Tweet
Shiitake (Lentinus edodes veya Lenünula edodes) KÜLTÜRÜ YAPILAN YENİLEBİLİR MANTARLAR M.Ertuğrul İLBAY
Shiitake mantarı, mantarların kralı olarak bilinmektedir. Üretimi özellikle Il.dunya: sonrası artış göstermiştir. Özellikle uzakdoğuda çok iyi tanınan shiitake Japonya'da toplam n üretiminin % 80'ini oluşturmaktadır. Dünya piyasasında 1 kg tazesi 15-20 $ arasında işlem bu mantar Asya ülkelerinde yüzyıllardır ilaç olarak kabul edilmekte, artık internet yoluyla 1 haline getirilmiş şekilde ilaç gibi satışı yapılmaktadır ve yetiştiriciliği bu ülkede bir sanayi olarak kabul edilmektedir.
Yabani formlarının yalnızca Asya kıtasının tropik alanlarında goruldugu shuta aöacı (huş) mantarı anlamına gelip, şii ağacının devrik kütükleri bu mantarın konukçusudu: ülkelerinde uzun yaşamanın sırrı, hayat iksiri olarak kabul edilmekte, duğun yemekl kullanılmaktadır.Shiitake bütün temel aminoasitleri içermekte, ham kül içerisindeki tosfor, kalsiyum kemik ve dişlerin gelişmesinde rol oynamaktadır. Bünyesinde yüksek miktarda E D vitaminleri bulunmakta, diğer taraftan shiitakenin kan dolaşımının düzenlenmesi, ) tansiyonun önlenmesi, beyin kanamalarını önleyici, antiviral, antitümör ve antıbakterıyel olduğu belirtilmektedir. Yapılan çalışmalarda yapısında bulunan lentinian adı veril polisakkaritin sarcoma-180 adı verilen katı tip tümörlerin hemen hemen tamamını yok ispatlanmıştır. İçerdiği Eritadine adlı bileşik, kan kolesterolünü düşürmekte ve Hepatıt-B'y kullanılmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda bağışıklık sistemini güçlendirici et bulunmasıyla shiitake AİDS tedavisinde kullanılmaktadır (41,42,43,44).
Japonca "Shiitake ", Çince"Syangku" Korece "Pyogo'" olarak isimlendirilen bu m; dünyada en fazla kullanılan ismi shiitake (okunuşu= she-e-ta-kay )dir.
Polyporaceae familyasına dahil olan shiitake'nin bilimsel adı Lentinus edode Lenünula edodes'tir. Bu iki kullanımının dışında da birçok sinonimi bulunmaktadır.
Yetiştirme Tekniği
Kütük kültürü
Shiitake saprofit bir mantardır. Yetiştiriciliğinde yapraklarını döken geniş yaprak türlerinin (Fagaceae familyasından meşelerle, Betulaceae familyasından gürgenler ve diğ türler: huş, kayın, kavak, kestane vb.) ölü odunları kullanılır. Ağaçlar kesildikten sonra yak 18 cm çapında, 1-1.2 m uzunluğunda kültür kütükleri hazırlanır. Aşılamada kütükler üzt 1.5cm çapında, 1.5-2.0 cm derinliğinde delikler açılır, tohumlar buraya yerleştir e\ aporasyonu önlemek için deliklerin üzeri parafın veya balmumu ile kapatılır (Resim 21)
Açılacak delik sayısı = Kütük çapı (cm)/3 x Kütük uzunluğu(cm)/20 formülüyle belirlenir (45,46)
Aşılama sonrası kütükler misellerin gelişimi için bir bahçeye yerleştirilir (Resim 22.a.b.c).
Miselin gelişmesi için bahçenin sıcaklığı 20-28°C'de, nem oranı ise % 60-75 arasında olmalıdır. Sıcak bir yaz günü hafif bir uyku almak için uygun bir yer misel gelişme bahçesi olarak seçilebilir. Aşılanmış kütükler bu bahçede dik pozisyonda veya yan yatmış olarak aralıksız şekilde istiflenir.
İstifleme sırasında 15-20 kütük 1 m2 yere yerleştirilebilir. Misellerin odunda 6 ay veya 1 yıl gelişmesinden sonra kütükler seyrek aralıklarla, çapraz biçimde, toprakla daha dik açı yapacak şekilde bu defa m2<ye 10-12 kütük yerleştirilir (Resim 23).
Kütüklerin kurumasının önlemek amacıyla zaman zaman yağmurlama sulama yapılmalıdır. Bu sistemle 'ûkshütake mantarları aşılamadan sonra 6.aydan itibaren iki yıla kadar ki bir süre sırasında herhangi bir dönemde ortaya çıkabilmektedir. Üretim 6. ve 7. yıla kadar devam eder ve en yüksek ürün 3. ve 4. yıllarda alınır.
Shiitake mantarlarında hasat büyüklüğü taze tüketim için şapkanın % 50-60, kurutmalık ;etimi için % 70-80'inin açıldığı dönemdir.
6 yıl boyunca 1 OOkg kütükten 6-35 kg'a kadar ürün alınabilir veya 1 m3odundan 15-20 kg iar kuru mantar elde edilebilmektedir (17,47).
sentetik kültür
itake yetiştiriciliğinde 2.yol talaşın sterilizasyonu tekniğine dayanan polipropilen torba türüdür. Bu sistemde doğaya bağımlılık ortadan kalkmakta, bütün bir yıl mantar üretimi mkün olduğu gibi mantar oluşumu için geçen misel gelişme süresi 2 yıldan 2 aya inmektedir. ;er taraftan kontrollü koşullarda, daha temiz, sağlıklı ve kaliteli mantarlar elde edilmekte, şenin bulunmadığı ülkelerde üretimi yapılabildiği gibi birçok tarımsal artık erlendirilebilmektedir.
Suni kültürlerde kompostun hazırlanmasında en başarılı kompost ortamlarında talaşın kepekle 4:1 oranında karışımıdır. Bununla beraber talaş yerine değişik ağaç türl< budama artıkları parçalama makinesinden geçirildikten sonra elde edilecek karışık bir tala: amaçla kullanılabilir.
Kepekle karıştırılan talaş önce %65-70 nem seviyesine getirilir ve polipropilen torl 1 -1.2 kg olacak şekilde doldurularak, torbaların ağızları pamuk tıkaçla kapatılır (Resim 25.a.1
Ortamlar daha sonra 121°C'de 1.5 saat sterilize edilir ve soğuma sonrası misel a; gerçekleştirilir. Aşılamada 100 kg komposta 1 -2 kg veya 1 torba için 10-20 g misel kullanılır.
Shiitake miselleri en iyi 24-26 'lik sıcaklıkta gelişmekte ve bu sistemde gelişme \-tamamlanmaktadır (Resim 26).
Misel gelişme sonrası ortamlar torbalardan çıkartılır, oda sıcaklığı 17 ±2°Cye indirilerek nem ise %80-90'a çıkartılır, ayrıca mantar oluşumunu teşvik etmek amacıyla günde 8 saat 10 lüxlük bir aydınlatma yapılmalıdır. Bu şartlar sağlandığından 2-3 hafta (misel ekiminden 2-2.5ay) sonra primordium oluşumu gerçekleşerek ilk mantarlar hasat edilebilir duruma gelir (Resim 27, 28)
Her bir suni kütükten 4-5 ay süreyle ürün almak mümkündür. Bu durumda üretim 2-2.5 ay misel gelişimi 4-5 ay hasat süresi olmak üzere toplam üretim 6-7 ayda tamamlanır. Hasat süresince ortalama 4-5 flaş söz konusudur ve 1 -1.2 kg yaş komposttan ortalama 200-500 g taze mantar elde edilebilmektedir (48).
Shiitake dünyada taze ve kurutulmuş olarak tüketilmektedir. Kurutulmuş shiitake bünyesine kolaylıkla su çekebilir ve bu durumda bile renk ile yapı itibarıyla taze mantarlarla rekabet edebilir (Resim 29.a.b.).
Kuru Shiitake'nin meşe kokması ve yemeklerde sosları bünyesine çekebilmesi taze ıntara göre avantaj sağlamakta ve bu yüzden dünya piyasalarında mantarların büyük bir kısmı 60) kurutularak tüketilmektedir.
Shiitake mantarı, mantarların kralı olarak bilinmektedir. Üretimi özellikle Il.dunya: sonrası artış göstermiştir. Özellikle uzakdoğuda çok iyi tanınan shiitake Japonya'da toplam n üretiminin % 80'ini oluşturmaktadır. Dünya piyasasında 1 kg tazesi 15-20 $ arasında işlem bu mantar Asya ülkelerinde yüzyıllardır ilaç olarak kabul edilmekte, artık internet yoluyla 1 haline getirilmiş şekilde ilaç gibi satışı yapılmaktadır ve yetiştiriciliği bu ülkede bir sanayi olarak kabul edilmektedir.
Yabani formlarının yalnızca Asya kıtasının tropik alanlarında goruldugu shuta aöacı (huş) mantarı anlamına gelip, şii ağacının devrik kütükleri bu mantarın konukçusudu: ülkelerinde uzun yaşamanın sırrı, hayat iksiri olarak kabul edilmekte, duğun yemekl kullanılmaktadır.Shiitake bütün temel aminoasitleri içermekte, ham kül içerisindeki tosfor, kalsiyum kemik ve dişlerin gelişmesinde rol oynamaktadır. Bünyesinde yüksek miktarda E D vitaminleri bulunmakta, diğer taraftan shiitakenin kan dolaşımının düzenlenmesi, ) tansiyonun önlenmesi, beyin kanamalarını önleyici, antiviral, antitümör ve antıbakterıyel olduğu belirtilmektedir. Yapılan çalışmalarda yapısında bulunan lentinian adı veril polisakkaritin sarcoma-180 adı verilen katı tip tümörlerin hemen hemen tamamını yok ispatlanmıştır. İçerdiği Eritadine adlı bileşik, kan kolesterolünü düşürmekte ve Hepatıt-B'y kullanılmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda bağışıklık sistemini güçlendirici et bulunmasıyla shiitake AİDS tedavisinde kullanılmaktadır (41,42,43,44).
Japonca "Shiitake ", Çince"Syangku" Korece "Pyogo'" olarak isimlendirilen bu m; dünyada en fazla kullanılan ismi shiitake (okunuşu= she-e-ta-kay )dir.
Polyporaceae familyasına dahil olan shiitake'nin bilimsel adı Lentinus edode Lenünula edodes'tir. Bu iki kullanımının dışında da birçok sinonimi bulunmaktadır.
Yetiştirme Tekniği
Kütük kültürü
Shiitake saprofit bir mantardır. Yetiştiriciliğinde yapraklarını döken geniş yaprak türlerinin (Fagaceae familyasından meşelerle, Betulaceae familyasından gürgenler ve diğ türler: huş, kayın, kavak, kestane vb.) ölü odunları kullanılır. Ağaçlar kesildikten sonra yak 18 cm çapında, 1-1.2 m uzunluğunda kültür kütükleri hazırlanır. Aşılamada kütükler üzt 1.5cm çapında, 1.5-2.0 cm derinliğinde delikler açılır, tohumlar buraya yerleştir e\ aporasyonu önlemek için deliklerin üzeri parafın veya balmumu ile kapatılır (Resim 21)
Açılacak delik sayısı = Kütük çapı (cm)/3 x Kütük uzunluğu(cm)/20 formülüyle belirlenir (45,46)
Aşılama sonrası kütükler misellerin gelişimi için bir bahçeye yerleştirilir (Resim 22.a.b.c).
Miselin gelişmesi için bahçenin sıcaklığı 20-28°C'de, nem oranı ise % 60-75 arasında olmalıdır. Sıcak bir yaz günü hafif bir uyku almak için uygun bir yer misel gelişme bahçesi olarak seçilebilir. Aşılanmış kütükler bu bahçede dik pozisyonda veya yan yatmış olarak aralıksız şekilde istiflenir.
İstifleme sırasında 15-20 kütük 1 m2 yere yerleştirilebilir. Misellerin odunda 6 ay veya 1 yıl gelişmesinden sonra kütükler seyrek aralıklarla, çapraz biçimde, toprakla daha dik açı yapacak şekilde bu defa m2<ye 10-12 kütük yerleştirilir (Resim 23).
Kütüklerin kurumasının önlemek amacıyla zaman zaman yağmurlama sulama yapılmalıdır. Bu sistemle 'ûkshütake mantarları aşılamadan sonra 6.aydan itibaren iki yıla kadar ki bir süre sırasında herhangi bir dönemde ortaya çıkabilmektedir. Üretim 6. ve 7. yıla kadar devam eder ve en yüksek ürün 3. ve 4. yıllarda alınır.
Shiitake mantarlarında hasat büyüklüğü taze tüketim için şapkanın % 50-60, kurutmalık ;etimi için % 70-80'inin açıldığı dönemdir.
6 yıl boyunca 1 OOkg kütükten 6-35 kg'a kadar ürün alınabilir veya 1 m3odundan 15-20 kg iar kuru mantar elde edilebilmektedir (17,47).
sentetik kültür
itake yetiştiriciliğinde 2.yol talaşın sterilizasyonu tekniğine dayanan polipropilen torba türüdür. Bu sistemde doğaya bağımlılık ortadan kalkmakta, bütün bir yıl mantar üretimi mkün olduğu gibi mantar oluşumu için geçen misel gelişme süresi 2 yıldan 2 aya inmektedir. ;er taraftan kontrollü koşullarda, daha temiz, sağlıklı ve kaliteli mantarlar elde edilmekte, şenin bulunmadığı ülkelerde üretimi yapılabildiği gibi birçok tarımsal artık erlendirilebilmektedir.
Suni kültürlerde kompostun hazırlanmasında en başarılı kompost ortamlarında talaşın kepekle 4:1 oranında karışımıdır. Bununla beraber talaş yerine değişik ağaç türl< budama artıkları parçalama makinesinden geçirildikten sonra elde edilecek karışık bir tala: amaçla kullanılabilir.
Kepekle karıştırılan talaş önce %65-70 nem seviyesine getirilir ve polipropilen torl 1 -1.2 kg olacak şekilde doldurularak, torbaların ağızları pamuk tıkaçla kapatılır (Resim 25.a.1
Ortamlar daha sonra 121°C'de 1.5 saat sterilize edilir ve soğuma sonrası misel a; gerçekleştirilir. Aşılamada 100 kg komposta 1 -2 kg veya 1 torba için 10-20 g misel kullanılır.
Shiitake miselleri en iyi 24-26 'lik sıcaklıkta gelişmekte ve bu sistemde gelişme \-tamamlanmaktadır (Resim 26).
Misel gelişme sonrası ortamlar torbalardan çıkartılır, oda sıcaklığı 17 ±2°Cye indirilerek nem ise %80-90'a çıkartılır, ayrıca mantar oluşumunu teşvik etmek amacıyla günde 8 saat 10 lüxlük bir aydınlatma yapılmalıdır. Bu şartlar sağlandığından 2-3 hafta (misel ekiminden 2-2.5ay) sonra primordium oluşumu gerçekleşerek ilk mantarlar hasat edilebilir duruma gelir (Resim 27, 28)
Her bir suni kütükten 4-5 ay süreyle ürün almak mümkündür. Bu durumda üretim 2-2.5 ay misel gelişimi 4-5 ay hasat süresi olmak üzere toplam üretim 6-7 ayda tamamlanır. Hasat süresince ortalama 4-5 flaş söz konusudur ve 1 -1.2 kg yaş komposttan ortalama 200-500 g taze mantar elde edilebilmektedir (48).
Shiitake dünyada taze ve kurutulmuş olarak tüketilmektedir. Kurutulmuş shiitake bünyesine kolaylıkla su çekebilir ve bu durumda bile renk ile yapı itibarıyla taze mantarlarla rekabet edebilir (Resim 29.a.b.).
Kuru Shiitake'nin meşe kokması ve yemeklerde sosları bünyesine çekebilmesi taze ıntara göre avantaj sağlamakta ve bu yüzden dünya piyasalarında mantarların büyük bir kısmı 60) kurutularak tüketilmektedir.
Comment