Tweet
Bakla Yetiştirme
Bakla yetiştiriciliği Akdeniz bölgesinden Karadeniz bölgesine kadar tüm sahil bölgelerinde yapılabiliyor olmakla beraber, üretimin %80i Ege ve Güney Marmara bölgelerinde yoğunlaşmıştır.
Tüm baklagillerde olduğu gibi, bakla da iyi bir münavebe bitkisidir. İçerdiği bitkisel proteinlerin zenginliği nedeniyle, besin kaynağı olarak önemli bir sebze olan bakla, taze tüketiminin yanında, konserve yapılarak değerlendirildiği gibi, kuru taneleri de insan ve hayvan beslenmesinde kullanılır. Bakla ayrıca, çiçeklenme döneminde sürülüp toprağa karıştırılarak, yeşil gübre olarak da değerlendirilir. Bakla yetiştiriciliği Akdeniz bölgesinden Karadeniz bölgesine kadar tüm sahil bölgelerinde yapılabiliyor olmakla beraber, üretimin %80’i Ege ve Güney Marmara bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Toplam üretim alanı ve miktarının % 75’ine sahip olan Balıkesir ve Çanakkale illeri, en fazla bakla yetiştirilen illerdir. Akdeniz ve Güney Ege’de, turfanda sebze olarak yetiştirilen bakla, Kuzey Ege ve Güney Marmara’da kuru tanesi için üretilir.
Baklanın iri ve küçük taneli olmak üzere başlıca iki formu vardır. Bunun yanında yemlik baklalar da ayrı bir grupta düşünülebilir. Ülkemizde genellikle iri taneli baklalar yetiştirilmekle birlikte, az da olsa bazı yörelerimizde küçük taneli baklalar üretilmektedir. At baklası, hayvan baklası olarak da adlandırılan bu baklalar, yemlik baklalardır.
İKLİM İSTEĞİ
Yetiştirme süresi, çeşide bağlı olarak 120-200 gün gibi uzun olmasına karşın, fazla sıcaklık istemez. Börülce, fasulye ve bezelyeye göre soğuklara biraz daha dayanıklıdır. Bakla, tohumlarının çimlenerek toprak yüzeyine çıktığı dönemde genç bitkiler, -6 0C sıcaklıklara kadar dayanabilmektedir. Sıcaklıkların –100C’ye düşmesi bitkilerin ölümüne sebep olur. Toprak sıcaklığının 90C, hava sıcaklığının 10-140C olması, tohumlarının çimlenebilmesi için uygundur. Normalde bitki gelişmesi için, 10-200C arasında değişen sıcaklıkları ister. Bakla, yetişme dönemi boyunca düzenli ve yeterli miktarlarda yağış alan ya da sulanabilen yerlerde iyi yetişir. Kurak geçen İlkbahar kadar, fazla yağışlı geçen yetişme dönemi de hastalık ve zararlıların artmasına neden olduğundan, arzu edilmez.
TOPRAK İSTEĞİ
Bakla derin, geçirgen, organik maddece zengin, su tutma kapasitesi yüksek, tınlı-killi topraklarda iyi gelişir. Erkencilik istendiğinde hafif kumlu topraklar, yüksek verim istendiğinde ise, allüviyal ve killi-kumlu topraklar seçilmelidir. Bakla, nötr veya hafif alkali (pH 7-7,5) topraklarda iyi sonuç verir.
TOPRAK HAZIRLIĞI
Bakla, kışlık ve yazlık olarak ekilebilir. Kışlık ekimlerde, anızdan sonra tarla sürülür, Sonbaharda ikinci sürümle birlikte ekime hazır hale getirilir. Yazlık ekimde ise, anız bozumundan sonra toprak derince sürülür, ilkbaharda tohum ekiminden önce tekrar sürülerek ekime hazırlanır.
GÜBRE VE GÜBRELEME
Tüm baklagillerde olduğu gibi, toprağı özellikle azot bakımından zenginleştiren bakla, ekimden 3-4 yapraklı oluncaya kadarki döneminde azot takviyesine ihtiyaç duyar. Fakat bu takviye aşırı dozlarda olmamalıdır. Özellikle zayıf topraklarda, bakteri faaliyeti başlayıncaya kadar, dekara 3 kg saf azot hesabıyla azotlu gübre vermek yeterli olmaktadır. Bu dönemde amonyum sülfat gübresi daha uygundur. Kurak ve yarı kurak bölgelerde, bitkinin kök gelişimini, nodozite sayısı ve ağırlığını arttırmak amacıyla toprağa, uygun dozda fosforlu gübre vermek gereklidir. Potasyumun yüksek dozda verilmesi verim ve kaliteyi düşürür. Toprak tahlili yaptırılarak önerilen programa göre gübreleme yapılmalıdır.
EKİM
Tohum ekimi, serpme, ocakvari, sıravari ve makineyle yapılabilmektedir. Serpme ekim, hem birim alana fazla tohum atılması, hem de bakım işlerinin zor olması nedeniyle tercih edilmemelidir. Ocak usulü ekim küçük işletmelerde yapılır. Sıra arası ve sıra üzeri 30-50 cm aralıklarla açılan ocaklara 2-3 tohum atılarak ekim yapılır. Sıra usulü ekimde ise, çeşidin gelişme ve dallanma kuvvetine, sulama ve çapalama şekline göre sıralar arası 40-70 cm olacak şekilde ekim yapılır. Fakat geniş alanlardaki yetiştiricilikte 30-40 cm sıra arası, 8-10 cm sıra üzeri olmak üzere sıravari ekim şekli en uygun olanıdır. Ülkemizde uygulanan bir başka yetiştirme yönteminde ise, pullukla açılan çizilere pulluk arkasından yürüyen bir işçi tohumları eşit aralıklarla bırakır ve çiziler pullukla kapatılır.
Ekim derinliği, tohumun iriliği ve toprak yapısına göre değişmektedir. İri tohumlu baklalarda ekim derinliği 7-8 cm, küçük tohumlularda ise; 5-6 cm olmalıdır. Ağır topraklarda ekim derinliği 5-6 cm, hafif bünyeli topraklarda ise 8-10 cm arasında olmalıdır. Orobanş ile bulaşık tarlalarda ekim normal ölçülerden biraz daha derine yapılmalıdır. Dekara atılacak tohum miktarı çeşit özelliği, toprak yapısı, yetiştirilme şekli ve tüketim amacına bağlı olarak, 10-20 kg arasında değişmektedir.
YABANCIOTLAR İÇİN ÇAPALAMA
Baklada yabancıot mücadelesinde ekim öncesi veya çıkış sonrası ilaçlı uygulamalar olumlu sonuçlar vermekle birlikte, otlarla daha ziyade mekanik yolla mücadele edilmektedir. Daha çok sıraya ekilmiş bakla üretiminde, çıkıştan yaklaşık 1 ay sonra (bitkiler 15-20 cm boyunda iken) sıra arası genişliğine göre ayarlanmış kaz ayağı veya freze gibi aletler kullanılarak, hem toprağın havalanması, hem oluşmuş olan kaymak tabakasının kırılarak toprağın su kaybının azaltılması, hem de yabancıotlarla mücadele edilmesi sağlanır. Yabancıot yoğunluğunun çok olduğu durumlarda sıra üzerleri de elle çapalanır. İyi bir yabancıot kontrolünün, verim kayıplarını çok büyük oranda azalttığı bilinmektedir.
Baklada önemli diğer sorunlar ise, halk arasında “canavarotu”, “bakla kazığı” gibi isimlerle tanınan orobanş ile küsküttür. Bunlarla ilgili etkili bir kimyasal mücadele yolu bulunmadığından, orobanşın tohum oluşturmasına fırsat vermeden sökülmesi, küskütün ise, görüldüğü dönemde üzerine sarıldığı bitki ile birlikte sökülüp, tarladan uzaklaştırılması ve yakılması en etkili mücadele yoludur.
SULAMA
Bakla, genelde kışlık olarak ekildiği için sulanmasına gerek yoktur. Ancak, kurak geçen kışlarda, sebze olarak hasat edilmek üzere yapılan yetiştiricilikte ekim öncesi ve yağışsız geçen ilkbaharda sulama yapılmalıdır. Yağmurlama veya salma usulü ile yapılacak sulama tanelerin gelişmesini olumlu yönde etkilemektedir.
HASAT
Baklalarda hasat zamanı, taze bakla, taze iç bakla ve kuru tane olarak değerlendirilme şekline göre değişir.
Taze bakla hasadı, meyveler olgun meyve iriliğinin yarısına ulaştığında elle yapılır. Toplanan baklalar uzun süre yığın halinde bırakılmamalıdır. Baklaların birbirini zedelemesi durumunda siyahlaşırlar ve pazar değerleri azalır. Taze iç bakla olarak hasat edilmesi planlanıyorsa, tohumların irileşmiş, ancak, tamamen sertleşmemiş, ayrıca baklaların kabuklarının yeşilliklerini kaybetmemiş olmasına dikkat edilmelidir.
Kuru tane hasadında, bitkide alt baklaların kuruduğu, üst baklaların kurumaya yüz tuttuğu, yaprakların tamamen döküldüğü fakat, sapın tam kurumadığı dönemde, çayır biçme makinası veya orakla biçilerek hasat yapılır. Hasat edilen bitkiler, demetler halinde tarlada kurumaya bırakılır. Kuruyan baklalar harman yerine getirilerek, döven, merdane ve sopalarla dövülmek suretiyle harmanlanır.
Bakla yetiştiriciliği Akdeniz bölgesinden Karadeniz bölgesine kadar tüm sahil bölgelerinde yapılabiliyor olmakla beraber, üretimin %80i Ege ve Güney Marmara bölgelerinde yoğunlaşmıştır.
Tüm baklagillerde olduğu gibi, bakla da iyi bir münavebe bitkisidir. İçerdiği bitkisel proteinlerin zenginliği nedeniyle, besin kaynağı olarak önemli bir sebze olan bakla, taze tüketiminin yanında, konserve yapılarak değerlendirildiği gibi, kuru taneleri de insan ve hayvan beslenmesinde kullanılır. Bakla ayrıca, çiçeklenme döneminde sürülüp toprağa karıştırılarak, yeşil gübre olarak da değerlendirilir. Bakla yetiştiriciliği Akdeniz bölgesinden Karadeniz bölgesine kadar tüm sahil bölgelerinde yapılabiliyor olmakla beraber, üretimin %80’i Ege ve Güney Marmara bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Toplam üretim alanı ve miktarının % 75’ine sahip olan Balıkesir ve Çanakkale illeri, en fazla bakla yetiştirilen illerdir. Akdeniz ve Güney Ege’de, turfanda sebze olarak yetiştirilen bakla, Kuzey Ege ve Güney Marmara’da kuru tanesi için üretilir.
Baklanın iri ve küçük taneli olmak üzere başlıca iki formu vardır. Bunun yanında yemlik baklalar da ayrı bir grupta düşünülebilir. Ülkemizde genellikle iri taneli baklalar yetiştirilmekle birlikte, az da olsa bazı yörelerimizde küçük taneli baklalar üretilmektedir. At baklası, hayvan baklası olarak da adlandırılan bu baklalar, yemlik baklalardır.
İKLİM İSTEĞİ
Yetiştirme süresi, çeşide bağlı olarak 120-200 gün gibi uzun olmasına karşın, fazla sıcaklık istemez. Börülce, fasulye ve bezelyeye göre soğuklara biraz daha dayanıklıdır. Bakla, tohumlarının çimlenerek toprak yüzeyine çıktığı dönemde genç bitkiler, -6 0C sıcaklıklara kadar dayanabilmektedir. Sıcaklıkların –100C’ye düşmesi bitkilerin ölümüne sebep olur. Toprak sıcaklığının 90C, hava sıcaklığının 10-140C olması, tohumlarının çimlenebilmesi için uygundur. Normalde bitki gelişmesi için, 10-200C arasında değişen sıcaklıkları ister. Bakla, yetişme dönemi boyunca düzenli ve yeterli miktarlarda yağış alan ya da sulanabilen yerlerde iyi yetişir. Kurak geçen İlkbahar kadar, fazla yağışlı geçen yetişme dönemi de hastalık ve zararlıların artmasına neden olduğundan, arzu edilmez.
TOPRAK İSTEĞİ
Bakla derin, geçirgen, organik maddece zengin, su tutma kapasitesi yüksek, tınlı-killi topraklarda iyi gelişir. Erkencilik istendiğinde hafif kumlu topraklar, yüksek verim istendiğinde ise, allüviyal ve killi-kumlu topraklar seçilmelidir. Bakla, nötr veya hafif alkali (pH 7-7,5) topraklarda iyi sonuç verir.
TOPRAK HAZIRLIĞI
Bakla, kışlık ve yazlık olarak ekilebilir. Kışlık ekimlerde, anızdan sonra tarla sürülür, Sonbaharda ikinci sürümle birlikte ekime hazır hale getirilir. Yazlık ekimde ise, anız bozumundan sonra toprak derince sürülür, ilkbaharda tohum ekiminden önce tekrar sürülerek ekime hazırlanır.
GÜBRE VE GÜBRELEME
Tüm baklagillerde olduğu gibi, toprağı özellikle azot bakımından zenginleştiren bakla, ekimden 3-4 yapraklı oluncaya kadarki döneminde azot takviyesine ihtiyaç duyar. Fakat bu takviye aşırı dozlarda olmamalıdır. Özellikle zayıf topraklarda, bakteri faaliyeti başlayıncaya kadar, dekara 3 kg saf azot hesabıyla azotlu gübre vermek yeterli olmaktadır. Bu dönemde amonyum sülfat gübresi daha uygundur. Kurak ve yarı kurak bölgelerde, bitkinin kök gelişimini, nodozite sayısı ve ağırlığını arttırmak amacıyla toprağa, uygun dozda fosforlu gübre vermek gereklidir. Potasyumun yüksek dozda verilmesi verim ve kaliteyi düşürür. Toprak tahlili yaptırılarak önerilen programa göre gübreleme yapılmalıdır.
EKİM
Tohum ekimi, serpme, ocakvari, sıravari ve makineyle yapılabilmektedir. Serpme ekim, hem birim alana fazla tohum atılması, hem de bakım işlerinin zor olması nedeniyle tercih edilmemelidir. Ocak usulü ekim küçük işletmelerde yapılır. Sıra arası ve sıra üzeri 30-50 cm aralıklarla açılan ocaklara 2-3 tohum atılarak ekim yapılır. Sıra usulü ekimde ise, çeşidin gelişme ve dallanma kuvvetine, sulama ve çapalama şekline göre sıralar arası 40-70 cm olacak şekilde ekim yapılır. Fakat geniş alanlardaki yetiştiricilikte 30-40 cm sıra arası, 8-10 cm sıra üzeri olmak üzere sıravari ekim şekli en uygun olanıdır. Ülkemizde uygulanan bir başka yetiştirme yönteminde ise, pullukla açılan çizilere pulluk arkasından yürüyen bir işçi tohumları eşit aralıklarla bırakır ve çiziler pullukla kapatılır.
Ekim derinliği, tohumun iriliği ve toprak yapısına göre değişmektedir. İri tohumlu baklalarda ekim derinliği 7-8 cm, küçük tohumlularda ise; 5-6 cm olmalıdır. Ağır topraklarda ekim derinliği 5-6 cm, hafif bünyeli topraklarda ise 8-10 cm arasında olmalıdır. Orobanş ile bulaşık tarlalarda ekim normal ölçülerden biraz daha derine yapılmalıdır. Dekara atılacak tohum miktarı çeşit özelliği, toprak yapısı, yetiştirilme şekli ve tüketim amacına bağlı olarak, 10-20 kg arasında değişmektedir.
YABANCIOTLAR İÇİN ÇAPALAMA
Baklada yabancıot mücadelesinde ekim öncesi veya çıkış sonrası ilaçlı uygulamalar olumlu sonuçlar vermekle birlikte, otlarla daha ziyade mekanik yolla mücadele edilmektedir. Daha çok sıraya ekilmiş bakla üretiminde, çıkıştan yaklaşık 1 ay sonra (bitkiler 15-20 cm boyunda iken) sıra arası genişliğine göre ayarlanmış kaz ayağı veya freze gibi aletler kullanılarak, hem toprağın havalanması, hem oluşmuş olan kaymak tabakasının kırılarak toprağın su kaybının azaltılması, hem de yabancıotlarla mücadele edilmesi sağlanır. Yabancıot yoğunluğunun çok olduğu durumlarda sıra üzerleri de elle çapalanır. İyi bir yabancıot kontrolünün, verim kayıplarını çok büyük oranda azalttığı bilinmektedir.
Baklada önemli diğer sorunlar ise, halk arasında “canavarotu”, “bakla kazığı” gibi isimlerle tanınan orobanş ile küsküttür. Bunlarla ilgili etkili bir kimyasal mücadele yolu bulunmadığından, orobanşın tohum oluşturmasına fırsat vermeden sökülmesi, küskütün ise, görüldüğü dönemde üzerine sarıldığı bitki ile birlikte sökülüp, tarladan uzaklaştırılması ve yakılması en etkili mücadele yoludur.
SULAMA
Bakla, genelde kışlık olarak ekildiği için sulanmasına gerek yoktur. Ancak, kurak geçen kışlarda, sebze olarak hasat edilmek üzere yapılan yetiştiricilikte ekim öncesi ve yağışsız geçen ilkbaharda sulama yapılmalıdır. Yağmurlama veya salma usulü ile yapılacak sulama tanelerin gelişmesini olumlu yönde etkilemektedir.
HASAT
Baklalarda hasat zamanı, taze bakla, taze iç bakla ve kuru tane olarak değerlendirilme şekline göre değişir.
Taze bakla hasadı, meyveler olgun meyve iriliğinin yarısına ulaştığında elle yapılır. Toplanan baklalar uzun süre yığın halinde bırakılmamalıdır. Baklaların birbirini zedelemesi durumunda siyahlaşırlar ve pazar değerleri azalır. Taze iç bakla olarak hasat edilmesi planlanıyorsa, tohumların irileşmiş, ancak, tamamen sertleşmemiş, ayrıca baklaların kabuklarının yeşilliklerini kaybetmemiş olmasına dikkat edilmelidir.
Kuru tane hasadında, bitkide alt baklaların kuruduğu, üst baklaların kurumaya yüz tuttuğu, yaprakların tamamen döküldüğü fakat, sapın tam kurumadığı dönemde, çayır biçme makinası veya orakla biçilerek hasat yapılır. Hasat edilen bitkiler, demetler halinde tarlada kurumaya bırakılır. Kuruyan baklalar harman yerine getirilerek, döven, merdane ve sopalarla dövülmek suretiyle harmanlanır.