Tweet
1. Agaricus bitorquis
Ülkemizde göbelek mantarı olarak bilinen ve birçok bölgemizde doğal olarak bulunan A.bitorcjiıis beyaz renkli, şapka çapı yaklaşık 5-9 cm, kalınlığı ise 2-3 cm, gövdesi 2-5 cm uzunluğunda kalın ve küçüktür. Gövdenin üzerinde belirgin bir yaka bulunmakta, şapkanın üst kısmı içeri doğru hafif çukur şeklindedir
A.bitoırjuis'ta. Basidiomycetes sınıfının tipik yaşam döngüsü görülmektedir. Basidiumlarında her biri tek çekirdek içeren 4 basidiospor yeralır ve her haploid spor steril olup. tek başlarına mantar oluşturamaz. Mantar oluşumu için homokaryotik misellerin birleşmesi ve heterokaryotik misellerin oluşması gereklidir. Homotallic A.bisponıs'ta ise basidiumda mayoz bölünme sonucu oluşan 4 adet haploid çekirdekten ikisi bir sterigmataya diğer ikisi öbür sterigmataya geçmekte ve diploid yapıda 2 basidiospor oluşmaktadır. Bu nedenle A. bisponts'la tek bir spordan elde edilecek misel mantar oluşturabilmektedir (3,4).
1970'li yıllarda yukarıda açıklanan basidiomycetes sınıfının yaşam döngüsünün açıklığa kavuşturulmasıyla mantar ıslahına yönelik çalışmalar hız kazanmış ve günümüzde çok sayıda ;ari ırk dünya piyasasına sürülmüştür. Halen dünya piyasasında mantar ırkları harf veya sayılarla Kİlanarak adlandırılmakta, birçok ırkın içinde A.büorquis, A.bisporus, A.campestris ve arvensis veya bunların melezleri olmaları sonucu "white button mushroom" ingilizce ismiyle satışa sunulmakta, çok sayıda ticari tohum hattı ırkların mozayiği halinde bulunmaktadır.
1972 yılında virüse dayanıklılığın tespitiyle A.bitorquis ırk ıslahında yoğun olarak kullanılmaya başlanmış ve gelişen teknolojiye paralel olarak yetiştiriciliğinin esasları ortaya konmuştur.
A.bitorquis dünyada ilk kez Somycel firması tarafından 1973 yılında kültüre alınmıştır, aslında yetiştirme ortamı ve yetiştiricilik şekli bakımından A.bisporus üretiminde kullanılan yöntemden hiçbir farklılık göstermemekte, kullanılan kompost ve üretim aşamalarının aynısı uygulanmaktadır. Bununla beraber A.bitorquis misel gelişmesi için 30-34° C, mantar oluşumu in 26 ° C gibi A.bisporus'tan çok daha yüksek sıcaklığa ihtiyaç duymaktadır (5.6). Söz konusu durum özellikle sıcak bölgelerde veya sıcak geçen yaz aylarında işletmeler için avantaj sağlamaktadır. Misel gelişim süresi 10-12 gündür ve gelişme sonrası yine A.bisporus 'tan farklı olarak 2 cm'lik toprak tabakası yeterli olmaktadır. İri yapısı nedeniyle elle kolaylıkla hasat edilebilmekte ve bu durum işçilik maliyetlerini azaltmakta, hasat süresi ise 8-9 hafta kadar sürebilmektedir. CO2 oranının yüksek olması misel gelişimini ve verimi olumlu yönde etkilerken, hasat döneminde oda hava neminin yine çok yüksek tutulması gerekmektedir.
Dokusu sert olup, basınçta kahverengileşmeye daha az meğilli olan A.bitorquis'm dııkça uzun bir raf ömrübulunmaktadır. Bununla beraber yüksek amonyak ile Verticillium. ycogena gibi hastalıklara duyarlı olması dezavantaj teşkil etmekte, ayrıca lamellerin şapka ıpalıyken olgunlaşması konserve sırasında suyun bulanıklaşmasına yol açmakta, gövdesinin sa olması mekanik hasatı engellemektedir (7,8,9).
Tek başına kültürü yapılabileceği gibi A.bitorqıtis özellikle ıslah programlarında yer almaktadır. A.bitorquisrm en önemli özelliği virüs hastalıklarına dayanıklı olmasıdır. Ülkemizde halen görülmemesine rağmen bir işletmenin yıkımına mal olabilecek virüs hastalıkları nedeniyle. bitorquis; üzerinde önemle durulması gereken mantar türü olarak karşımıza çıkmaktadır.
KÜLTÜRÜ YAPILAN YENİLEBİLİR MANTARLAR M.Ertuğrul İLBAY
Ülkemizde göbelek mantarı olarak bilinen ve birçok bölgemizde doğal olarak bulunan A.bitorcjiıis beyaz renkli, şapka çapı yaklaşık 5-9 cm, kalınlığı ise 2-3 cm, gövdesi 2-5 cm uzunluğunda kalın ve küçüktür. Gövdenin üzerinde belirgin bir yaka bulunmakta, şapkanın üst kısmı içeri doğru hafif çukur şeklindedir
A.bitoırjuis'ta. Basidiomycetes sınıfının tipik yaşam döngüsü görülmektedir. Basidiumlarında her biri tek çekirdek içeren 4 basidiospor yeralır ve her haploid spor steril olup. tek başlarına mantar oluşturamaz. Mantar oluşumu için homokaryotik misellerin birleşmesi ve heterokaryotik misellerin oluşması gereklidir. Homotallic A.bisponıs'ta ise basidiumda mayoz bölünme sonucu oluşan 4 adet haploid çekirdekten ikisi bir sterigmataya diğer ikisi öbür sterigmataya geçmekte ve diploid yapıda 2 basidiospor oluşmaktadır. Bu nedenle A. bisponts'la tek bir spordan elde edilecek misel mantar oluşturabilmektedir (3,4).
1970'li yıllarda yukarıda açıklanan basidiomycetes sınıfının yaşam döngüsünün açıklığa kavuşturulmasıyla mantar ıslahına yönelik çalışmalar hız kazanmış ve günümüzde çok sayıda ;ari ırk dünya piyasasına sürülmüştür. Halen dünya piyasasında mantar ırkları harf veya sayılarla Kİlanarak adlandırılmakta, birçok ırkın içinde A.büorquis, A.bisporus, A.campestris ve arvensis veya bunların melezleri olmaları sonucu "white button mushroom" ingilizce ismiyle satışa sunulmakta, çok sayıda ticari tohum hattı ırkların mozayiği halinde bulunmaktadır.
1972 yılında virüse dayanıklılığın tespitiyle A.bitorquis ırk ıslahında yoğun olarak kullanılmaya başlanmış ve gelişen teknolojiye paralel olarak yetiştiriciliğinin esasları ortaya konmuştur.
A.bitorquis dünyada ilk kez Somycel firması tarafından 1973 yılında kültüre alınmıştır, aslında yetiştirme ortamı ve yetiştiricilik şekli bakımından A.bisporus üretiminde kullanılan yöntemden hiçbir farklılık göstermemekte, kullanılan kompost ve üretim aşamalarının aynısı uygulanmaktadır. Bununla beraber A.bitorquis misel gelişmesi için 30-34° C, mantar oluşumu in 26 ° C gibi A.bisporus'tan çok daha yüksek sıcaklığa ihtiyaç duymaktadır (5.6). Söz konusu durum özellikle sıcak bölgelerde veya sıcak geçen yaz aylarında işletmeler için avantaj sağlamaktadır. Misel gelişim süresi 10-12 gündür ve gelişme sonrası yine A.bisporus 'tan farklı olarak 2 cm'lik toprak tabakası yeterli olmaktadır. İri yapısı nedeniyle elle kolaylıkla hasat edilebilmekte ve bu durum işçilik maliyetlerini azaltmakta, hasat süresi ise 8-9 hafta kadar sürebilmektedir. CO2 oranının yüksek olması misel gelişimini ve verimi olumlu yönde etkilerken, hasat döneminde oda hava neminin yine çok yüksek tutulması gerekmektedir.
Dokusu sert olup, basınçta kahverengileşmeye daha az meğilli olan A.bitorquis'm dııkça uzun bir raf ömrübulunmaktadır. Bununla beraber yüksek amonyak ile Verticillium. ycogena gibi hastalıklara duyarlı olması dezavantaj teşkil etmekte, ayrıca lamellerin şapka ıpalıyken olgunlaşması konserve sırasında suyun bulanıklaşmasına yol açmakta, gövdesinin sa olması mekanik hasatı engellemektedir (7,8,9).
Tek başına kültürü yapılabileceği gibi A.bitorqıtis özellikle ıslah programlarında yer almaktadır. A.bitorquisrm en önemli özelliği virüs hastalıklarına dayanıklı olmasıdır. Ülkemizde halen görülmemesine rağmen bir işletmenin yıkımına mal olabilecek virüs hastalıkları nedeniyle. bitorquis; üzerinde önemle durulması gereken mantar türü olarak karşımıza çıkmaktadır.
KÜLTÜRÜ YAPILAN YENİLEBİLİR MANTARLAR M.Ertuğrul İLBAY
Comment