Tweet
Brokoli (Brokkoli) Yetiþtirme
Brokkoli yeþil renkli, olgunlaþmamýþ çiçek taslaklarý ile kalýn ve etli çiçek saplarý yenilen bir sebze türü olup, karnabahara oldukça benzemektedir.
Brokkoli yeþil renkli, olgunlaþmamýþ çiçek taslaklarý ile kalýn ve etli çiçek saplarý yenilen bir sebze türü olup, karnabahara oldukça benzemektedir. Karnabaharla arasýndaki esas farklýlýk brokkolinin grimsi veya mavimsi yeþil çiçeklere sahip olmasýdýr. Brokkoliyi karnabahardan ayýran diðer bir özellik de ortadaki esas baþýn kaldýrýlmasý ile ikinci derecede çiçek salkýmlarýnýn hemen oluþmasý olayýdýr. Brokkolide çiçekleri taþýyan gövde ile saplar etli ve uzundur. Ayrýca çiçek tomurcuklarý kadar saplar da yeme deðerine sahiptir. Karnabaharda ise saplar kýsa veya dallanmýþtýr ve baþýn tabanýna kadar uzanmamaktadýr. Karnabahar hasat olgunluðuna geldiði devrede çiçeðe ait bir belirti yoktur. Brokkolide ise, tam olarak hasat zamaný çiçeklerin açmasýndan birkaç gün öncedir.
Bitki oluþumu sýrasýnda, önce ortada bir baþ meydana gelir, bu baþlarýn geniþliði 15 cm veya daha geniþ, aðýrlýðý ise 100 – 400 g'dýr. Brokkoli, karnabahardan daha gevþek ve genellikle yeþil renkli ve daha uzun çiçek saplarýna sahiptir. Ortadaki baþýn kesilmesi ile yaprak koltuklarýndan çýkan sürgünler hýzla geliþerek üzerinde yeþil çiçek tomurcuklarý bulunan etli sürgünleri meydana getirir. Yan sürgünlerin birleþmesiyle oluþan baþlar ana baþtan daha küçük olup 5–10 cm çapýnda ve 10 – 50 g aðýrlýðýndadýr.
ANA VE YAN BAÞLAR
KOYU YEÞÝL ÇEÞÝTLER TERCÝH EDÝLÝR
Brokkoli sürgünleri mor-eflatundan yeþil renge kadar deðiþiklik gösterir. Ancak üretimde yaygýn olarak yetiþtirilenler yeþil tomurcuklu çeþitlerdir. Bunlarýn sýnýflandýrýlmasý erkenciliðe baðlý olarak erken, orta ve geççi çeþitler olarak yapýlmakla beraber, bu gruplar arasýnda kesin bir ayýrým yapýlamamaktadýr.
YETÝÞTÝRME SÜRESÝ 45 ÝLE 130 GÜN ARASINDADIR
Erkenci çeþitler dikimden 45-60 gün sonra hasada gelirken, orta grupta olgunlaþanlar için büyüme periyodu 100 günü bulmaktadýr. Geççi çeþitler iki yýllýk bitkilerdir ve 120-130 günde hasat edilebilir.
Sonbaharý oldukça soðuk geçen ve erkenci donlarý olan bölgelerde eylül-ekim aylarýnda hasat yapabilmek için, dikimlerin haziran-temmuz aylarýnda yapýlmasý ve erkenci çeþitlerin kullanýlmasý gerekir. Sonbaharýn ýlýmlý geçtiði ve donlarýn az görüldüðü bölgelerde ise; orta-erkenci çeþitler de yer alýrlar. Kýþ donlarýnýn az olduðu bölgelerde orta-erkenci ve geççi çeþitler yetiþtirilebilir. Bunlar yaz sonu veya sonbaharda dikilirler ve ocaktan mayýsa kadar hasat edilirler. Bu nedenle çeþit seçiminde çeþidin olgunluk dönemi ve bölge yetiþtirme koþullarý önem kazanmaktadýr.
ÝKLÝM ÝSTEKLERÝ KARNABAHARA BENZER
Brokkoli serin iklim sebzesi olup, karnabahara göre iklim ve toprak istekleri bakýmýndan daha az seçicidir. Brokkolinin yetiþtirilmesi için en uygun sýcaklýk derecesi 15.5-17 oC olup maksimum 24 oC’ye kadar dayanýr. Brokkoli yeþil sürgünlerinin kalitesinin korunmasý açýsýndan yaz aylarýndaki kurak ve sýcak havalar uygun deðildir. Sýcak havalarda sürgünlerdeki çiçek tomurcuklarý normal geliþemez ve gevþek yapýlý olur. Hasattan birkaç saat sonra sürgünlerde pörsüme görülür. Bu nedenle yaz aylarýnda ortalama sýcaklýk 20 oC’nin üzerinde olan yerlerde brokkoli yetiþtiriciliði ekonomik olmamaktadýr.
KUMLU VE KÝLLÝ-TINLI TOPRAKLARDAN HOÞLANIR
Brokkoli üretimi için en uygun topraklar iyi drene edilmiþ kumludan, killi-týnlýya kadar deðiþen verimli topraklardýr. Toprak pH’sý 6-6.5 olmalý ve toprakta bitki için gerekli nemli ortam saðlanmalýdýr, aksi halde sürgünleri liflenebilir. Topraktaki tuza karþý oldukça dayanýklý olduðu tahmin edilen brokkolinin yetiþtirildiði topraklarda yeterince drenaj yapýlmalýdýr, bu durum özellikle kýþ döneminde tarlada bulunan bitkiler için önem kazanýr.
TAHLÝL SONUCUNA GÜBRE
Brokkolinin gübrelenmesi lahana ile aynýdýr. Brokkoli fideleri açýða dikildikten hemen sonra hýzlý bir þekilde geliþtiklerinden zayýf topraklar iyi gübrelenmelidir. Aksi takdirde içi boþ sürgünler oluþur. Ancak gübre ihtiyaçlarý çeþitlere, toprak tipine, topraktaki organik madde içeriðine ve bölgeye göre deðiþiklik gösterir. Brokkoli üretilecek tarla topraðý gübrelenmeden önce besin maddeleri açýsýndan tahlil ettirilmeli ve önerilen programa göre gübreleme yapýlmalýdýr. Gübrelerin verilmesinde en etkili metot fosfor ve potasyumlu gübrelerin tümünün ve azotlu gübrenin ise; üçte birinin dikim sýralarýnýn altýna verilmesidir. Kalan azot, çeþitlerin yetiþtirme süresine baðlý olarak dikimden sonra ve ana baþlar hasat edildikten sonra olmak üzere iki dönemde verilmelidir.
FÝDE ÝLE YETÝÞTÝRÝCÝLÝK
Brokkoli tohum ile üretilir. Tohumlar genellikle fide yastýklarýna ekilir ve 4-7 hafta sonra tarladaki esas yerlerine dikilir. Fide yastýklarý gevþek ve kolay ufalanabilen topraklar olmalýdýr. Yabancýot kontrolü, toprak kaynaklý hastalýklar ve zararlýlar açýsýndan toprak ilaçlamasýna ihtiyaç vardýr. Tohumlar yastýklarda her 2.5 cm2’ye 2-4 tohum gelecek þekilde 10-15 cm aralýklarla açýlan sýralara 0.5-1 cm derine atýlmalýdýr.
Fide ile yetiþtiricilik yapýldýðýnda 1 dekar için gerekli tohum miktarý 20-30 g iken tarlaya doðrudan tohum ekimi yapýldýðýnda bu miktar 85-140 g’a kadar çýkmaktadýr.
EKÝM ZAMANINI ÝYÝ SEÇ
Mevsimin uygun olmadýðý sýcak periyotlarda bitkide istenmeyen sapa kalkma olayýný kontrol etmek veya korumak çok zordur. Özellikle erkenci çeþitler kullanýldýðýnda bitkilerin vaktinden önce sapa kalkmasýný önlemek açýsýndan, büyük fide kullanýlmamasý gerekir.
AMACA GÖRE DÝKÝM SIKLIÐI
Bitkilere verilecek dikim aralýðý üzerinde birçok faktör etkili olmaktadýr. Erkenci çeþitler, geççi çeþitlerden daha küçük bitkiler meydana getirdiklerinden daha sýk aralýklarla dikilmelidir. Ayrýca sadece ortadaki ana baþlarýn hasadý düþünüldüðünde sýk dikim tercih edilir. Pratikte sýra arasý 75-100 cm ve sýra üzeri 50-75 cm uygulanýr. Fakat bu deðerlerde maksimum verim alýnacak anlamýna gelmez. 25-35 cm aralýklarla yapýlan dikimlerde verim artýþý saðlanýr. Ancak kültürel iþlemlerin yapýlmasý ve hasat açýsýndan uygun olmayan koþullar yaratýlmýþ olur. Sýk dikimlerde daha küçük fakat daha fazla sayýda baþlar hasat edilir ve dolayýsýyla boþ gövde teþekkülü azalýr. Ayrýca sýk dikimlerde olgunlaþma gecikir. Tarlaya direk ekimlerde sýra arasý mesafe ayný kalmakla birlikte sýra üzeri 10-15 cm’ye inmektedir. Doðrudan ekimde tohumlar 1-2 cm derinliðe ekilmeli ve bitkiler görülünceye kadar toprak yüzeyi nemli tutulacak þekilde sýk sýk sulanmalýdýr.
HASAT ZAMANINA DÝKKAT ET !
Brokkoli baþlarý çiçek tomurcuklarý açmadan önce kesilmelidir. Þayet tomurcuklar açmaya ve sarý çiçek petalleri görülmeye baþlarsa, baþlar aþýrý olgunlaþarak pazar kalitesini kaybetmiþtir. Brokkoli baþlarý, baþlarýn gövde tabanýndan itibaren tepe noktasýna kadar olan mesafe 23-25 cm uzunluðuna ulaþtýðýnda kesilmelidir. Bitkinin ortasýndaki ana baþlarýn çapý 7.5-15 cm arasýnda deðiþir. Ortadaki ana baþ kesildikten sonra küçük yan taraftaki sürgünler büyümeye devam ederek 2.5-7.5 cm çapýnda baþlar oluþtururlar. Bunlar daha çok derin dondurma ve evlerdeki kullaným için uygundur. Brokkoli hasadý 2-3 günde bir olmak üzere, ticari amaçla yapýlan üretimlerde bir vejetasyon döneminde 4-6 kez yapýlýr.
Brokkolide bozulmayý önlemek için hasattan sonra hýzlý bir þekilde suyla veya taþýmacýlýkta kullanýlan kartonlarýn buzla soðutulmasý gerekir. Soðutmada maksimum sýcaklýðýn 0-20C'de tutulmasý esastýr. Nispi nemin %95 olmasý, su kaybýný ve buruþmayý önleyecektir. Brokkoliyi 20C'de kalitesinden bir þey kaybetmeden 2 hafta muhafaza etmek mümkündür.
ÖNEMLÝ HASTALIK VE ZARARLILARI
Brokkolide yaygýn olarak görülen hastalýklar; lahana siyah damar çürüklüðü, lahana kök-ur hastalýðý, kök çürüklüðü, yaprak yanýklýðý ve solgunluk'tur.
Brokkoli zararlýlarý ise; lahana yaprak bitleri, lahana kelebeði, lahana göbek kurdu, lahana yaprak güvesi, lahana kokulu böceði, lahana sineði ve lahana gal böceði'dir
Brokkoli yeþil renkli, olgunlaþmamýþ çiçek taslaklarý ile kalýn ve etli çiçek saplarý yenilen bir sebze türü olup, karnabahara oldukça benzemektedir.
Brokkoli yeþil renkli, olgunlaþmamýþ çiçek taslaklarý ile kalýn ve etli çiçek saplarý yenilen bir sebze türü olup, karnabahara oldukça benzemektedir. Karnabaharla arasýndaki esas farklýlýk brokkolinin grimsi veya mavimsi yeþil çiçeklere sahip olmasýdýr. Brokkoliyi karnabahardan ayýran diðer bir özellik de ortadaki esas baþýn kaldýrýlmasý ile ikinci derecede çiçek salkýmlarýnýn hemen oluþmasý olayýdýr. Brokkolide çiçekleri taþýyan gövde ile saplar etli ve uzundur. Ayrýca çiçek tomurcuklarý kadar saplar da yeme deðerine sahiptir. Karnabaharda ise saplar kýsa veya dallanmýþtýr ve baþýn tabanýna kadar uzanmamaktadýr. Karnabahar hasat olgunluðuna geldiði devrede çiçeðe ait bir belirti yoktur. Brokkolide ise, tam olarak hasat zamaný çiçeklerin açmasýndan birkaç gün öncedir.
Bitki oluþumu sýrasýnda, önce ortada bir baþ meydana gelir, bu baþlarýn geniþliði 15 cm veya daha geniþ, aðýrlýðý ise 100 – 400 g'dýr. Brokkoli, karnabahardan daha gevþek ve genellikle yeþil renkli ve daha uzun çiçek saplarýna sahiptir. Ortadaki baþýn kesilmesi ile yaprak koltuklarýndan çýkan sürgünler hýzla geliþerek üzerinde yeþil çiçek tomurcuklarý bulunan etli sürgünleri meydana getirir. Yan sürgünlerin birleþmesiyle oluþan baþlar ana baþtan daha küçük olup 5–10 cm çapýnda ve 10 – 50 g aðýrlýðýndadýr.
ANA VE YAN BAÞLAR
KOYU YEÞÝL ÇEÞÝTLER TERCÝH EDÝLÝR
Brokkoli sürgünleri mor-eflatundan yeþil renge kadar deðiþiklik gösterir. Ancak üretimde yaygýn olarak yetiþtirilenler yeþil tomurcuklu çeþitlerdir. Bunlarýn sýnýflandýrýlmasý erkenciliðe baðlý olarak erken, orta ve geççi çeþitler olarak yapýlmakla beraber, bu gruplar arasýnda kesin bir ayýrým yapýlamamaktadýr.
YETÝÞTÝRME SÜRESÝ 45 ÝLE 130 GÜN ARASINDADIR
Erkenci çeþitler dikimden 45-60 gün sonra hasada gelirken, orta grupta olgunlaþanlar için büyüme periyodu 100 günü bulmaktadýr. Geççi çeþitler iki yýllýk bitkilerdir ve 120-130 günde hasat edilebilir.
Sonbaharý oldukça soðuk geçen ve erkenci donlarý olan bölgelerde eylül-ekim aylarýnda hasat yapabilmek için, dikimlerin haziran-temmuz aylarýnda yapýlmasý ve erkenci çeþitlerin kullanýlmasý gerekir. Sonbaharýn ýlýmlý geçtiði ve donlarýn az görüldüðü bölgelerde ise; orta-erkenci çeþitler de yer alýrlar. Kýþ donlarýnýn az olduðu bölgelerde orta-erkenci ve geççi çeþitler yetiþtirilebilir. Bunlar yaz sonu veya sonbaharda dikilirler ve ocaktan mayýsa kadar hasat edilirler. Bu nedenle çeþit seçiminde çeþidin olgunluk dönemi ve bölge yetiþtirme koþullarý önem kazanmaktadýr.
ÝKLÝM ÝSTEKLERÝ KARNABAHARA BENZER
Brokkoli serin iklim sebzesi olup, karnabahara göre iklim ve toprak istekleri bakýmýndan daha az seçicidir. Brokkolinin yetiþtirilmesi için en uygun sýcaklýk derecesi 15.5-17 oC olup maksimum 24 oC’ye kadar dayanýr. Brokkoli yeþil sürgünlerinin kalitesinin korunmasý açýsýndan yaz aylarýndaki kurak ve sýcak havalar uygun deðildir. Sýcak havalarda sürgünlerdeki çiçek tomurcuklarý normal geliþemez ve gevþek yapýlý olur. Hasattan birkaç saat sonra sürgünlerde pörsüme görülür. Bu nedenle yaz aylarýnda ortalama sýcaklýk 20 oC’nin üzerinde olan yerlerde brokkoli yetiþtiriciliði ekonomik olmamaktadýr.
KUMLU VE KÝLLÝ-TINLI TOPRAKLARDAN HOÞLANIR
Brokkoli üretimi için en uygun topraklar iyi drene edilmiþ kumludan, killi-týnlýya kadar deðiþen verimli topraklardýr. Toprak pH’sý 6-6.5 olmalý ve toprakta bitki için gerekli nemli ortam saðlanmalýdýr, aksi halde sürgünleri liflenebilir. Topraktaki tuza karþý oldukça dayanýklý olduðu tahmin edilen brokkolinin yetiþtirildiði topraklarda yeterince drenaj yapýlmalýdýr, bu durum özellikle kýþ döneminde tarlada bulunan bitkiler için önem kazanýr.
TAHLÝL SONUCUNA GÜBRE
Brokkolinin gübrelenmesi lahana ile aynýdýr. Brokkoli fideleri açýða dikildikten hemen sonra hýzlý bir þekilde geliþtiklerinden zayýf topraklar iyi gübrelenmelidir. Aksi takdirde içi boþ sürgünler oluþur. Ancak gübre ihtiyaçlarý çeþitlere, toprak tipine, topraktaki organik madde içeriðine ve bölgeye göre deðiþiklik gösterir. Brokkoli üretilecek tarla topraðý gübrelenmeden önce besin maddeleri açýsýndan tahlil ettirilmeli ve önerilen programa göre gübreleme yapýlmalýdýr. Gübrelerin verilmesinde en etkili metot fosfor ve potasyumlu gübrelerin tümünün ve azotlu gübrenin ise; üçte birinin dikim sýralarýnýn altýna verilmesidir. Kalan azot, çeþitlerin yetiþtirme süresine baðlý olarak dikimden sonra ve ana baþlar hasat edildikten sonra olmak üzere iki dönemde verilmelidir.
FÝDE ÝLE YETÝÞTÝRÝCÝLÝK
Brokkoli tohum ile üretilir. Tohumlar genellikle fide yastýklarýna ekilir ve 4-7 hafta sonra tarladaki esas yerlerine dikilir. Fide yastýklarý gevþek ve kolay ufalanabilen topraklar olmalýdýr. Yabancýot kontrolü, toprak kaynaklý hastalýklar ve zararlýlar açýsýndan toprak ilaçlamasýna ihtiyaç vardýr. Tohumlar yastýklarda her 2.5 cm2’ye 2-4 tohum gelecek þekilde 10-15 cm aralýklarla açýlan sýralara 0.5-1 cm derine atýlmalýdýr.
Fide ile yetiþtiricilik yapýldýðýnda 1 dekar için gerekli tohum miktarý 20-30 g iken tarlaya doðrudan tohum ekimi yapýldýðýnda bu miktar 85-140 g’a kadar çýkmaktadýr.
EKÝM ZAMANINI ÝYÝ SEÇ
Mevsimin uygun olmadýðý sýcak periyotlarda bitkide istenmeyen sapa kalkma olayýný kontrol etmek veya korumak çok zordur. Özellikle erkenci çeþitler kullanýldýðýnda bitkilerin vaktinden önce sapa kalkmasýný önlemek açýsýndan, büyük fide kullanýlmamasý gerekir.
AMACA GÖRE DÝKÝM SIKLIÐI
Bitkilere verilecek dikim aralýðý üzerinde birçok faktör etkili olmaktadýr. Erkenci çeþitler, geççi çeþitlerden daha küçük bitkiler meydana getirdiklerinden daha sýk aralýklarla dikilmelidir. Ayrýca sadece ortadaki ana baþlarýn hasadý düþünüldüðünde sýk dikim tercih edilir. Pratikte sýra arasý 75-100 cm ve sýra üzeri 50-75 cm uygulanýr. Fakat bu deðerlerde maksimum verim alýnacak anlamýna gelmez. 25-35 cm aralýklarla yapýlan dikimlerde verim artýþý saðlanýr. Ancak kültürel iþlemlerin yapýlmasý ve hasat açýsýndan uygun olmayan koþullar yaratýlmýþ olur. Sýk dikimlerde daha küçük fakat daha fazla sayýda baþlar hasat edilir ve dolayýsýyla boþ gövde teþekkülü azalýr. Ayrýca sýk dikimlerde olgunlaþma gecikir. Tarlaya direk ekimlerde sýra arasý mesafe ayný kalmakla birlikte sýra üzeri 10-15 cm’ye inmektedir. Doðrudan ekimde tohumlar 1-2 cm derinliðe ekilmeli ve bitkiler görülünceye kadar toprak yüzeyi nemli tutulacak þekilde sýk sýk sulanmalýdýr.
HASAT ZAMANINA DÝKKAT ET !
Brokkoli baþlarý çiçek tomurcuklarý açmadan önce kesilmelidir. Þayet tomurcuklar açmaya ve sarý çiçek petalleri görülmeye baþlarsa, baþlar aþýrý olgunlaþarak pazar kalitesini kaybetmiþtir. Brokkoli baþlarý, baþlarýn gövde tabanýndan itibaren tepe noktasýna kadar olan mesafe 23-25 cm uzunluðuna ulaþtýðýnda kesilmelidir. Bitkinin ortasýndaki ana baþlarýn çapý 7.5-15 cm arasýnda deðiþir. Ortadaki ana baþ kesildikten sonra küçük yan taraftaki sürgünler büyümeye devam ederek 2.5-7.5 cm çapýnda baþlar oluþtururlar. Bunlar daha çok derin dondurma ve evlerdeki kullaným için uygundur. Brokkoli hasadý 2-3 günde bir olmak üzere, ticari amaçla yapýlan üretimlerde bir vejetasyon döneminde 4-6 kez yapýlýr.
Brokkolide bozulmayý önlemek için hasattan sonra hýzlý bir þekilde suyla veya taþýmacýlýkta kullanýlan kartonlarýn buzla soðutulmasý gerekir. Soðutmada maksimum sýcaklýðýn 0-20C'de tutulmasý esastýr. Nispi nemin %95 olmasý, su kaybýný ve buruþmayý önleyecektir. Brokkoliyi 20C'de kalitesinden bir þey kaybetmeden 2 hafta muhafaza etmek mümkündür.
ÖNEMLÝ HASTALIK VE ZARARLILARI
Brokkolide yaygýn olarak görülen hastalýklar; lahana siyah damar çürüklüðü, lahana kök-ur hastalýðý, kök çürüklüðü, yaprak yanýklýðý ve solgunluk'tur.
Brokkoli zararlýlarý ise; lahana yaprak bitleri, lahana kelebeði, lahana göbek kurdu, lahana yaprak güvesi, lahana kokulu böceði, lahana sineði ve lahana gal böceði'dir
