Tweet
Domates yetiştiriciliği ve çeşitleri
Domates yetiştiriciliği;
1-Yer çeşitleri ile ,
2-Sırık çeşitleri ile yapılmaktadır.
Yer çeşitleri ile üretim modeli; geleneksel üretim modelidir ve ülkemiz domates alanlarındaki yaygın üretim şeklidir.
Sırık çeşitleri ile yapılan domates tarımı ise yaygın ve ekonomik anlamda ancak 3-4 ilde yapılmaktadır. Ülkemiz genelinde dikkat çeken ve Tokat üreticisinin benimsemiş olduğu üretim modeli sırık çeşitlerle yapılan üretimdir. İlimizde bu usulle üretilen yaklaşık 299 bin ton domatesin % 99 ‘u dış satıma gitmektedir.
SIRIK ÇEŞİTLERLE YAPILAN ÜRETİM
a)Çeşit Seçimi :
Bütün üretim kollarında olduğu gibi; domates üretiminde de amaç pazarın istekleri doğrultusunda ekonomik bir üretim yapmaktır. Bu nedenle pazarda en çok tercih edilen domates tip ve çeşitlerinin seçilmesi gerekmektedir. İlimizdeki sırık domates üretiminde kullanılan çeşitler tamamen sera şartlarındaki yetiştiricilikte kullanılan hibritlerdir.
İlimizin iklim şartları göz önüne alınarak en iyi uyumu sağlayan ve Pazar tercihi olan çeşitler, çiftçiler tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çeşitlerden bazıları şunlardır:
ÇEŞİT ADI : FİRMASI :
Elif 190 F 1 Sera Tarım
Gökçe 191 F Sera Tarım
Diyansa F 1 Sapeksa
Fantastik 144 F1RN Çağdaş Tohum
Gülle F 1 Bursa Tohumculuk
Target F 1 Agromar
Opera F 1 Anadolu Tohumculuk
RZ 73-14 Rito Tarım
Alambra F1 Su Tarım
Bu çeşit isimleri dışında İlimizde üretilen başka sırık domates çeşitleri de mevcuttur. Ancak yukarıdaki çeşitler domates üretimin % 90’ını sağlayan çeşitlerdir. 2001 yılından itibaren yeni ithal edilen çeşitlerin de üretilmesi beklenmektedir. (Duygu F1, Polaris F1 gibi)
Seracılık; İlimizin ekolojik şartları nedeni ile Antalya, Mersin, Yalova gibi illerdeki potansiyele sahip değildir. Ancak tarla tarımında 23.000 dekar alanda bu hibrit çeşitlerle yapılan üretimlerde; sera verimleri ile rekabet eden verimler alınmaktadır.
b)Fide Yetiştiriciliği :
Fide yetiştiriciliğinde amaç; mevcut tarım alanına yetecek fidenin işletme tarafından üretilmesidir. İlimizde sırık domates üretimi yapan üreticilerimize 1 dekar alana 3000 adet fide dikmeleri tavsiye edilmektedir. Tohum ambalajları adet veya gr ölçülü paketledir. 1 dekar alanda gereken 3000 adet fideyi üretebilmek için 3.150 kadar tohuma ihtiyaçvardır. Hibrit sebze tohumlarının çimlenme ve çıkış güçleri %95’in üzerinde olmalıdır.
Üreticilerimiz ihtiyaçları olan fideyi kendileri üretmek istedikleri zaman 1 dekarda gereken fide için yaklaşık 50 m² fidelik hazırlamaları tavsiye edilmektedir. Fidelikler hazırlanırken 6 m boyunda 3/4 inçlik galvanizli su borularının veya 16’lık inşaat demirlerinin eğilmesi ile oluşturulan konstrüksiyondan tüneller kurulabilir. Bu demirlerin eğilmesi ile 4 m eninde ve 170-175 cm yüksekliğinde ve istenilen boyda tüneller oluşturulabilmektedir. (Azami 30 m. olması tavsiye edilir. ) Bu tünellerde örtü materyali olarak 7 m eninde ve tünel boyundan 4 m fazlası uzunlukta Polietilen hesaplanmaktadır.
Torf gibi materyaller kullanmayıp fide harcını kendisi hazırlamak isteyen çiftçilerimiz, şu alternatiflerden birisini tercih edebilirler:
Materyal Miktar
Orman Toprağı
Dişli Dere Kumu
Çiftlik Gübresi
TSP
Potasyum Sülfat 22 Teneke
5 Teneke
23 Teneke
2Kg
2 Kg
Bahçe Toprağı 15 Teneke
Dişli Dere Kumu 5 Teneke
Çiftlik Gübresi 30 Teneke
TSP 2 Kg
Potasyum Sülfat 2 Kg
50 Teneke harç 1 m³ gelmektedir.
Her iki harç karışımı da homojen olarak karıştırıldıktan sonra; en son karıştırma esnasında Bitki Koruma Şubesi tarafından tavsiye edilen ilaçlarla ilaçlama yapılmaktadır. Bu amaçla 8-10 lt su içinde bu ilaçlar karıştırılarak harcın tavlandırılması şeklinde harca süzgeçli kova ile karıştırılmalıdır. Böylece toprak veya gübre ile gelen mantari hastalıklar ve fide dikildikten sonra dahi danaburnu, tel kurtları gibi toprak altı zararlılarının fideye zarar vermesi büyük oranda engellenebilmektedir.
Hazırlanan harcın çeşitli kimyasal maddelerle fümige edilmesi mümkündür. Bu şekilde fumigasyon yapılan harçların da fide dikiminden önce 100 lt suya hesabıyla tavsiye edilen ilaçlarla ilaçlama yapılması tavsiye edilmektedir. Fide harcını karıştırırken ilaç kullanmayan üreticilerimiz tohum ekiminden sonra verdikleri ilk suda yukarıdaki ilaçlardan 100 lt suya hesabıyla tavsiye edilen dozlarda vermek sureti ile harç ilaçlaması yapmış olurlar.
Şekil. 15*15cm. ölçülerinde ve kenarları kesilmiş tüp ile plastik saksı
1 m³ harç ile (köşeleri ve altı tam ortadan 1 cm kadar kesilerek verilen suyun tüplerin altındaki deliklerden direnlenecek şekilde hazırlanan) 15*15 cm ölçülerindeki polietilen tüplerden yaklaşık 1000 adet doldurulmaktadır.
Eğer özel fide kapları kullanılırsa; bu miktar fide kabındaki hücrelerin çap ve derinliklerine göre değişir. Fide üretiminde son iki yıldır giderek artan miktarda torf kullanılmaktadır. 80 lt’lik torf torbası ile 45 adetlik fide kaplarından asgari 13 adet doldurulmaktadır.
Tercihe göre harç veya torf doldurulan tüplere tohumlar bir adet bırakılmaktadır. Ekimde tohumların 0,5-1 cm kadar derinlikte kalmasına özen gösterilir. Bu amaçla tohumların üzerine özel olarak hazırlanmış harç veya vermikülit konulabilir.
Ekimden sonra süzgeçli kova ile verilen ilk suyla yüzeye çıkan tohumların tekrar ekim derinliğine bastırılması sağlanmalıdır. Bu işlemden sonra fide kaplarının veya tüplerin üzerine gazete kağıdı serilerek domates tohumlarının çimlenme hızları artırılabilir.
Böylece 7-10 günde sıcaklığa bağlı olarak fideler toprak yüzeyine çıkarlar. İlk fide toprak yüzüne çıktığında kasanın üzerinden gazete kağıdı alınmalıdır.
Günümüzde üreticinin ihtiyacı olan fideyi üreterek çiftçiye pazarlayan ticari firmalar gelişmiştir. İsmine doğru vesağlıklı fide üreterek nispeten ucuz fiyatla üreticiye fide temin etmektedirler.
Şekil. Ticari bir fide üretim serasının görünümü
Erkenciliği sağlamak ve çıkış yüzdesi ile sağlıklı fide oranını yükseltmek amacı ile tohumlar önce kasalara 5 cm ara ile sıraya ekilip, çıkan fideler kotiledon yaprakları yere paralel hale geldiğinde fide kaplarına dikilirler.
Hava şartları doğrultusunda fidelere ihtiyaç duyduğunda sulama yapılır ve yabancı ot çıkmışsa elle temizlenerek 30-45 gün fidelikte bekletilirler.
Şekil. Dikim yapılacak fidenin yanlış ve doğru tutulması
Şekil. Tüplere fidenin yanlış ve doğru dikilmesi
c) Arazi hazırlığı :
Fide dikimi yapılacak arazinin organik maddece zenginleştirilmesi gerekir. Bu amaçla bir önceki yılın sonbahar aylarında 1 dekara 3 traktör römorku iyi yanmış sığır gübresi verilerek toprağa karıştırılmalıdır. İlkbaharda ilk sürümden sonra fosforlu gübrenin tamamı ve potasyumlu gübrenin % 50’si tabana verilerek karıklar çekilir. Karıkların boyları 30 m’yi geçmemelidir. Karıklar 75 cm aralıklarla oluşturulur.
Karıklar oluşturulduktan sonra terbiye kazıkları çakılır. Bu kazıklar tek sıralı dikimde her karığa ve en fazla 6 m aralıklarla, çift sıralı dikimde ise bir karığa 50 cm aralıklarla 2 adet yan yana ve 6 m ara ile dikilirler. Kazık ölçüleri ve tel ölçüleri şek ilde verilmiştir.
d) Dikim :
Tarlada sırık domates yetiştiriciliğinde arazi hazırlığına göre çift sıra veya tek sıralı dikim yapılır. Çift sıralı dikimde 100cm*50cm*40cm aralıklarla ; tek sıralı dikimde 75cm*40 cm aralıklarla dikim yapılır.
* * * * * * * *S Ü
* * * * * * * *ı z
* * * * * * * *r e
* * * * * * * *a r
* * * * * * Sıra Arası * * i
Çift Sıralı Dikim Şekli
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
Tek Sıralı Dikim Şekli
Dikimden önceki akşam fideler mutlaka sulanmalıdır. Dikimde sıra üzeri mesafeye (40 cm’dir.) uygun olarak fide çukurları açılır ve fide kaplarından harçlı olarak çıkarılan fideler dikim çukurlarına dikilir. Derin dikimden kaçınılmalıdır. Boğaza sadece harcı örtecek kadar bahçe toprağı çekilmelidir. Dikimden sonra fidelere mutlaka can suyu verilmelidir.
İlimizde üreticiler 2000 bitki/dekar sıklığında dikim yapmaktadırlar. Eğer tek sıra dikim yapılacaksa her karığın, çift sıra dikim yapılacaksa bir karığın iki yamacına dikim yapılmalıdır, diğer karık ise boş bırakılmalıdır.
e) Bakım :
Fide dikiminden sonra hafif çapa ve toprağın yapısına bağlı olarak boğaz doldurma yapılır. Çapa ile beraber tavsiye doğrultusunda azotlu gübre verilmelidir. Bu işlemden 7-10 gün sonra ikinci çapa tam boğaz doldurma yapılır. Böylece fideler karık sırtlarına kaldırılmış olur. İlk çapadan sonra her bir fideye ip bağlanır, ipler bu amaçla üretilmiş ve pamuktan imal edilmiştir. Maliyet bakımından ikinci kalite ipler kullanılmaktadır.
İlimizde çapalama işçiliği tamamen makine gücüne dayalı yapılmaya başlanmıştır. 5 veya daha fazla HP’ye sahip bu makineler sayesinde çapalama ve boğaz doldurma işçiliği maliyeti 1/4'e düşmüştür.
İpe bağlama işleri de bu amaçla geliştirilmiş olan özel penslerle yapılmaya başlanmıştır.
Boğaz doldurma yapılırken toprak altında kalan yaprakların kopartılması gerekir. Bu yapraklar kopartılmaz ise ileride hastalık kaynağı olacaklardır.
Elle yapılan boğaz doldurma işinde erkek işçiliği kullanılmaktadır ve bel aleti ile yapılmaktadır.
İlk çapada verilen azotlu gübreden sonra bitkilere tavsiyeler doğrultusunda sulamalarda azotlu gübre verilmeye devam edilir. İlk meyveler fındık büyüklüğünü aldıktan sonra potasyumlu gübreler azotlu gübrelerle verilmeye başlanır ve son salkımlardaki meyvelerde ilk sararma oluncaya kadar bu uygulama devam ettirilir. Çiftlik gübresi ilimizde kolay bulunduğundan her iki sulamada bir kez şerbet şeklinde çiftlik gübresi su içinde eritilerek karıklar içine verilir ve karık boyunca eşit şerbetli gübreleme yapılır. Sulama damlama sistemi ile yapılıyorsa (-ki en iyi sulama şeklidir ); damlamaya uygun olan gübrelerden kullanılarak haftalık periyotlarla ve bitkinin gelişme durumuna uygun fertigasyon proğramları hazırlanabilmektedir. Sulama zamanı iklim, bitkinin su ihtiyacı, toprağın yapısına göre değişmektedir.
f) Koltuk ve Yaprak Alma :
Bitkilerde ilk çiçek salkımları açtığında salkımın altındaki yaprak aralarından hızla koltuklar sürer. Bu koltuklar en fazla 4-5 cm iken kopartılmalıdır. Koltuk alma işlemi elle ve sabah erken yapılmalıdır.
Resim. Alınması gereken koltuk ve alındıktan sonra bitkinin görünüşü
Çiçek salkımının ucundan sürgün oluştuğu takdirde bu sürgün de salkımın hemen bitiminden kopartılmalıdır. Bu sürgüne Yalancı Sürgün denir. Üreticilerimiz genellikle yalancı sürgünde oluşan çiçek salkımlarına bakarak bu salkımı koparmamaktadırlar. Ancak bu salkımlar nedeniyle düzenli işçilik(hasadı tamamlanan salkımların altındaki yaprakların temizlenmesi, salkım hasadı vs) yapılamadığı gibi toplam hasat düşmektedir.
Bitkiler yaklaşık olarak 120 cm.ye ulaştığında tüm yaprak miktarının 1/3’ü oranında ve alt yapraklardan başlamak üzere yapraklar çıkarılır. İşlevini tamamlayan yapraklar dipten, salkımı aşırı gölgeleyen yaprakların da 1/3 oranında uçları koparılarak yaprak alma işlemi gerçekleştirilir.
Hasat döneminde ise; tüm meyveleri hasat edilen salkımın altındaki yapraklar dipten çıkarılır. Yaprak elle yukarı çekilerek kopması sağlanır.
g) Uç alma :
İlimizde sırık domates üretimini sınırlayan faktör sonbahar erken donlarıdır. (Kırağı) Ortalama kırağı tarihinden yaklaşık iki ay geriye gidilerek uç alma tarihi saptanır. Bu tarihte bitkinin ucunda açmış olan son çiçek salkımından sonra 2 yaprak bırakılarak tepe koparılır. Bu işleme uç alma denir. Örneğin ; Tokat’ta ortalama kırağı tarihi 21 Ekim’dir. Bu tarihten 2 ay öncesi 21 Ağustos olduğuna göre uç alma işlemi 21 Ağustos’tan itibaren yapılmalıdır.
Koltuk, uç, yaprak ve yalancı sürgün alma işlemleri elle yapılmalı, bıçak-makas kullanılmamalıdır.
h) Zirai Mücadele :
İlimizde yıllar itibarıyla iklimin farklı seyir izlemesi o yıl çıkacak olan hastalık yoğunluğunu ve tipini etkilemektedir. 2000 yılı birim maliyetlerine göre 698 milyon TL / dekar maliyetindeki bir işletme yatırımında koruyucu mücadele önem kazanmaktadır. Bu nedenle üreticilerimize hastalıklar için 7-8 gün ara ile organik fungusitlerle koruyucu mücadele; zararlılar için ise, tavsiye edilen ilaçlarla zararlı görüldüğünde uygulanmak üzere zirai mücadele tavsiye edilmektedir. Bakteriyel benek veya bakteriyel leke gibi ilimizde zaman zaman etkili olan hastalıklardan koruyucu olarak bakır + mancozep etkili ilaçlar tavsiye edilmektedir. Tavsiyelerimiz doğrultusunda yapılan ilaçlamalarla üreticilerimiz sağlıklı bir üretim yapmaktadır.
HASAT : İlimizde üretilen sırık domates ürünlerinin % 99' u Tokat dışınave bu miktarın % 80’i de Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Bu nedenle hasat olgunluğu Pazar istekleri doğrultusunda belirlenmektedir. İhraç amacı ile satılan domatesler sarı olumda piyasaya Pazarlanan ürünler ise kırmızı olum döneminde hasat edilirler. İhracatlık hasat edilen ürünler sapsız, dış piyasa ürünleri ise meyve sapı ile birlikte hasat edilmektedir.ve bu miktarın % 80’i de Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Bu nedenle hasat olgunluğu Pazar istekleri doğrultusunda belirlenmektedir. İhraç amacı ile satılan domatesler sarı olumda piyasaya Pazarlanan ürünler ise kırmızı olum döneminde hasat edilirler. İhracatlık hasat edilen ürünler sapsız, dış piyasa ürünleri ise meyve sapı ile birlikte hasat edilmektedir.
Kaynak : ziraatci.com
Domates yetiştiriciliği;
1-Yer çeşitleri ile ,
2-Sırık çeşitleri ile yapılmaktadır.
Yer çeşitleri ile üretim modeli; geleneksel üretim modelidir ve ülkemiz domates alanlarındaki yaygın üretim şeklidir.
Sırık çeşitleri ile yapılan domates tarımı ise yaygın ve ekonomik anlamda ancak 3-4 ilde yapılmaktadır. Ülkemiz genelinde dikkat çeken ve Tokat üreticisinin benimsemiş olduğu üretim modeli sırık çeşitlerle yapılan üretimdir. İlimizde bu usulle üretilen yaklaşık 299 bin ton domatesin % 99 ‘u dış satıma gitmektedir.
SIRIK ÇEŞİTLERLE YAPILAN ÜRETİM
a)Çeşit Seçimi :
Bütün üretim kollarında olduğu gibi; domates üretiminde de amaç pazarın istekleri doğrultusunda ekonomik bir üretim yapmaktır. Bu nedenle pazarda en çok tercih edilen domates tip ve çeşitlerinin seçilmesi gerekmektedir. İlimizdeki sırık domates üretiminde kullanılan çeşitler tamamen sera şartlarındaki yetiştiricilikte kullanılan hibritlerdir.
İlimizin iklim şartları göz önüne alınarak en iyi uyumu sağlayan ve Pazar tercihi olan çeşitler, çiftçiler tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çeşitlerden bazıları şunlardır:
ÇEŞİT ADI : FİRMASI :
Elif 190 F 1 Sera Tarım
Gökçe 191 F Sera Tarım
Diyansa F 1 Sapeksa
Fantastik 144 F1RN Çağdaş Tohum
Gülle F 1 Bursa Tohumculuk
Target F 1 Agromar
Opera F 1 Anadolu Tohumculuk
RZ 73-14 Rito Tarım
Alambra F1 Su Tarım
Bu çeşit isimleri dışında İlimizde üretilen başka sırık domates çeşitleri de mevcuttur. Ancak yukarıdaki çeşitler domates üretimin % 90’ını sağlayan çeşitlerdir. 2001 yılından itibaren yeni ithal edilen çeşitlerin de üretilmesi beklenmektedir. (Duygu F1, Polaris F1 gibi)
Seracılık; İlimizin ekolojik şartları nedeni ile Antalya, Mersin, Yalova gibi illerdeki potansiyele sahip değildir. Ancak tarla tarımında 23.000 dekar alanda bu hibrit çeşitlerle yapılan üretimlerde; sera verimleri ile rekabet eden verimler alınmaktadır.
b)Fide Yetiştiriciliği :
Fide yetiştiriciliğinde amaç; mevcut tarım alanına yetecek fidenin işletme tarafından üretilmesidir. İlimizde sırık domates üretimi yapan üreticilerimize 1 dekar alana 3000 adet fide dikmeleri tavsiye edilmektedir. Tohum ambalajları adet veya gr ölçülü paketledir. 1 dekar alanda gereken 3000 adet fideyi üretebilmek için 3.150 kadar tohuma ihtiyaçvardır. Hibrit sebze tohumlarının çimlenme ve çıkış güçleri %95’in üzerinde olmalıdır.
Üreticilerimiz ihtiyaçları olan fideyi kendileri üretmek istedikleri zaman 1 dekarda gereken fide için yaklaşık 50 m² fidelik hazırlamaları tavsiye edilmektedir. Fidelikler hazırlanırken 6 m boyunda 3/4 inçlik galvanizli su borularının veya 16’lık inşaat demirlerinin eğilmesi ile oluşturulan konstrüksiyondan tüneller kurulabilir. Bu demirlerin eğilmesi ile 4 m eninde ve 170-175 cm yüksekliğinde ve istenilen boyda tüneller oluşturulabilmektedir. (Azami 30 m. olması tavsiye edilir. ) Bu tünellerde örtü materyali olarak 7 m eninde ve tünel boyundan 4 m fazlası uzunlukta Polietilen hesaplanmaktadır.
Torf gibi materyaller kullanmayıp fide harcını kendisi hazırlamak isteyen çiftçilerimiz, şu alternatiflerden birisini tercih edebilirler:
Materyal Miktar
Orman Toprağı
Dişli Dere Kumu
Çiftlik Gübresi
TSP
Potasyum Sülfat 22 Teneke
5 Teneke
23 Teneke
2Kg
2 Kg
Bahçe Toprağı 15 Teneke
Dişli Dere Kumu 5 Teneke
Çiftlik Gübresi 30 Teneke
TSP 2 Kg
Potasyum Sülfat 2 Kg
50 Teneke harç 1 m³ gelmektedir.
Her iki harç karışımı da homojen olarak karıştırıldıktan sonra; en son karıştırma esnasında Bitki Koruma Şubesi tarafından tavsiye edilen ilaçlarla ilaçlama yapılmaktadır. Bu amaçla 8-10 lt su içinde bu ilaçlar karıştırılarak harcın tavlandırılması şeklinde harca süzgeçli kova ile karıştırılmalıdır. Böylece toprak veya gübre ile gelen mantari hastalıklar ve fide dikildikten sonra dahi danaburnu, tel kurtları gibi toprak altı zararlılarının fideye zarar vermesi büyük oranda engellenebilmektedir.
Hazırlanan harcın çeşitli kimyasal maddelerle fümige edilmesi mümkündür. Bu şekilde fumigasyon yapılan harçların da fide dikiminden önce 100 lt suya hesabıyla tavsiye edilen ilaçlarla ilaçlama yapılması tavsiye edilmektedir. Fide harcını karıştırırken ilaç kullanmayan üreticilerimiz tohum ekiminden sonra verdikleri ilk suda yukarıdaki ilaçlardan 100 lt suya hesabıyla tavsiye edilen dozlarda vermek sureti ile harç ilaçlaması yapmış olurlar.
Şekil. 15*15cm. ölçülerinde ve kenarları kesilmiş tüp ile plastik saksı
1 m³ harç ile (köşeleri ve altı tam ortadan 1 cm kadar kesilerek verilen suyun tüplerin altındaki deliklerden direnlenecek şekilde hazırlanan) 15*15 cm ölçülerindeki polietilen tüplerden yaklaşık 1000 adet doldurulmaktadır.
Eğer özel fide kapları kullanılırsa; bu miktar fide kabındaki hücrelerin çap ve derinliklerine göre değişir. Fide üretiminde son iki yıldır giderek artan miktarda torf kullanılmaktadır. 80 lt’lik torf torbası ile 45 adetlik fide kaplarından asgari 13 adet doldurulmaktadır.
Tercihe göre harç veya torf doldurulan tüplere tohumlar bir adet bırakılmaktadır. Ekimde tohumların 0,5-1 cm kadar derinlikte kalmasına özen gösterilir. Bu amaçla tohumların üzerine özel olarak hazırlanmış harç veya vermikülit konulabilir.
Ekimden sonra süzgeçli kova ile verilen ilk suyla yüzeye çıkan tohumların tekrar ekim derinliğine bastırılması sağlanmalıdır. Bu işlemden sonra fide kaplarının veya tüplerin üzerine gazete kağıdı serilerek domates tohumlarının çimlenme hızları artırılabilir.
Böylece 7-10 günde sıcaklığa bağlı olarak fideler toprak yüzeyine çıkarlar. İlk fide toprak yüzüne çıktığında kasanın üzerinden gazete kağıdı alınmalıdır.
Günümüzde üreticinin ihtiyacı olan fideyi üreterek çiftçiye pazarlayan ticari firmalar gelişmiştir. İsmine doğru vesağlıklı fide üreterek nispeten ucuz fiyatla üreticiye fide temin etmektedirler.
Şekil. Ticari bir fide üretim serasının görünümü
Erkenciliği sağlamak ve çıkış yüzdesi ile sağlıklı fide oranını yükseltmek amacı ile tohumlar önce kasalara 5 cm ara ile sıraya ekilip, çıkan fideler kotiledon yaprakları yere paralel hale geldiğinde fide kaplarına dikilirler.
Hava şartları doğrultusunda fidelere ihtiyaç duyduğunda sulama yapılır ve yabancı ot çıkmışsa elle temizlenerek 30-45 gün fidelikte bekletilirler.
Şekil. Dikim yapılacak fidenin yanlış ve doğru tutulması
Şekil. Tüplere fidenin yanlış ve doğru dikilmesi
c) Arazi hazırlığı :
Fide dikimi yapılacak arazinin organik maddece zenginleştirilmesi gerekir. Bu amaçla bir önceki yılın sonbahar aylarında 1 dekara 3 traktör römorku iyi yanmış sığır gübresi verilerek toprağa karıştırılmalıdır. İlkbaharda ilk sürümden sonra fosforlu gübrenin tamamı ve potasyumlu gübrenin % 50’si tabana verilerek karıklar çekilir. Karıkların boyları 30 m’yi geçmemelidir. Karıklar 75 cm aralıklarla oluşturulur.
Karıklar oluşturulduktan sonra terbiye kazıkları çakılır. Bu kazıklar tek sıralı dikimde her karığa ve en fazla 6 m aralıklarla, çift sıralı dikimde ise bir karığa 50 cm aralıklarla 2 adet yan yana ve 6 m ara ile dikilirler. Kazık ölçüleri ve tel ölçüleri şek ilde verilmiştir.
d) Dikim :
Tarlada sırık domates yetiştiriciliğinde arazi hazırlığına göre çift sıra veya tek sıralı dikim yapılır. Çift sıralı dikimde 100cm*50cm*40cm aralıklarla ; tek sıralı dikimde 75cm*40 cm aralıklarla dikim yapılır.
* * * * * * * *S Ü
* * * * * * * *ı z
* * * * * * * *r e
* * * * * * * *a r
* * * * * * Sıra Arası * * i
Çift Sıralı Dikim Şekli
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
* * * * * * * * * * *
Tek Sıralı Dikim Şekli
Dikimden önceki akşam fideler mutlaka sulanmalıdır. Dikimde sıra üzeri mesafeye (40 cm’dir.) uygun olarak fide çukurları açılır ve fide kaplarından harçlı olarak çıkarılan fideler dikim çukurlarına dikilir. Derin dikimden kaçınılmalıdır. Boğaza sadece harcı örtecek kadar bahçe toprağı çekilmelidir. Dikimden sonra fidelere mutlaka can suyu verilmelidir.
İlimizde üreticiler 2000 bitki/dekar sıklığında dikim yapmaktadırlar. Eğer tek sıra dikim yapılacaksa her karığın, çift sıra dikim yapılacaksa bir karığın iki yamacına dikim yapılmalıdır, diğer karık ise boş bırakılmalıdır.
e) Bakım :
Fide dikiminden sonra hafif çapa ve toprağın yapısına bağlı olarak boğaz doldurma yapılır. Çapa ile beraber tavsiye doğrultusunda azotlu gübre verilmelidir. Bu işlemden 7-10 gün sonra ikinci çapa tam boğaz doldurma yapılır. Böylece fideler karık sırtlarına kaldırılmış olur. İlk çapadan sonra her bir fideye ip bağlanır, ipler bu amaçla üretilmiş ve pamuktan imal edilmiştir. Maliyet bakımından ikinci kalite ipler kullanılmaktadır.
İlimizde çapalama işçiliği tamamen makine gücüne dayalı yapılmaya başlanmıştır. 5 veya daha fazla HP’ye sahip bu makineler sayesinde çapalama ve boğaz doldurma işçiliği maliyeti 1/4'e düşmüştür.
İpe bağlama işleri de bu amaçla geliştirilmiş olan özel penslerle yapılmaya başlanmıştır.
Boğaz doldurma yapılırken toprak altında kalan yaprakların kopartılması gerekir. Bu yapraklar kopartılmaz ise ileride hastalık kaynağı olacaklardır.
Elle yapılan boğaz doldurma işinde erkek işçiliği kullanılmaktadır ve bel aleti ile yapılmaktadır.
İlk çapada verilen azotlu gübreden sonra bitkilere tavsiyeler doğrultusunda sulamalarda azotlu gübre verilmeye devam edilir. İlk meyveler fındık büyüklüğünü aldıktan sonra potasyumlu gübreler azotlu gübrelerle verilmeye başlanır ve son salkımlardaki meyvelerde ilk sararma oluncaya kadar bu uygulama devam ettirilir. Çiftlik gübresi ilimizde kolay bulunduğundan her iki sulamada bir kez şerbet şeklinde çiftlik gübresi su içinde eritilerek karıklar içine verilir ve karık boyunca eşit şerbetli gübreleme yapılır. Sulama damlama sistemi ile yapılıyorsa (-ki en iyi sulama şeklidir ); damlamaya uygun olan gübrelerden kullanılarak haftalık periyotlarla ve bitkinin gelişme durumuna uygun fertigasyon proğramları hazırlanabilmektedir. Sulama zamanı iklim, bitkinin su ihtiyacı, toprağın yapısına göre değişmektedir.
f) Koltuk ve Yaprak Alma :
Bitkilerde ilk çiçek salkımları açtığında salkımın altındaki yaprak aralarından hızla koltuklar sürer. Bu koltuklar en fazla 4-5 cm iken kopartılmalıdır. Koltuk alma işlemi elle ve sabah erken yapılmalıdır.
Resim. Alınması gereken koltuk ve alındıktan sonra bitkinin görünüşü
Çiçek salkımının ucundan sürgün oluştuğu takdirde bu sürgün de salkımın hemen bitiminden kopartılmalıdır. Bu sürgüne Yalancı Sürgün denir. Üreticilerimiz genellikle yalancı sürgünde oluşan çiçek salkımlarına bakarak bu salkımı koparmamaktadırlar. Ancak bu salkımlar nedeniyle düzenli işçilik(hasadı tamamlanan salkımların altındaki yaprakların temizlenmesi, salkım hasadı vs) yapılamadığı gibi toplam hasat düşmektedir.
Bitkiler yaklaşık olarak 120 cm.ye ulaştığında tüm yaprak miktarının 1/3’ü oranında ve alt yapraklardan başlamak üzere yapraklar çıkarılır. İşlevini tamamlayan yapraklar dipten, salkımı aşırı gölgeleyen yaprakların da 1/3 oranında uçları koparılarak yaprak alma işlemi gerçekleştirilir.
Hasat döneminde ise; tüm meyveleri hasat edilen salkımın altındaki yapraklar dipten çıkarılır. Yaprak elle yukarı çekilerek kopması sağlanır.
g) Uç alma :
İlimizde sırık domates üretimini sınırlayan faktör sonbahar erken donlarıdır. (Kırağı) Ortalama kırağı tarihinden yaklaşık iki ay geriye gidilerek uç alma tarihi saptanır. Bu tarihte bitkinin ucunda açmış olan son çiçek salkımından sonra 2 yaprak bırakılarak tepe koparılır. Bu işleme uç alma denir. Örneğin ; Tokat’ta ortalama kırağı tarihi 21 Ekim’dir. Bu tarihten 2 ay öncesi 21 Ağustos olduğuna göre uç alma işlemi 21 Ağustos’tan itibaren yapılmalıdır.
Koltuk, uç, yaprak ve yalancı sürgün alma işlemleri elle yapılmalı, bıçak-makas kullanılmamalıdır.
h) Zirai Mücadele :
İlimizde yıllar itibarıyla iklimin farklı seyir izlemesi o yıl çıkacak olan hastalık yoğunluğunu ve tipini etkilemektedir. 2000 yılı birim maliyetlerine göre 698 milyon TL / dekar maliyetindeki bir işletme yatırımında koruyucu mücadele önem kazanmaktadır. Bu nedenle üreticilerimize hastalıklar için 7-8 gün ara ile organik fungusitlerle koruyucu mücadele; zararlılar için ise, tavsiye edilen ilaçlarla zararlı görüldüğünde uygulanmak üzere zirai mücadele tavsiye edilmektedir. Bakteriyel benek veya bakteriyel leke gibi ilimizde zaman zaman etkili olan hastalıklardan koruyucu olarak bakır + mancozep etkili ilaçlar tavsiye edilmektedir. Tavsiyelerimiz doğrultusunda yapılan ilaçlamalarla üreticilerimiz sağlıklı bir üretim yapmaktadır.
HASAT : İlimizde üretilen sırık domates ürünlerinin % 99' u Tokat dışınave bu miktarın % 80’i de Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Bu nedenle hasat olgunluğu Pazar istekleri doğrultusunda belirlenmektedir. İhraç amacı ile satılan domatesler sarı olumda piyasaya Pazarlanan ürünler ise kırmızı olum döneminde hasat edilirler. İhracatlık hasat edilen ürünler sapsız, dış piyasa ürünleri ise meyve sapı ile birlikte hasat edilmektedir.ve bu miktarın % 80’i de Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. Bu nedenle hasat olgunluğu Pazar istekleri doğrultusunda belirlenmektedir. İhraç amacı ile satılan domatesler sarı olumda piyasaya Pazarlanan ürünler ise kırmızı olum döneminde hasat edilirler. İhracatlık hasat edilen ürünler sapsız, dış piyasa ürünleri ise meyve sapı ile birlikte hasat edilmektedir.
Kaynak : ziraatci.com