Tweet
Morfolojik Özellikleri:
Hýyar (Cucumis sativus L.) yazlýk sebzeler grubunda yer alan bir türdür. Sofralýk ve turþuluk olarak yaz aylarýnda açýk tarla koþullarýnda, kýþ aylarýnda ise örtü altýnda yetiþtirilir. Ülkemizin 2000 yýlý hýyar üretimi 1.550.000 ton olup, bunun %60-70’i açýkta yapýlýr.
Kök:
Toprak rutubetini çok sevdiði için kökleri yüzlektir, uygun þartlarda 20-25 cm derinlikte geliþir. Ana kök 5-10 cm uzunlukta kazýk karakterde olup, üzerinden bol miktarda yan kök çýkar ve saçak görünümü alýr. Toprak yapýsýna göre; kumlu ve hafif topraklarda 100-200 cm, killi ve aðýr topraklarda 50-100 cm derinliðe inebilir, köklerin %60-70’i topraðýn 10-20 cm derinliðindedir.
Gövde:
Hýyar gövdesi otsu olup sürünücü ve týrmanýcý karakterde, köþeli ve tüylüdür. Gövde bitki üst organlarýný taþýyacak güçte deðildir, üzerinde bulunan sülükler yardýmý ile etraftaki nesnelere sarýlarak yukarý týrmanýr. Gövde birçok boðum ve boðum arasýndan oluþur. Boðumlarda yaprak ve sülükler bulunur. Yaprak koltuklarýndan yan dallar çýkar. Diþi ve erkek çiçekler yaprak koltuklarýndan meydana gelirler. Dallanma kuvvetlidir. Ana gövdeden 4-6 yan dal, bunlar her birinden de 4-6 yan dal çýkar.
Yaprak:
Yapraklar gövde üzerindeki boðumlardan çýkar ve uzun bir sapla gövdeye baðlanýrlar. Deðiþik þekil ve büyüklüktedirler.
Çiçek :
Hýyar çiçekleri genellikle tek evciklidir, yani erkek ve diþi organlar ayrý çiçekler üzerinde bulunurlar. Bitki üzerinde erkek veya diþi çiçekler tekli veya çoklu olarak farklý yaprak koltuklarýndan çýkarlar. Erkek çiçekler genellikle diþi çiçeklerden önce meydana gelirler. Diþi çiçekler yan dallarda daha fazla bulunur, bu nedenle uç alýnarak yan dal oluþumu teþvik edilir. Çiçek tozlarý olgunlaþtýðýnda daðýlmaz ve jelatinimsi bir madde ile yapýþýk durumdadýr, bu sebeple böcek veya arýlarla taþýnmasý gerekir. Diþi çiçek sapý erkek çiçek sapýndan daha uzundur ve ucunda meyve taslaðý bulunur.
Son yýllarda döllenme olmadan partenokarp meyve veren çeþitler geliþtirilmiþtir, ancak bunlarda döllenmeyi dolayýsýyla çekirdek oluþumunu engellemek için böcek ziyaretlerinin engellenmesi gerekmektedir. Bunlarýn dýþýnda döllenmeli çeþitlerde vardýr, burada bitkilerin %90’ý sadece diþi çiçek verir, geri kalan %10 sadece erkek çiçek veren zayýf bitkilerdir, bunlar kesinlikle yerlerinden uzaklaþtýrýlmamalýdýr, aksi halde döllenme olmaz ve önemli ürün kayýplarýna neden olur.
Meyve :
Deðiþik þekil ve büyüklüklerde olabilir, bazan meyve içi boþluðu olan meyvelere rastlanýr, kalite açýsýndan istenmeyen bir durumdur.
Tohum :
Bir gramda 30-60 tohum bulunur. Ticari tohumlarýn çimlenmesi en az %80-90 olmalýdýr. En uygun çimlenme sýcaklýðý 25-30 0C’dir. 10-12 0C’den düþük ve 40 0C’den yüksek sýcaklýklarda çimlenme yeteneði azalýr.
Yetiþtirme Ýstekleri:
Ýklim:
Hýyar ýlýman iklimlerden hoþlanýr. Düþük sýcaklýklarda üþüme, yüksek sýcaklýklarda aþýrý su kaybý ve bazý fizyolojik bozukluklar görülür. Hýyarýn direkt ýþýk ihtiyacý azdýr, fakat ýþýk miktarýnýn 6000-8000 Lux süresinin 12 saatten fazla olmasý diþi çiçek oluþumunu dolayýsýyla verimi artýrýr.
Toprak:
Hýyar en çok toprak seçen bitkiler arasýndadýr. Çok nemli, soðuk ve su yönünden fakir topraklarla, killi topraklar hýyar yetiþtiriciliðinde verimi önemli ölçüde düþürür. Aðýr topraklarda çiçek teþekkülü gecikir, köklerde çürümeler meydana gelir ve kök hastalýklarý meydana çýkar. Hafif topraklarýn organik madde ile özellikleri düzeltilir ve uygun ticari gübreleme yapýlýrsa hýyar yetiþtiriciliðinde kullanýlabilir. Toprak pH’sýnýn 5.5-5.8 arasýnda olmasý bitki geliþmesi için uygun olup daha düþük pH deðerlerinde Mg eksikliði ortaya çýkar.
Toprak hazýrlýðý, ekim-dikim:
Toprak kýþýn derin iþlenerek iyi su toplamasý saðlanýr, ilkbahardaki sürüm ise 10-15 cm derinlikte yüzeysel olarak yapýlmalýdýr. Hýyar bitkileri baklagil, soðan, pýrasa, pancar ve lahana grubu sebzelerinden sonra çok iyi geliþir. Tahýllar, domates ve patates tarýmýndan sonra mecbur olmadýkça hýyar üretimi yapýlmamalýdýr. Hýyar yorgunluðundan kaçýnmak için 4 yýlda bir veya daha uzun dönem münavebe yapmak gerekir. Hýyar düz tarlada yetiþtirilebildiði gibi herek vererek veya askýya alarak deðiþik þekillerde yapýlabilir. Bu yetiþtirme þekillerinde 4 farklý yöntem uygulanýr -Tek sýralý yetiþtirme -Çift sýralý yetiþtirme -Fide ile üretim (tek veya çift sýralý) -Örtüaltý yetiþtiriciliði Tohum ekimi elle ocaklara veya açýlan çizgilere yapýlabildiði gibi, son yýllarda hassas tohum ekim mibzerleri ile yapýlabilmektedir. Ekilen tohum üzerine bir miktar çiftlik gübresi atýlarak kaymak tabakasý önlenebilir. Tohum ekiminden 5-6 gün sonra hafif yaðmurlama yapýlarak da kaymak önlenebilir.
Tek sýralý yetiþtirme:
Bu yetiþtirme þekli özellikle makinalý ekim ve toprak iþlemedeki kolaylýklarý nedeniyle tercih edilir. El ile ocak usulü tek sýralý ekimde, sýra arasý 130-140 cm , sýra üzerinde 40-50 cm’de bir ocak olacak þekilde ekim yapýlmalýdýr. Tohum ekimi tavlý topraða 4-5 cm derinliðe ve her ocaða 2 veya 3 tohum gelecek þekilde yapýlmalýdýr. Elle ekimde dekara 200-250 g, mibzerle ekimde dekara 300-400 g tohum atýlýr. Mibzerle tohum ekiminde sýra aralarý 130-140 cm, sýra üzerleri ise 10-15 cm olacak þekilde uygulama yapýlýr. Ekim derinliðindeki toprak sýcaklýðýnýn en az 15 0C olmasý çimlenme hýzý ve düzeni bakýmýndan önemlidir.
Çift sýralý yetiþtirme:
Bu yetiþtirme þeklinde tohumlar 65-70 cm geniþliðinde açýlan karýklarýn boyun noktalarýna yapýlýr. Bu karýklar dar aralýklardýr ve daha sonra sulama yapmada kullanýlýr, diðer aralýklar 130-140 cm mesafede býrakýlýr ve bitkilerin bu yöne yayýlmalarý saðlanýr, daha sonraki hasat v.s. iþlemler de bu aralýktan yapýlýr.
Fide ile üretim:
Erkencilik saðlamak amacý ile bu yöntem uygulanýr. Tohumlar torba, viyol, saksýlara ekilir. Tohum ekim ortamlarý (torf+çiftlik gübresi+kum+bahçe topraðý ve perlit karýþýmý) hastalýk ve zararlýlardan temiz olmalýdýr. Bu ortamlara ekilen tohumlar, don tehlikesi geçinceye kadar alçak tünel veya plastik seralarda bekletilir. Dikim büyüklüðüne ulaþmýþ en az 2 gerçek yapraklý fideler topraklý olarak tek veya çift sýralý sistemle dikimi yapýlýr. Dikimden yaklaþýk 12 saat önce torbalara su verilmelidir aksi halde dikim esnasýnda kök bölgesinin topraðý daðýlacaðýndan tutma oraný azalýr. Bu þekilde yapýlan dikimle 2-3 haftalýk erkencilik saðlanýr.
Örtüaltý yetiþtiriciliði:
Bu sistemde oluþturulan karýklarýn üzerinde derinliði karýk tabaný seviyesinde olacak ocaklar oluþturulur, tohum buralara ekilir ve iskelet malzemesi kullanýlmadan tohum ekilen karýk sýrtlarý 0.2 mm kalýnlýkta plastik örtü ile örtülür. Böylece tohumlarýn ekili olduðu yerler çukurda kaldýðýndan tohumlarýn çimlenip geliþmesi için gerekli boþluk saðlanmýþ olur. Çimlenip geliþen bitkilerin plastik örtüyle temasýný önlemek için bitkinin temas edeceði plastik yerleri kesilerek oluþacak zararlanmalar önlenir.
Bir baþka üretim þekli de saksý ve plastik tüplerde yetiþtirilen fidelerin alçak tünel altýnda yetiþtirilmesidir. Bu yöntemle 3-4 haftalýk erkencilik saðlamak mümkündür. Yukarýda anlatýlan yöntemler düz tarla þartlarýnda yerde yapýlan üretim þeklidir. Bunlarýn dýþýnda herek (sýrýk yada aský) vererek yetiþtirme de yapýlmaktadýr. Bu teknikte sýra arasý ve sýra üzeri azaltýlarak birim alandaki bitki sayýsý artýrýlmaktadýr. Ayrýca meyveler ve bitkiler toprakla temas etmedikleri için hastalýk ve zararlý oraný azalmakta ve kaliteli meyve oraný artmaktadýr. Rüzgar alan yerlerde bu sistem önemli ölçüde zararlar görebilmektedir.
Çapalama:
Doðrudan yerlerine ekilen tohumlarýn bazý hastalýk ve zararlýlara karþý ilaçlanmasý gereklidir. Tohum ekiminden 5-10 gün sonra toprak nemine ve sýcaklýða baðlý olarak bitkiler toprak yüzüne çýkar. Fazla tohum atýlmýþsa, kotiledon ve ilk gerçek yapraklar çýktýktan sonra saðlýklý bitkiler seçilerek seyreltme yapýlmalýdýr. Bu dönemden sonra yüzeysel bir çapalama ve kök boðazý doldurulmasý yapýlýr, bitkiler bundan sonra hýzla geliþmeye baþlar. Bitkilerin geliþme ve ekolojiye göre çapalama iþlemine devam edilir.
Sulama:
Hýyar çok su isteyen bir bitkidir. Süzek toprakta gün aþýrý, orta süzek toprakta üç günde bir, killi toprakta 5-6 günde bir su verilmelidir. 1 m2 alandan bir vegetasyon döneminde 300-425 lt su kullanýr. Hýyar yetiþtiriciliðinde suyun az miktarda ve sýk verilmesi uygundur. Bitkiler kol vermeye baþladýðýnda kollarýn istenilen yönde geliþmeleri saðlanmalýdýr.
Gübreleme:
Hýyar toprakta organik gübrenin bol olmasýný ister. Dekar baþýna 3-6 ton yanmýþ çiftlik gübresi sonbahar veya ilkbaharda ekimden en az birkaç ay önce topraða verilmesi gerekir. Genellikle organik gübrelemeyi tamamlayýcý olarak dekara 5-10 kg N, 8-10 kg P, 10-15 kg K, 4-6 kg Ca ve 5 kg Mg verilmelidir. Mg kalite açýsýndan çok önemlidir. Azot verim ve kalite üzerinde doðrudan etkilidir. Dengesiz ve fazla N meyve iriliðine ve yumuþak yapýlý meyve oluþumuna neden olur. Azot noksanlýðýnda yapraklarýn rengi açýlýr, yapraklar zamanýndan önce sararýp dökülürler. Çiçeklerin ömrü kýsalýr, meyveler açýk renkli olur, irileþmez ve küçük kalýr. Azotlu gübrenin yarýsý tohum ekiminden önce toprak hazýrlýðý sýrasýnda temel gübre olarak verilir, ¼ ‘ü kol atma döneminde, ¼’ü de meyve baðlamanýn baþlangýcýnda topraða verilir. Fosforlu gübre meyve tutumu için önemlidir. Fosforlu gübrenin tamamý triple süper fosfat þeklinde verilmelidir. Fosfor noksanlýðýnda geliþme yavaþlar, yan sürgün teþekkülü zayýflar. Yapraklar kirli ve gri yeþil renge dönüþür. Yaprak kenarlarý yukarý doðru kývrýlýr. Yaprak ayasý üzerinde muntazam olmayan kahverengi lekeler meydana gelir. Potasyum meyve kalitesini önemli ölçüde etkiler. Meyve sertliði üzerine olumlu etkisi vardýr. Potasyumun 2/3’ü tohum ekiminden önce toprak hazýrlýðý sýrasýnda temel gübre olarak, 1/3’ü ise sulamada verilmelidir. Kalsiyum diðer ticari gübrelerle birlikte temel gübreleme sýrasýnda topraða verilebildiði gibi bitki geliþimi sýrasýnda da CaNO3 halinde verilebilir. Gerekli Mg tek defada tohum ekimi öncesi toprak hazýrlýðýnda verilir. Mg ve K noksanlýklarý görüldüðünde yapraktan püskürtme yaparak da bu gübreler verilebilir.
Hýyarýn önemli hastalýklarý, yalancý mildiyö, külleme, hýyar mozaik virüsüdür, bunlarla kimyasal mücadele yapýlabilir, bunun yanýsýra dayanýklý çeþit ve münavebede yapýlmalýdýr. Önemli zararlýlar ise yaprak bitleri, beyaz sinek, kýrmýzý örümcek ve nematodlardýr. Nematodlu yerde üretim yapýlmamalýdýr, diðer zararlýlarla uygun kimyasal mücadele yapýlabilir
Hýyar (Cucumis sativus L.) yazlýk sebzeler grubunda yer alan bir türdür. Sofralýk ve turþuluk olarak yaz aylarýnda açýk tarla koþullarýnda, kýþ aylarýnda ise örtü altýnda yetiþtirilir. Ülkemizin 2000 yýlý hýyar üretimi 1.550.000 ton olup, bunun %60-70’i açýkta yapýlýr.
Kök:
Toprak rutubetini çok sevdiði için kökleri yüzlektir, uygun þartlarda 20-25 cm derinlikte geliþir. Ana kök 5-10 cm uzunlukta kazýk karakterde olup, üzerinden bol miktarda yan kök çýkar ve saçak görünümü alýr. Toprak yapýsýna göre; kumlu ve hafif topraklarda 100-200 cm, killi ve aðýr topraklarda 50-100 cm derinliðe inebilir, köklerin %60-70’i topraðýn 10-20 cm derinliðindedir.
Gövde:
Hýyar gövdesi otsu olup sürünücü ve týrmanýcý karakterde, köþeli ve tüylüdür. Gövde bitki üst organlarýný taþýyacak güçte deðildir, üzerinde bulunan sülükler yardýmý ile etraftaki nesnelere sarýlarak yukarý týrmanýr. Gövde birçok boðum ve boðum arasýndan oluþur. Boðumlarda yaprak ve sülükler bulunur. Yaprak koltuklarýndan yan dallar çýkar. Diþi ve erkek çiçekler yaprak koltuklarýndan meydana gelirler. Dallanma kuvvetlidir. Ana gövdeden 4-6 yan dal, bunlar her birinden de 4-6 yan dal çýkar.
Yaprak:
Yapraklar gövde üzerindeki boðumlardan çýkar ve uzun bir sapla gövdeye baðlanýrlar. Deðiþik þekil ve büyüklüktedirler.
Çiçek :
Hýyar çiçekleri genellikle tek evciklidir, yani erkek ve diþi organlar ayrý çiçekler üzerinde bulunurlar. Bitki üzerinde erkek veya diþi çiçekler tekli veya çoklu olarak farklý yaprak koltuklarýndan çýkarlar. Erkek çiçekler genellikle diþi çiçeklerden önce meydana gelirler. Diþi çiçekler yan dallarda daha fazla bulunur, bu nedenle uç alýnarak yan dal oluþumu teþvik edilir. Çiçek tozlarý olgunlaþtýðýnda daðýlmaz ve jelatinimsi bir madde ile yapýþýk durumdadýr, bu sebeple böcek veya arýlarla taþýnmasý gerekir. Diþi çiçek sapý erkek çiçek sapýndan daha uzundur ve ucunda meyve taslaðý bulunur.
Son yýllarda döllenme olmadan partenokarp meyve veren çeþitler geliþtirilmiþtir, ancak bunlarda döllenmeyi dolayýsýyla çekirdek oluþumunu engellemek için böcek ziyaretlerinin engellenmesi gerekmektedir. Bunlarýn dýþýnda döllenmeli çeþitlerde vardýr, burada bitkilerin %90’ý sadece diþi çiçek verir, geri kalan %10 sadece erkek çiçek veren zayýf bitkilerdir, bunlar kesinlikle yerlerinden uzaklaþtýrýlmamalýdýr, aksi halde döllenme olmaz ve önemli ürün kayýplarýna neden olur.
Meyve :
Deðiþik þekil ve büyüklüklerde olabilir, bazan meyve içi boþluðu olan meyvelere rastlanýr, kalite açýsýndan istenmeyen bir durumdur.
Tohum :
Bir gramda 30-60 tohum bulunur. Ticari tohumlarýn çimlenmesi en az %80-90 olmalýdýr. En uygun çimlenme sýcaklýðý 25-30 0C’dir. 10-12 0C’den düþük ve 40 0C’den yüksek sýcaklýklarda çimlenme yeteneði azalýr.
Yetiþtirme Ýstekleri:
Ýklim:
Hýyar ýlýman iklimlerden hoþlanýr. Düþük sýcaklýklarda üþüme, yüksek sýcaklýklarda aþýrý su kaybý ve bazý fizyolojik bozukluklar görülür. Hýyarýn direkt ýþýk ihtiyacý azdýr, fakat ýþýk miktarýnýn 6000-8000 Lux süresinin 12 saatten fazla olmasý diþi çiçek oluþumunu dolayýsýyla verimi artýrýr.
Toprak:
Hýyar en çok toprak seçen bitkiler arasýndadýr. Çok nemli, soðuk ve su yönünden fakir topraklarla, killi topraklar hýyar yetiþtiriciliðinde verimi önemli ölçüde düþürür. Aðýr topraklarda çiçek teþekkülü gecikir, köklerde çürümeler meydana gelir ve kök hastalýklarý meydana çýkar. Hafif topraklarýn organik madde ile özellikleri düzeltilir ve uygun ticari gübreleme yapýlýrsa hýyar yetiþtiriciliðinde kullanýlabilir. Toprak pH’sýnýn 5.5-5.8 arasýnda olmasý bitki geliþmesi için uygun olup daha düþük pH deðerlerinde Mg eksikliði ortaya çýkar.
Toprak hazýrlýðý, ekim-dikim:
Toprak kýþýn derin iþlenerek iyi su toplamasý saðlanýr, ilkbahardaki sürüm ise 10-15 cm derinlikte yüzeysel olarak yapýlmalýdýr. Hýyar bitkileri baklagil, soðan, pýrasa, pancar ve lahana grubu sebzelerinden sonra çok iyi geliþir. Tahýllar, domates ve patates tarýmýndan sonra mecbur olmadýkça hýyar üretimi yapýlmamalýdýr. Hýyar yorgunluðundan kaçýnmak için 4 yýlda bir veya daha uzun dönem münavebe yapmak gerekir. Hýyar düz tarlada yetiþtirilebildiði gibi herek vererek veya askýya alarak deðiþik þekillerde yapýlabilir. Bu yetiþtirme þekillerinde 4 farklý yöntem uygulanýr -Tek sýralý yetiþtirme -Çift sýralý yetiþtirme -Fide ile üretim (tek veya çift sýralý) -Örtüaltý yetiþtiriciliði Tohum ekimi elle ocaklara veya açýlan çizgilere yapýlabildiði gibi, son yýllarda hassas tohum ekim mibzerleri ile yapýlabilmektedir. Ekilen tohum üzerine bir miktar çiftlik gübresi atýlarak kaymak tabakasý önlenebilir. Tohum ekiminden 5-6 gün sonra hafif yaðmurlama yapýlarak da kaymak önlenebilir.
Tek sýralý yetiþtirme:
Bu yetiþtirme þekli özellikle makinalý ekim ve toprak iþlemedeki kolaylýklarý nedeniyle tercih edilir. El ile ocak usulü tek sýralý ekimde, sýra arasý 130-140 cm , sýra üzerinde 40-50 cm’de bir ocak olacak þekilde ekim yapýlmalýdýr. Tohum ekimi tavlý topraða 4-5 cm derinliðe ve her ocaða 2 veya 3 tohum gelecek þekilde yapýlmalýdýr. Elle ekimde dekara 200-250 g, mibzerle ekimde dekara 300-400 g tohum atýlýr. Mibzerle tohum ekiminde sýra aralarý 130-140 cm, sýra üzerleri ise 10-15 cm olacak þekilde uygulama yapýlýr. Ekim derinliðindeki toprak sýcaklýðýnýn en az 15 0C olmasý çimlenme hýzý ve düzeni bakýmýndan önemlidir.
Çift sýralý yetiþtirme:
Bu yetiþtirme þeklinde tohumlar 65-70 cm geniþliðinde açýlan karýklarýn boyun noktalarýna yapýlýr. Bu karýklar dar aralýklardýr ve daha sonra sulama yapmada kullanýlýr, diðer aralýklar 130-140 cm mesafede býrakýlýr ve bitkilerin bu yöne yayýlmalarý saðlanýr, daha sonraki hasat v.s. iþlemler de bu aralýktan yapýlýr.
Fide ile üretim:
Erkencilik saðlamak amacý ile bu yöntem uygulanýr. Tohumlar torba, viyol, saksýlara ekilir. Tohum ekim ortamlarý (torf+çiftlik gübresi+kum+bahçe topraðý ve perlit karýþýmý) hastalýk ve zararlýlardan temiz olmalýdýr. Bu ortamlara ekilen tohumlar, don tehlikesi geçinceye kadar alçak tünel veya plastik seralarda bekletilir. Dikim büyüklüðüne ulaþmýþ en az 2 gerçek yapraklý fideler topraklý olarak tek veya çift sýralý sistemle dikimi yapýlýr. Dikimden yaklaþýk 12 saat önce torbalara su verilmelidir aksi halde dikim esnasýnda kök bölgesinin topraðý daðýlacaðýndan tutma oraný azalýr. Bu þekilde yapýlan dikimle 2-3 haftalýk erkencilik saðlanýr.
Örtüaltý yetiþtiriciliði:
Bu sistemde oluþturulan karýklarýn üzerinde derinliði karýk tabaný seviyesinde olacak ocaklar oluþturulur, tohum buralara ekilir ve iskelet malzemesi kullanýlmadan tohum ekilen karýk sýrtlarý 0.2 mm kalýnlýkta plastik örtü ile örtülür. Böylece tohumlarýn ekili olduðu yerler çukurda kaldýðýndan tohumlarýn çimlenip geliþmesi için gerekli boþluk saðlanmýþ olur. Çimlenip geliþen bitkilerin plastik örtüyle temasýný önlemek için bitkinin temas edeceði plastik yerleri kesilerek oluþacak zararlanmalar önlenir.
Bir baþka üretim þekli de saksý ve plastik tüplerde yetiþtirilen fidelerin alçak tünel altýnda yetiþtirilmesidir. Bu yöntemle 3-4 haftalýk erkencilik saðlamak mümkündür. Yukarýda anlatýlan yöntemler düz tarla þartlarýnda yerde yapýlan üretim þeklidir. Bunlarýn dýþýnda herek (sýrýk yada aský) vererek yetiþtirme de yapýlmaktadýr. Bu teknikte sýra arasý ve sýra üzeri azaltýlarak birim alandaki bitki sayýsý artýrýlmaktadýr. Ayrýca meyveler ve bitkiler toprakla temas etmedikleri için hastalýk ve zararlý oraný azalmakta ve kaliteli meyve oraný artmaktadýr. Rüzgar alan yerlerde bu sistem önemli ölçüde zararlar görebilmektedir.
Çapalama:
Doðrudan yerlerine ekilen tohumlarýn bazý hastalýk ve zararlýlara karþý ilaçlanmasý gereklidir. Tohum ekiminden 5-10 gün sonra toprak nemine ve sýcaklýða baðlý olarak bitkiler toprak yüzüne çýkar. Fazla tohum atýlmýþsa, kotiledon ve ilk gerçek yapraklar çýktýktan sonra saðlýklý bitkiler seçilerek seyreltme yapýlmalýdýr. Bu dönemden sonra yüzeysel bir çapalama ve kök boðazý doldurulmasý yapýlýr, bitkiler bundan sonra hýzla geliþmeye baþlar. Bitkilerin geliþme ve ekolojiye göre çapalama iþlemine devam edilir.
Sulama:
Hýyar çok su isteyen bir bitkidir. Süzek toprakta gün aþýrý, orta süzek toprakta üç günde bir, killi toprakta 5-6 günde bir su verilmelidir. 1 m2 alandan bir vegetasyon döneminde 300-425 lt su kullanýr. Hýyar yetiþtiriciliðinde suyun az miktarda ve sýk verilmesi uygundur. Bitkiler kol vermeye baþladýðýnda kollarýn istenilen yönde geliþmeleri saðlanmalýdýr.
Gübreleme:
Hýyar toprakta organik gübrenin bol olmasýný ister. Dekar baþýna 3-6 ton yanmýþ çiftlik gübresi sonbahar veya ilkbaharda ekimden en az birkaç ay önce topraða verilmesi gerekir. Genellikle organik gübrelemeyi tamamlayýcý olarak dekara 5-10 kg N, 8-10 kg P, 10-15 kg K, 4-6 kg Ca ve 5 kg Mg verilmelidir. Mg kalite açýsýndan çok önemlidir. Azot verim ve kalite üzerinde doðrudan etkilidir. Dengesiz ve fazla N meyve iriliðine ve yumuþak yapýlý meyve oluþumuna neden olur. Azot noksanlýðýnda yapraklarýn rengi açýlýr, yapraklar zamanýndan önce sararýp dökülürler. Çiçeklerin ömrü kýsalýr, meyveler açýk renkli olur, irileþmez ve küçük kalýr. Azotlu gübrenin yarýsý tohum ekiminden önce toprak hazýrlýðý sýrasýnda temel gübre olarak verilir, ¼ ‘ü kol atma döneminde, ¼’ü de meyve baðlamanýn baþlangýcýnda topraða verilir. Fosforlu gübre meyve tutumu için önemlidir. Fosforlu gübrenin tamamý triple süper fosfat þeklinde verilmelidir. Fosfor noksanlýðýnda geliþme yavaþlar, yan sürgün teþekkülü zayýflar. Yapraklar kirli ve gri yeþil renge dönüþür. Yaprak kenarlarý yukarý doðru kývrýlýr. Yaprak ayasý üzerinde muntazam olmayan kahverengi lekeler meydana gelir. Potasyum meyve kalitesini önemli ölçüde etkiler. Meyve sertliði üzerine olumlu etkisi vardýr. Potasyumun 2/3’ü tohum ekiminden önce toprak hazýrlýðý sýrasýnda temel gübre olarak, 1/3’ü ise sulamada verilmelidir. Kalsiyum diðer ticari gübrelerle birlikte temel gübreleme sýrasýnda topraða verilebildiði gibi bitki geliþimi sýrasýnda da CaNO3 halinde verilebilir. Gerekli Mg tek defada tohum ekimi öncesi toprak hazýrlýðýnda verilir. Mg ve K noksanlýklarý görüldüðünde yapraktan püskürtme yaparak da bu gübreler verilebilir.
Hýyarýn önemli hastalýklarý, yalancý mildiyö, külleme, hýyar mozaik virüsüdür, bunlarla kimyasal mücadele yapýlabilir, bunun yanýsýra dayanýklý çeþit ve münavebede yapýlmalýdýr. Önemli zararlýlar ise yaprak bitleri, beyaz sinek, kýrmýzý örümcek ve nematodlardýr. Nematodlu yerde üretim yapýlmamalýdýr, diðer zararlýlarla uygun kimyasal mücadele yapýlabilir
Comment