Tweet
KÜLTÜRÜ YAPILAN YENİLEBİLİR MANTARLAR M.Ertuğrul İLBAY
ÖZET: Doğada yüzlerce mantar türünün bulunmasına rağmen çok azının kültürü ve ticari olarak üretimi yapılabilmektedir. Halen dünyada üretimi ve tüketimi en fazla yapılan tür beyaz şapkalı mantardır .Ülkemizde de mantar yetiştiriciliği denince sadece beyaz şapkalı mantar akla gelmektedir. Oysa kültürü yapılan mantarlar içerisinde besin değeri, tıbbi özellikleri, fiyatı, görünüşü, tadı ile aroması bakımından dünya piyasasında önemli rol oynayan bir çok tür dikkate alınmamaktadır.
Bu çalışmada dünya üretiminde rol oynayan bazı mantar türlerinin yetiştirme teknikleri incelenerek, kültür pratiklerinin ortaya konulması ve ülkemiz tarımına getireceği katkıların belirlenmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mantar, Yetiştiricilik
CULTIVATED EDIBLE MUSHROOMS
ABSTRACT:Although there is lots of mushroom species in the nature, the amount of cultivated and commercially grown ones are quite limited.
The nıost cultivated mushroom specie in the world is Agaricus bisporus at the moment. On the other hand, it is the only muhroom specie cultivated in our country and other cultivars w hich have importance in European Markets in terms of nutritional value, medical properties, prices. apperianee. taste and flavor are not considered in our country.
This research is aimed to investigate the cultivation techniques and cultural practices and protits to Turkish agricultııre of some mushroom species vvhich have importance in world markets.
Key VVords: Mushroom, Cultivation GİRİŞ
İnsan ve hayvan beslenmesinde, tıp alanında kullanımının yanında doğada organik maddelerin parçalanmasında son derece önemli rol oynayan mantarların, toprak, su ve havada, hemen hemen bütün dünya üzerine dağılmış bulunan biçim ve boyutları gözle görülemeyecek kadar küçük ve ilkel olanlarından çok gelişmişolanlarına kadar yaklaşık 1.5 milyon fungus türünün varlığı ileri sürülmektedir. Sözkonusu sayı içerisinde günümüze kadar 69.000 tür net olarak tespit edilmiş ve tanımlanmıştır. 69.000 tür içerisinde 10.000'i makrofungus olarak değerlendirilmekte, makrofunguslardan 5020 adedinin yenilebilir. 1820'sinin tıp alanında kullanıldığı. 1010 tanesinin zehirli, 2150'sinin ise zehirli olmayıp ancak yenilebilir nitelik taşımayan "kav" mantarları grubuna girdiği belirtilmektedir. Yenilebilir 5020 tür içerisinde 5 tanesi endüstriyel anlamda yetiştirilirken. 22 tanesinin ticari anlamda kültürü yapılmakta, yaklaşık 120 türün ise ekonomik anlamda yetiştiriciliğini yapmak üzere çalışmalar devam etmektedir (A.U.Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Dışkapı, Ankara.).
Günümüzde mantarcılığın ileri olduğu birçok ülkede mantar terimi bitkiler ve hayvanlar aleminin dışında tutulmakta, birçok türün yetiştiriciliği ayrı bir endüstri dalı olarak kabul edilmektedir. Nitekim böyle ülkeler değişik türlerin üretiminden önemli bir ekonomik kazanç sağlarken, mantar tüketimi halkın günlük yaşamında rutin olarak yemeklerde kullandıkları sıradan gıda niteliği bile taşımaktadır.
Ülkemizde mantar üretimi deyince sadece beyaz şapkalı mantarın yetiştiriciliği dikkate alınmakta tadı. besin değeri, tıbbi özellikleri, fiyatı bakımından kültürü yapılabilen üstün nitelikli çok sayıda tür yabana atılmaktadır. Oysa gelişmesi büyük ölçüde tarıma dayalı olan ülkemizde, ekolojimiz, mevcut tarımsal potansiyelimiz ve teknolojik olarak alt yapımız kültürü yapılabilen mantar türlerinin basit sistemlerle üretilmesine son derece elverişlidir. Yetiştiricilikte kullanılacak hammadde kaynaklarının çok kolay bulunabilmesi değişik türlerin üretimini cazip hale getirebilir. Diğer taraftan tür çeşitliliğinin artırılması üreticilerimiz arasında alternatiftik yaratacağı gibi, konuya yeni başlayan yatırımcılara büyük avantajlar sağlayacak ve gün geçtikçe daha ciddi boyutlara ulaşan işsizlik sorununa kısmen çözüm olabilecektir.
Bu tebliğde dünya piyasasında önemli rol oynayan mantar türlerinin yetiştirme teknikleri incelenmiş ve kültür pratiklerinin ortaya konulmasına çalışılmıştır.
ÖZET: Doğada yüzlerce mantar türünün bulunmasına rağmen çok azının kültürü ve ticari olarak üretimi yapılabilmektedir. Halen dünyada üretimi ve tüketimi en fazla yapılan tür beyaz şapkalı mantardır .Ülkemizde de mantar yetiştiriciliği denince sadece beyaz şapkalı mantar akla gelmektedir. Oysa kültürü yapılan mantarlar içerisinde besin değeri, tıbbi özellikleri, fiyatı, görünüşü, tadı ile aroması bakımından dünya piyasasında önemli rol oynayan bir çok tür dikkate alınmamaktadır.
Bu çalışmada dünya üretiminde rol oynayan bazı mantar türlerinin yetiştirme teknikleri incelenerek, kültür pratiklerinin ortaya konulması ve ülkemiz tarımına getireceği katkıların belirlenmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Mantar, Yetiştiricilik
CULTIVATED EDIBLE MUSHROOMS
ABSTRACT:Although there is lots of mushroom species in the nature, the amount of cultivated and commercially grown ones are quite limited.
The nıost cultivated mushroom specie in the world is Agaricus bisporus at the moment. On the other hand, it is the only muhroom specie cultivated in our country and other cultivars w hich have importance in European Markets in terms of nutritional value, medical properties, prices. apperianee. taste and flavor are not considered in our country.
This research is aimed to investigate the cultivation techniques and cultural practices and protits to Turkish agricultııre of some mushroom species vvhich have importance in world markets.
Key VVords: Mushroom, Cultivation GİRİŞ
İnsan ve hayvan beslenmesinde, tıp alanında kullanımının yanında doğada organik maddelerin parçalanmasında son derece önemli rol oynayan mantarların, toprak, su ve havada, hemen hemen bütün dünya üzerine dağılmış bulunan biçim ve boyutları gözle görülemeyecek kadar küçük ve ilkel olanlarından çok gelişmişolanlarına kadar yaklaşık 1.5 milyon fungus türünün varlığı ileri sürülmektedir. Sözkonusu sayı içerisinde günümüze kadar 69.000 tür net olarak tespit edilmiş ve tanımlanmıştır. 69.000 tür içerisinde 10.000'i makrofungus olarak değerlendirilmekte, makrofunguslardan 5020 adedinin yenilebilir. 1820'sinin tıp alanında kullanıldığı. 1010 tanesinin zehirli, 2150'sinin ise zehirli olmayıp ancak yenilebilir nitelik taşımayan "kav" mantarları grubuna girdiği belirtilmektedir. Yenilebilir 5020 tür içerisinde 5 tanesi endüstriyel anlamda yetiştirilirken. 22 tanesinin ticari anlamda kültürü yapılmakta, yaklaşık 120 türün ise ekonomik anlamda yetiştiriciliğini yapmak üzere çalışmalar devam etmektedir (A.U.Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, Dışkapı, Ankara.).
Günümüzde mantarcılığın ileri olduğu birçok ülkede mantar terimi bitkiler ve hayvanlar aleminin dışında tutulmakta, birçok türün yetiştiriciliği ayrı bir endüstri dalı olarak kabul edilmektedir. Nitekim böyle ülkeler değişik türlerin üretiminden önemli bir ekonomik kazanç sağlarken, mantar tüketimi halkın günlük yaşamında rutin olarak yemeklerde kullandıkları sıradan gıda niteliği bile taşımaktadır.
Ülkemizde mantar üretimi deyince sadece beyaz şapkalı mantarın yetiştiriciliği dikkate alınmakta tadı. besin değeri, tıbbi özellikleri, fiyatı bakımından kültürü yapılabilen üstün nitelikli çok sayıda tür yabana atılmaktadır. Oysa gelişmesi büyük ölçüde tarıma dayalı olan ülkemizde, ekolojimiz, mevcut tarımsal potansiyelimiz ve teknolojik olarak alt yapımız kültürü yapılabilen mantar türlerinin basit sistemlerle üretilmesine son derece elverişlidir. Yetiştiricilikte kullanılacak hammadde kaynaklarının çok kolay bulunabilmesi değişik türlerin üretimini cazip hale getirebilir. Diğer taraftan tür çeşitliliğinin artırılması üreticilerimiz arasında alternatiftik yaratacağı gibi, konuya yeni başlayan yatırımcılara büyük avantajlar sağlayacak ve gün geçtikçe daha ciddi boyutlara ulaşan işsizlik sorununa kısmen çözüm olabilecektir.
Bu tebliğde dünya piyasasında önemli rol oynayan mantar türlerinin yetiştirme teknikleri incelenmiş ve kültür pratiklerinin ortaya konulmasına çalışılmıştır.
Comment