Tweet
Pleurotus spp. KÜLTÜRÜ YAPILAN YENİLEBİLİR MANTARLAR M.Ertuğrul İLBAY
Ülkemizde Pleurotus mantarlarının yetiştiriciliğine yönelik birçok çalışma yapılmış. şu türün yetiştiricilik konuları açıklanmıştır. Bununla birlikte Pleurotus türlerinin yetiştiriciliği vgınlaştırılamamış. ticari anlamda yetiştiriciliği hala ulusal düzeye indirgenememiştir. Aslında 'urotus türleri yetiştiriciliği en kolay mantar grubu arasında yer almaktadır. P.ostreatus, P.sajor P.florida, P.sapidus, Peryngii, Pcolumbinus, P.cormıcopiae ve P.flabellatus gibi farklı Mojik koşullara son derece uygun, tür zenginliği fazla, zahmetsiz, en ilkel şartlara adapte bilmesi ve kısa sürede büyümesiyle son derece dikkat çekicidir (Resim 16.a.,b., c, d., e.), ellikle marmara ve karadeniz bölgelerimiz için çay, fındık, tütün, ayçiçeği, gibi ürünlerde luğıı gibi bölgeye belki de en yüksek geliri getireceğini düşündüğüm Pleurotus 1 milyon tonun bindeki bir üretimle dünyada mantar üretiminde 2. sırayı almaktadır.
Dünya piyasasında kg'mı 4.0-8.0 $dan işlem gören Pleurotus spp. mantar türleri iç ie en fazla Bl ve B2 vitaminlerine sahip olup, diğer sebzelere görede 10 kat daha fazla B3 amini içermektedir (Çizelge 4 ). Son yıllarda yapılan çalışmalarda ise Pleurotus'un bü .•sindeki bileşiklerin sarcoma-180 adı verilen tümörlerin gelişmesini durdurduğu tespit lmiştir (36,37.38).
Yetiştirme Tekniği
18
Günümüzde Pleurotus 15-30°C gibi geniş sıcaklık aralıklarında ( Çizelge 5 ) yıl boyu yetiştirilebilen türleriyle değişik sistemlerle üretilebilmektedir. Bunlardan en eski sistem kütük kültürüdür ve kütüklere açılan deliklere yerleştirilen tohumların gelişmesiyle gerçekleşmektedir. Aşılanan tohumlar kütüğe yayılır. 6-8 ay sonra mantar çıkışı gerçekleşir ve odun çürüyene kadar mantar üretimi devam eder (Resim 17).
Doğaya bağımlı olan bu sistemin yanında günümüzde Pleurotus iş gücünün en aza ndirildiği modern sistemlerde üretilmektedir. Bunlardan birisinde yaklaşık %65-70 nem içeren 2 alaş + 1 kepek karışımı polipropilen torbalara doldurulmakta ve 121 °C'de 1 saat sterilize dildikten sonra Pleurotus miseliyle aşılanmaktadır. Yaklaşık 1 aylık misel gelişimi sonunda orbalar çıkartılarak, ortamın meyvelenmesi sağlanmaktadır. Bu yöntemde bü 'in işlemler 1.5-2 ayda tamamlanmakta, süre sonunda 1 kg yaş talaştan 250-300 g veya 1 kg kuru itamdan 1 kg taze mantar elde edilebilmektedir.
Pleıırotus yetiştiriciliğinde daha çok deneysel amaçlı olmakla beraber üretim i(, kavanoz kültüründen yararlanılmaktadır. Kültür ortamı kavanozlara doldurulup steriliz; sonrası aşılama ve gelişme sağlanmaktadır (Resim 19.a.b.). Uzakdoğuda kavanoz sistei ortamlar karanlıkta tutularak mantar oluşumu engellenirken, ancak misellerin gelişmesiyle c üst kısımdaki dairesel doku birkaç kez hasat edilerek hamburger tüketiminde et ; kullanılmakta ve vejetery anlar tarafından büyük ilgi görmektedir.
Pratik Pleurotus yetiştiriciliğinde kullanılan bir diğer yol plastik torba sistemidir. Bu laçla kültür ortamları %70 nem düzeyine getirildikten sonra, pastörizasyon odalarında 60 °C'de 8 saat buharla pastörize edilmekte ve misel aşılaması yapılarak torbalara doldurulmaktadır, iltür ortamı olarak kullanılacak kompost için birçok tarımsal atıktan yararlanılacağı gibi, llanılacak tarımsal artıklara göre çok sayıda kompost reçetesi hazırlanabilmektedir.
Kullanılacak tohum miktarı ise A. bisporıts'tan farklı olarak %2-3 arasında tutulmaktadır, rbalara doldurulacak kompost miktarına bağlı misel gelişimi 15-30 gün arasındadır. Misel lişme sonrası torbalar çıkartılır ve uygun sıcaklık, nem koşullarında mantar oluşumu sağlanır resim 20).
Bu sistemle hasat 30-40 gün devam eder ve 1 kg kuru ortamdan lkg taze mantar elde ebilmektedir. Kullanılan kompost reçetesine göre bazı ülkelerde yetiştirme sonrası ortamlar tik baş hayvan beslenmesinde değerlendirilmektedir (36,40).
Pleurotus üretiminde söz sahibi ülkelerde mekanizasyon artırılmış, bu sistemlerin nda birçok ülke tarımsal kaynaklarına göre basit sistemler geliştirmişlerdir ve modern üretim erinin dışında plastik seralar, hatta bambudan yapılmış pratik yetiştirme yerleri bile kullanarak atırım maliyetlerini düşürmüşlerdir.
Günümüzde A.bisporus yetiştiriciliğinde kullanılan tüm yapı malzemeleriyle ırofııs'un yetiştiriciliğini yapmak mümkündür. Hazırlanacak torbalar, ranzalara koyulacağı . kültür odalarında hiç ranza yapmadan torbalan üst üste koymak suretiyle üretim hatları nak mümkündür. Tohumluk misel üretim laboratuvarları, polipropilen torba tekniği ile ınçlı bir Pleurotus yetiştiriciliği hatta aynı teknikle birçok mantarın karlı olacak şekilde imlerini yapabilirler.
Ülkemizde Pleurotus mantarlarının yetiştiriciliğine yönelik birçok çalışma yapılmış. şu türün yetiştiricilik konuları açıklanmıştır. Bununla birlikte Pleurotus türlerinin yetiştiriciliği vgınlaştırılamamış. ticari anlamda yetiştiriciliği hala ulusal düzeye indirgenememiştir. Aslında 'urotus türleri yetiştiriciliği en kolay mantar grubu arasında yer almaktadır. P.ostreatus, P.sajor P.florida, P.sapidus, Peryngii, Pcolumbinus, P.cormıcopiae ve P.flabellatus gibi farklı Mojik koşullara son derece uygun, tür zenginliği fazla, zahmetsiz, en ilkel şartlara adapte bilmesi ve kısa sürede büyümesiyle son derece dikkat çekicidir (Resim 16.a.,b., c, d., e.), ellikle marmara ve karadeniz bölgelerimiz için çay, fındık, tütün, ayçiçeği, gibi ürünlerde luğıı gibi bölgeye belki de en yüksek geliri getireceğini düşündüğüm Pleurotus 1 milyon tonun bindeki bir üretimle dünyada mantar üretiminde 2. sırayı almaktadır.
Dünya piyasasında kg'mı 4.0-8.0 $dan işlem gören Pleurotus spp. mantar türleri iç ie en fazla Bl ve B2 vitaminlerine sahip olup, diğer sebzelere görede 10 kat daha fazla B3 amini içermektedir (Çizelge 4 ). Son yıllarda yapılan çalışmalarda ise Pleurotus'un bü .•sindeki bileşiklerin sarcoma-180 adı verilen tümörlerin gelişmesini durdurduğu tespit lmiştir (36,37.38).
Yetiştirme Tekniği
18
Günümüzde Pleurotus 15-30°C gibi geniş sıcaklık aralıklarında ( Çizelge 5 ) yıl boyu yetiştirilebilen türleriyle değişik sistemlerle üretilebilmektedir. Bunlardan en eski sistem kütük kültürüdür ve kütüklere açılan deliklere yerleştirilen tohumların gelişmesiyle gerçekleşmektedir. Aşılanan tohumlar kütüğe yayılır. 6-8 ay sonra mantar çıkışı gerçekleşir ve odun çürüyene kadar mantar üretimi devam eder (Resim 17).
Doğaya bağımlı olan bu sistemin yanında günümüzde Pleurotus iş gücünün en aza ndirildiği modern sistemlerde üretilmektedir. Bunlardan birisinde yaklaşık %65-70 nem içeren 2 alaş + 1 kepek karışımı polipropilen torbalara doldurulmakta ve 121 °C'de 1 saat sterilize dildikten sonra Pleurotus miseliyle aşılanmaktadır. Yaklaşık 1 aylık misel gelişimi sonunda orbalar çıkartılarak, ortamın meyvelenmesi sağlanmaktadır. Bu yöntemde bü 'in işlemler 1.5-2 ayda tamamlanmakta, süre sonunda 1 kg yaş talaştan 250-300 g veya 1 kg kuru itamdan 1 kg taze mantar elde edilebilmektedir.
Pleıırotus yetiştiriciliğinde daha çok deneysel amaçlı olmakla beraber üretim i(, kavanoz kültüründen yararlanılmaktadır. Kültür ortamı kavanozlara doldurulup steriliz; sonrası aşılama ve gelişme sağlanmaktadır (Resim 19.a.b.). Uzakdoğuda kavanoz sistei ortamlar karanlıkta tutularak mantar oluşumu engellenirken, ancak misellerin gelişmesiyle c üst kısımdaki dairesel doku birkaç kez hasat edilerek hamburger tüketiminde et ; kullanılmakta ve vejetery anlar tarafından büyük ilgi görmektedir.
Pratik Pleurotus yetiştiriciliğinde kullanılan bir diğer yol plastik torba sistemidir. Bu laçla kültür ortamları %70 nem düzeyine getirildikten sonra, pastörizasyon odalarında 60 °C'de 8 saat buharla pastörize edilmekte ve misel aşılaması yapılarak torbalara doldurulmaktadır, iltür ortamı olarak kullanılacak kompost için birçok tarımsal atıktan yararlanılacağı gibi, llanılacak tarımsal artıklara göre çok sayıda kompost reçetesi hazırlanabilmektedir.
Kullanılacak tohum miktarı ise A. bisporıts'tan farklı olarak %2-3 arasında tutulmaktadır, rbalara doldurulacak kompost miktarına bağlı misel gelişimi 15-30 gün arasındadır. Misel lişme sonrası torbalar çıkartılır ve uygun sıcaklık, nem koşullarında mantar oluşumu sağlanır resim 20).
Bu sistemle hasat 30-40 gün devam eder ve 1 kg kuru ortamdan lkg taze mantar elde ebilmektedir. Kullanılan kompost reçetesine göre bazı ülkelerde yetiştirme sonrası ortamlar tik baş hayvan beslenmesinde değerlendirilmektedir (36,40).
Pleurotus üretiminde söz sahibi ülkelerde mekanizasyon artırılmış, bu sistemlerin nda birçok ülke tarımsal kaynaklarına göre basit sistemler geliştirmişlerdir ve modern üretim erinin dışında plastik seralar, hatta bambudan yapılmış pratik yetiştirme yerleri bile kullanarak atırım maliyetlerini düşürmüşlerdir.
Günümüzde A.bisporus yetiştiriciliğinde kullanılan tüm yapı malzemeleriyle ırofııs'un yetiştiriciliğini yapmak mümkündür. Hazırlanacak torbalar, ranzalara koyulacağı . kültür odalarında hiç ranza yapmadan torbalan üst üste koymak suretiyle üretim hatları nak mümkündür. Tohumluk misel üretim laboratuvarları, polipropilen torba tekniği ile ınçlı bir Pleurotus yetiştiriciliği hatta aynı teknikle birçok mantarın karlı olacak şekilde imlerini yapabilirler.
Pleurotus sitrinopileatus
]Pleurotus eryngii
Comment