Tweet
Bezelye Yetiştirme
Ülkemizde bezelye, yaygın olarak taze ve konservelik olarak üretilmektedir. Sofralık taze bezelye üretimi, çoğunlukla Akdeniz bölgesinde, konservelik ve kuru bezelye üretimi ise Marmara...
Baklagil sebzeleri içinde yer alan bezelye, insan beslenmesinde oldukça büyük bir öneme sahiptir. Protein ve karbonhidrat içeriği bakımından zengin olan bu sebze özellikle A, B ve D vitaminlerince de zengindir. Bezelye daneleri %18-20 arasında değişen oranlarda kuru madde içerir. Bunun % 10-12’si karbonhidrat, % 5-8’i ise bitkisel protein halindedir. Proteinler açısından en zengin sebzeler arasında yer alır ve diğer kuru bakliyata eşit bir seviyededir. Ancak, çok değerli bir besin olan kuru bezelye tüketimi pek yaygın değildir. Ülkemizde bezelye, yaygın olarak taze ve konservelik olarak üretilmektedir. Sofralık taze bezelye üretimi, çoğunlukla Akdeniz bölgesinde, konservelik ve kuru bezelye üretimi ise Marmara bölgesinde yapılmaktadır. Bezelye taze tüketimin yanında, konserveye işleme ve dondurulmuş sebze üretimi konularında da önde gelen türlerden birisidir. Tüketim mevsimi çok kısa sürdüğü için konserveye işleme, gerek fabrikalarda, gerek evlerde çok yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Bezelyenin kabuğu çıkarılmış kırması ve unu gıda sanayiinde kullanıldığı gibi özellikle fabrika artığı sap ve samanı hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Bunların yanında, bir baklagil olması nedeniyle, kökleri azot bakterileri vasıtasıyla havanın serbest azotunu toprakta biriktirerek besin maddesince zenginleştirir.
İKLİM İSTEĞİ
Bezelye, iklim isteği bakımından fasulyeye benzer. Serin ve ılık havalardan hoşlanır. Fazla sıcakta büyüme ve çiçeklenme durur. Bu nedenle; bezelye, yöreye göre sonbahar, kış ve ilkbahar mevsimlerinde, bazı yörelerde ise yaz mevsiminde yetiştirilebilir. -50C gibi soğuklarda hassas çeşitlerin zarar gördüğü, soğuğa dayanıklı çeşitlerin ise en fazla -8, -100C’ye kadar dayanabildikleri saptanmıştır. Düşük sıcaklıklara maruz kalan bezelyeler 15-20 gün daha geç hasada gelirler.
TOPRAK İSTEĞİ
Bezelye kumlu-tınlı topraklardan ağır killi topraklara kadar çeşitli topraklarda yetiştirilebilirse de tercih ettiği toprak tipi asit karakterli olmayan, tınlı-kumlu, süzek ve orta ağırlıktaki topraklardır. Buna rağmen, farklı bezelye çeşitleri farklı tip topraklarda daha iyi gelişirler. İri daneli çeşitler kuvvetli toprakları, küçük taneli çeşitler ise zayıf toprakları severler. Erkenci çeşitler için su tutma gücü az ve hafif topraklar önerilir.
GÜBRE VE GÜBRELEME
Bezelyenin gübre isteği fazla değildir. Bezelye ekiminden önce toprağa ahır gübresi verilmesi de önerilmez. Ahır gübresinin verildiği yıl, bezelyenin özellikle yeşil aksamının fazla gelişmesine ve meyve tutumunun azalmasına neden olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle, ahır gübresinin bir yıl önceden verilmesi önerilir.
Bezelye bitkisi büyüme süresince diğer baklagiller gibi, havadaki azotu kök yumruları ile toprağa bağlar. Böylece toprak azotlu gübre ile gübrelenir. Ancak bitki, bu faaliyetine, toprak yüzüne çıktıktan 2-3 hafta sonra başlar. İşte, bezelyeye sadece bu 2-3 haftalık dönem için azotlu gübre verilmesi gerekir. Dekara 1-2 kg saf azot hesabıyla sentetik gübre atılmalıdır.
Bezelyeye gerektiğinden fazla fosfor verilmesi tane verimini azalttığı gibi, tanenin protein bileşimini de olumsuz yönde etkiler. Potaslı gübreler, bezelyenin köklerindeki yumru sayısını ve yumrulardaki bakterilerin, havadaki azotu toprağa bağlama kabiliyetlerini artırır. Toprağa verilecek gübre miktarlarını belirlemek üzere toprak tahlili yaptırılmalıdır.
TOPRAK HAZIRLIĞI VE EKİM
Ekim zamanına göre toprak hazırlığı yapılır. Ekim sonbaharda yapılacaksa tarla anız bozumundan sonra, ekim öncesi tekrar sürülmelidir. İlkbahar üretimlerinde ise, toprak önce sonbaharda 1-2 defa sürülerek, azot bakterilerinin topraktaki faaliyetlerinin devamı ve artışı sağlanır, daha sonra erken ilkbaharda tekrar sürülmek ve diskaro-tırmık çekilmek suretiyle toprak ekime hazır hale getirilir.
Bezelye tohumlarının çimlenmesi için uygun sıcaklıklar 15-180C arasındadır. Çimlenme ile çiçeklenme arasındaki dönemde günlük ortalama sıcaklığın 15-180C arasında; çiçeklenme ile olgunluk arasındaki dönemde de 18-210C arasında olması istenir.
Tohum ekimleri bölgenin iklim şartlarına bağlıdır. Çeşide ve yöreye bağlı olarak, Kasım ayından Mayıs ayına kadar ki dönemde tohum ekimi yapılabilir.
Bezelyede ekim şekli ve ekim mesafeleri, çeşide, işletme büyüklüklerine ve değerlendirme şekline göre değişir.
Yetiştirme döneminde düzenli yağış alan veya, yağmurlama sulama imkanı olan tarlalara düze ekim daha uygundur. Yetiştirilecek bezelye sırık çeşidi ise, masuralara (karıklara) ekim yapılmalıdır. Yer çeşitleri ise, düz tarlaya mibzerle ekilmelidir. Düze ekimlerde sıra arası 30-40 cm, sıra üzeri 5-10 cm; sırık çeşitlerde ise sıra arası 50-80 cm, sıra üzeri 15-25 cm olmalıdır.
Çeşide bağlı olarak değişmekle birlikte, ortalama olarak dekara 10-12 kg arasındaki tohum yeterli olmaktadır.
ÇAPALAMA
Bezelye, ekilen tohumların çimlenmesi ile birlikte, yabancıotlarla rekabete girişir. Bu dönemde büyüme çok yavaş olur. Bitkiler 4-5 yapraklı olduğu dönemde, hem yabancıotların zararlarından kurtulmak, hem de toprağın kaymak tabakasının kırılarak havalandırılmasını sağlamak amacıyla ilk çapa yapılır. Birinci çapadan yaklaşık 20 gün sonra, bitkiler 25-30 cm boylandıkları ve yabancıotların fazlalaştığı dönemde ikinci çapa yapılır ve boğaz doldurulur.
SULAMA
Sonbaharda yapılan bezelye yetiştiriciliğinde, bitkinin gelişme dönemi genellikle yağışlı döneme rastladığından, sulamaya pek ihtiyaç duyulmaz. İlkbaharda yapılan ekimlerde hava ve toprak şartlarına bağlı olarak, düzenli aralıklarla sulama yapılmalıdır. Çiçeklenme öncesi ve meyve tutumundan sonra olmak üzere, en az iki kez sulama yapılmalıdır.
SICAĞA KARŞI SU
Erken gelen birkaç günlük veya sürekli sıcaklık, bezelyede çiçeklenmeye son verebilir. Bu durumda hemen sulama yapmak gereklidir. Böylelikle çiçeklenme en az 2-3 gün daha uzar ve verimde artış sağlanır.
HASAT
Bezelye hasadı, küçük üretici bahçelerinde el ile 2-5 defada, geniş alanlarda, konserve veya dondurulma amaçlı üretimlerde ise makine ile 1 defada yapılır.
El ile hasat sayısı, çeşit özelliği ve havaların özelliğine göre 5’ten fazla da olabilir. Önemli olan hasatta geç kalmamaktır. Zira bezelye hasadında geç kalındığında, danelerin tadı ve bileşimi değişikliğe uğrar ve kalite düşer. Hasat zamanı, danelerin büyüklüğü ve bakla kabuk rengine göre saptanabilir.
Makinalı hasatta, baklaların %70’i olgunlaştığında hasada başlanır. Bu dönemde bitkilerin alt kısmındaki baklalar az da olsa sararmış olur. Toprak yüzeyinden kesilen bitkiler yığınlar haline getirilerek fabrikalara taşınır, burada kademeli makinalarda daneleri sınıflanarak ayrılır. Konserve endüstrisinde taneler irileştikçe piyasa değeri düşer.
DEKARA VERİM ÇEŞİDE BAĞLIDIR
Bezelyelerde bir dekardan alınan yeşil baklalı ürün miktarı, çeşidin yer veya sırık oluşuna, toprağın kuvvetine, yağışlara ve havaların o yılki seyrine göre 750 ile 2500 kg arasında değişir. Ortalama olarak dekara taze iç bezelye verimi 250-800 kg arasında, kuru tane veya tohum verimi ise 150-250 kg arasında değişmektedir.
Özellikle hasat döneminde soğuk hava akımı ve rüzgarlardan muhafazalı ve ılık yörelerde hasat çok uzun sürmekte, dolayısıyla verim en yüksek değerlere ulaşmaktadır. Bunun tersi durumlarda ise, baklalar oluşmakta fakat tanelerin irileşmesi çok gecikmekte, daha sonra artan sıcaklıklarla hasat erken sona ermektedir. Bu nedenle, yüksek ve kaliteli bir verim için, bezelye ekilecek tarlaların hakim rüzgarlara kapalı olması, özellikle Mart-Mayıs döneminin ılık geçmesi arzu edilir.
Ülkemizde bezelye, yaygın olarak taze ve konservelik olarak üretilmektedir. Sofralık taze bezelye üretimi, çoğunlukla Akdeniz bölgesinde, konservelik ve kuru bezelye üretimi ise Marmara...
Baklagil sebzeleri içinde yer alan bezelye, insan beslenmesinde oldukça büyük bir öneme sahiptir. Protein ve karbonhidrat içeriği bakımından zengin olan bu sebze özellikle A, B ve D vitaminlerince de zengindir. Bezelye daneleri %18-20 arasında değişen oranlarda kuru madde içerir. Bunun % 10-12’si karbonhidrat, % 5-8’i ise bitkisel protein halindedir. Proteinler açısından en zengin sebzeler arasında yer alır ve diğer kuru bakliyata eşit bir seviyededir. Ancak, çok değerli bir besin olan kuru bezelye tüketimi pek yaygın değildir. Ülkemizde bezelye, yaygın olarak taze ve konservelik olarak üretilmektedir. Sofralık taze bezelye üretimi, çoğunlukla Akdeniz bölgesinde, konservelik ve kuru bezelye üretimi ise Marmara bölgesinde yapılmaktadır. Bezelye taze tüketimin yanında, konserveye işleme ve dondurulmuş sebze üretimi konularında da önde gelen türlerden birisidir. Tüketim mevsimi çok kısa sürdüğü için konserveye işleme, gerek fabrikalarda, gerek evlerde çok yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Bezelyenin kabuğu çıkarılmış kırması ve unu gıda sanayiinde kullanıldığı gibi özellikle fabrika artığı sap ve samanı hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Bunların yanında, bir baklagil olması nedeniyle, kökleri azot bakterileri vasıtasıyla havanın serbest azotunu toprakta biriktirerek besin maddesince zenginleştirir.
İKLİM İSTEĞİ
Bezelye, iklim isteği bakımından fasulyeye benzer. Serin ve ılık havalardan hoşlanır. Fazla sıcakta büyüme ve çiçeklenme durur. Bu nedenle; bezelye, yöreye göre sonbahar, kış ve ilkbahar mevsimlerinde, bazı yörelerde ise yaz mevsiminde yetiştirilebilir. -50C gibi soğuklarda hassas çeşitlerin zarar gördüğü, soğuğa dayanıklı çeşitlerin ise en fazla -8, -100C’ye kadar dayanabildikleri saptanmıştır. Düşük sıcaklıklara maruz kalan bezelyeler 15-20 gün daha geç hasada gelirler.
TOPRAK İSTEĞİ
Bezelye kumlu-tınlı topraklardan ağır killi topraklara kadar çeşitli topraklarda yetiştirilebilirse de tercih ettiği toprak tipi asit karakterli olmayan, tınlı-kumlu, süzek ve orta ağırlıktaki topraklardır. Buna rağmen, farklı bezelye çeşitleri farklı tip topraklarda daha iyi gelişirler. İri daneli çeşitler kuvvetli toprakları, küçük taneli çeşitler ise zayıf toprakları severler. Erkenci çeşitler için su tutma gücü az ve hafif topraklar önerilir.
GÜBRE VE GÜBRELEME
Bezelyenin gübre isteği fazla değildir. Bezelye ekiminden önce toprağa ahır gübresi verilmesi de önerilmez. Ahır gübresinin verildiği yıl, bezelyenin özellikle yeşil aksamının fazla gelişmesine ve meyve tutumunun azalmasına neden olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle, ahır gübresinin bir yıl önceden verilmesi önerilir.
Bezelye bitkisi büyüme süresince diğer baklagiller gibi, havadaki azotu kök yumruları ile toprağa bağlar. Böylece toprak azotlu gübre ile gübrelenir. Ancak bitki, bu faaliyetine, toprak yüzüne çıktıktan 2-3 hafta sonra başlar. İşte, bezelyeye sadece bu 2-3 haftalık dönem için azotlu gübre verilmesi gerekir. Dekara 1-2 kg saf azot hesabıyla sentetik gübre atılmalıdır.
Bezelyeye gerektiğinden fazla fosfor verilmesi tane verimini azalttığı gibi, tanenin protein bileşimini de olumsuz yönde etkiler. Potaslı gübreler, bezelyenin köklerindeki yumru sayısını ve yumrulardaki bakterilerin, havadaki azotu toprağa bağlama kabiliyetlerini artırır. Toprağa verilecek gübre miktarlarını belirlemek üzere toprak tahlili yaptırılmalıdır.
TOPRAK HAZIRLIĞI VE EKİM
Ekim zamanına göre toprak hazırlığı yapılır. Ekim sonbaharda yapılacaksa tarla anız bozumundan sonra, ekim öncesi tekrar sürülmelidir. İlkbahar üretimlerinde ise, toprak önce sonbaharda 1-2 defa sürülerek, azot bakterilerinin topraktaki faaliyetlerinin devamı ve artışı sağlanır, daha sonra erken ilkbaharda tekrar sürülmek ve diskaro-tırmık çekilmek suretiyle toprak ekime hazır hale getirilir.
Bezelye tohumlarının çimlenmesi için uygun sıcaklıklar 15-180C arasındadır. Çimlenme ile çiçeklenme arasındaki dönemde günlük ortalama sıcaklığın 15-180C arasında; çiçeklenme ile olgunluk arasındaki dönemde de 18-210C arasında olması istenir.
Tohum ekimleri bölgenin iklim şartlarına bağlıdır. Çeşide ve yöreye bağlı olarak, Kasım ayından Mayıs ayına kadar ki dönemde tohum ekimi yapılabilir.
Bezelyede ekim şekli ve ekim mesafeleri, çeşide, işletme büyüklüklerine ve değerlendirme şekline göre değişir.
Yetiştirme döneminde düzenli yağış alan veya, yağmurlama sulama imkanı olan tarlalara düze ekim daha uygundur. Yetiştirilecek bezelye sırık çeşidi ise, masuralara (karıklara) ekim yapılmalıdır. Yer çeşitleri ise, düz tarlaya mibzerle ekilmelidir. Düze ekimlerde sıra arası 30-40 cm, sıra üzeri 5-10 cm; sırık çeşitlerde ise sıra arası 50-80 cm, sıra üzeri 15-25 cm olmalıdır.
Çeşide bağlı olarak değişmekle birlikte, ortalama olarak dekara 10-12 kg arasındaki tohum yeterli olmaktadır.
ÇAPALAMA
Bezelye, ekilen tohumların çimlenmesi ile birlikte, yabancıotlarla rekabete girişir. Bu dönemde büyüme çok yavaş olur. Bitkiler 4-5 yapraklı olduğu dönemde, hem yabancıotların zararlarından kurtulmak, hem de toprağın kaymak tabakasının kırılarak havalandırılmasını sağlamak amacıyla ilk çapa yapılır. Birinci çapadan yaklaşık 20 gün sonra, bitkiler 25-30 cm boylandıkları ve yabancıotların fazlalaştığı dönemde ikinci çapa yapılır ve boğaz doldurulur.
SULAMA
Sonbaharda yapılan bezelye yetiştiriciliğinde, bitkinin gelişme dönemi genellikle yağışlı döneme rastladığından, sulamaya pek ihtiyaç duyulmaz. İlkbaharda yapılan ekimlerde hava ve toprak şartlarına bağlı olarak, düzenli aralıklarla sulama yapılmalıdır. Çiçeklenme öncesi ve meyve tutumundan sonra olmak üzere, en az iki kez sulama yapılmalıdır.
SICAĞA KARŞI SU
Erken gelen birkaç günlük veya sürekli sıcaklık, bezelyede çiçeklenmeye son verebilir. Bu durumda hemen sulama yapmak gereklidir. Böylelikle çiçeklenme en az 2-3 gün daha uzar ve verimde artış sağlanır.
HASAT
Bezelye hasadı, küçük üretici bahçelerinde el ile 2-5 defada, geniş alanlarda, konserve veya dondurulma amaçlı üretimlerde ise makine ile 1 defada yapılır.
El ile hasat sayısı, çeşit özelliği ve havaların özelliğine göre 5’ten fazla da olabilir. Önemli olan hasatta geç kalmamaktır. Zira bezelye hasadında geç kalındığında, danelerin tadı ve bileşimi değişikliğe uğrar ve kalite düşer. Hasat zamanı, danelerin büyüklüğü ve bakla kabuk rengine göre saptanabilir.
Makinalı hasatta, baklaların %70’i olgunlaştığında hasada başlanır. Bu dönemde bitkilerin alt kısmındaki baklalar az da olsa sararmış olur. Toprak yüzeyinden kesilen bitkiler yığınlar haline getirilerek fabrikalara taşınır, burada kademeli makinalarda daneleri sınıflanarak ayrılır. Konserve endüstrisinde taneler irileştikçe piyasa değeri düşer.
DEKARA VERİM ÇEŞİDE BAĞLIDIR
Bezelyelerde bir dekardan alınan yeşil baklalı ürün miktarı, çeşidin yer veya sırık oluşuna, toprağın kuvvetine, yağışlara ve havaların o yılki seyrine göre 750 ile 2500 kg arasında değişir. Ortalama olarak dekara taze iç bezelye verimi 250-800 kg arasında, kuru tane veya tohum verimi ise 150-250 kg arasında değişmektedir.
Özellikle hasat döneminde soğuk hava akımı ve rüzgarlardan muhafazalı ve ılık yörelerde hasat çok uzun sürmekte, dolayısıyla verim en yüksek değerlere ulaşmaktadır. Bunun tersi durumlarda ise, baklalar oluşmakta fakat tanelerin irileşmesi çok gecikmekte, daha sonra artan sıcaklıklarla hasat erken sona ermektedir. Bu nedenle, yüksek ve kaliteli bir verim için, bezelye ekilecek tarlaların hakim rüzgarlara kapalı olması, özellikle Mart-Mayıs döneminin ılık geçmesi arzu edilir.