullanmak gerekir. Sıcaklığı düşürücü önlem
almamıyorsa, sıcak zamanlarda üretimden vaz geçilmelidir. Eğer
üretime devam edilirse işletmede hastalık ve zararlılar çoğalır. Belki az
bir ürün alınır ama, esas ürün alınacak zamanda, bu hastalık ve
zararlılar işletmeye bulaşmış durumda olduğundan doğru dürüst ürün
alma olanağı kaybedilir.
Mantar Yetiştiriciliği Kitabı Prof.Dr.Atila GÜNAY - BAHCESELFORUMSEL
Son olarak da, eldeki mevcut ilaçlar nerede ve nasıl kullanılmalıdır.