Tweet
Fasulyenin anavataný Güney Amerika’dýr. Ülkemize yaklaþýk 250 yýl önce geldiði tahmin edilmektedir. Ülkemizde en fazla üretimi yapýlan sebze türlerinden birisi olan fasulyenin hem sahil, hem de iç bölgelerimizde yetiþtiriciliði yapýlmaktadýr ve 1000 m’ den daha yukarýlarda kolaylýkla yetiþmektedir Üretim genellikle açýk tarla þartlarýnda sýrýk ve bodur tiplerle yapýlmaktadýr. Fasulye proteince zengin ve lezzetli bir sebzedir. Hem taze hem de kuru olarak deðerlendirildiði gibi konserve edilerek, dondurularak, güneþte ve yapay yollarla yeþil olarak kurutularak da tüketilmektedir.
Ýklim ve Toprak Ýstekleri:
Fasulyeler toprak istekleri bakýmýndan seçici deðildir. Ancak organik madde yönünden zengin, yumuþak, iyi havalanan, ve su tutma kapasitesi iyi olan topraklarda daha baþarýlý sonuç verir. Fazla asit karakterli topraklardan hoþlanmaz. Toprak reaksiyonunun pH 5.5-6.7 olduðu yerlerde en iyi ürün alýnmaktadýr.
Fasulye ýlýk iklim sebzesidir. Sýcaklýk sýfýrýn altýnda 2-3 Cye düþtüðünde büyük zarar görür. Sýcaklýðýn optimum 15.5-21 C olduðu yerlerde rahat bir geliþme göstermektedir. 15.5 C altýndaki sýcaklýklarda geliþme gerilemektedir. Çiçeklenme devresinde ise sýcaklýðýn 18-20 C olmasý gerekmektedir. Serin hava çiçeklenme için uygun deðildir. Fasulyenin meyve baðlama döneminde ise 18-25 C arasýndaki sýcaklýklar iyi meyve tutumunu ve geliþmesini saðlar. Çiçeklenme ve meyve baðlama döneminde yüksek sýcaklýk büyük zararlara yol açar.
Bitkisel Özellikleri:
Fasulye kökleri zayýf bir görünüme sahiptir. Kök büyümesi çiçeklenme devresine kadar hýzla artar, çiçeklenme döneminde yavaþlar, meyvelerin oluþumunda ise duraklama dönemine girer. Çiçek oluþumuna yakýn köklerde nodoziteler meydana gelir. Bu nodoziteler havanýn azotunun kullanýlmasýnda bitkiye yardýmcý olur. Fasulye gövdesi, bodur ve çalý olmak üzere iki form gösterir.
Fasulyede ilk çýkan yapraklar çimlenme (kotiledon) yapraklarýdýr. Ýlk çýkan yapraklar iyice oluþtuktan sonra hakiki yapraklar görülür.
Fasulye çiçekleri bir kelebek görünümündedir. Bodur fasulye çeþitlerinde çýkýþtan 20-30 gün sonra çiçeklenme baþlamaktadýr ve 15-30 gün devam etmektedir. Sýrýk çeþitlerde ise çýkýþtan 50-60 gün sonra baþlayan çiçeklenme vegetasyon süresinin sonuna kadar devam etmektedir. Fasulyelerde %99 oranýnda kendine döllenme vardýr.
Fasulyede meyve bakla þeklindedir. Baklalar çeþide göre kýlçýklýlýk, þekil, uzunluk, geniþlik, dolgun ve yassýlýklarý ile renk bakýmýndan büyük farklýlýk gösterir.
Fasulye tohumlarý bitkisel protein ve karbonhidrat yönünden zengindir. Tohumlar þekil, renk ve irilikleri bakýmýndan çeþitler arasýnda büyük farklýlýk gösterirler. Çeþide göre baklalar içerisinde 4-10 adet arasýnda deðiþen tohum bulunur. Fasulye tohumlarý normal hava þartlarýnda çimlenme özelliðini 3-4 yýl korurlar. Ekilen tohumlar 6-8 gün içinde çimlenerek topraðýn yüzüne çýkarlar.
Yetiþtirme Þekilleri:
Fasulye tohumlarý iki þekilde ekilir.
a) Sýra (çizgi) usulü
b) Ocak usulü
Sýra usulü yetiþtirmede toprak belli büyüklükte genellikle dikdörtgen þeklinde parsellere veya tavalara ayrýlýr. Bu tavalarýn üzerinde belli aralýklarla birçok sýra veya çizgiler meydana getirilir. Bu sýralar üzerine de ekim yapýlýr. Bodur çeþitlerde sýra aralarý 40-50 cm, sýra üzeri 15-20 cm.dir. Sýrýk çeþitlerde ise sýra arasý 50-60 cm, sýra üzeri 20-30 cm býrakýlarak çizgiye ekim yapýlmaktadýr. Ocak usulü ekimde ise tavalar üzerine açýlan 2-3 cm. derinlikteki ocaklarýn içine harç konup tohum atýlýr.
Kültürel Ýþlemler :
Fasulyede, geliþme devresinden hasat sonuna kadar yapýlmasý gereken baþlýca bakým iþleri: çapalama, sulama, askýya alma gübreleme, hastalýk ve zararlýlarla mücadeledir.
Tohumlar çimlenip toprak yüzüne çýktýktan sonra birinci çapasý yapýlýr. Yaðýþ, yabani ot ve topraðýn o anki durumu dikkate alýnarak 2-3 hafta sonra ikinci çapa yapýlýr.
Ýlk fasulye meyveleri görülünceye kadar mümkün olduðunca sulamadan kaçýnýlmalýdýr. Fasulyeler ilk meyve vermeye kadar hassas bir bünyeye sahiptir. Fazla su bitkilerde hemen sararma ve büyümede duraklama yaratýr. Bu devrelerde hava þartlarýnýn etkisi ile mutlaka su vermek gerektiði taktirde fazla olmamak koþuluyla bir iki defa sulama yapmak gerekir. Fasulyelerde çiçek açýp ilk ürünler görülmeye baþladýktan sonra sulama iþine de düzenli olarak baþlanmalýdýr. Hava durumuna göre 4-5 gün ara ile yeterli miktarda sulama yapýlýrsa ürünün miktar ve kalitesi de o derece iyi olur.
Sýrýk fasulyelerinde önemli bir bakým iþi de bunlarý askýya almaktýr. Fasulyelerin sülükleri gözükmeye baþlayýnca herek verme ve mýsýr bitkilerine sardýrma yöntemleri ile askýya alýnýrlar.
Fasulyenin ilk yetiþme devresi baþlangýcýnda, henüz köklerindeki azot toplayýcý bakteriler tam faaliyete geçemedikleri için azota karþý ihtiyaçlarý fazladýr. Buna karþýlýk fosfor ve potas gibi besin maddeleri ise bilhassa çiçeklenme ve olgunlaþma devrelerinde çok daha önemlidir.
Fasulyeler toprakta humus miktarýnýn yükselmesinden hoþlanýr. Organik gübre verme imkâný varsa bu, dekara sürümden önce 3-4 ton yanmýþ çiftlik gübresi þeklinde topraða karýþtýrýlýr. Bol ve yüksek kaliteli ürün alabilmek için çiftlik gübresine ilaveten suni gübrelerden de kullanmak gerekir. Topraðýn yapýsýna baðlý olarak bir dekar alana ortalama 12-14 kg sülfat formunda N, 10 kg P2O5 ve 10-12 kg K2O verilir.
Fasulye yetiþtiriciliðinde en çok görülen hastalýklar,:antraknoz ve pas hastalýðýdýr. Yaprak bitleri, kýrmýzý örümcekler ve baklagil tohum böcekleri büyük zarara yol açarlar.
Hasat ve Depolama:
Fasulye hasadý ülkemizde aile iþletmeleri ve küçük iþletmelerde elle 3-4 günde bir yapýlmaktadýr. Baklalar yukarý doðru çekilerek koparýlýrlar. Verim yer çeþitlerinde, dekara 1200-1300 kg, sýrýk çeþitlerinde ise 1800-2000 kg arasýnda deðiþir.
Hasattan sonra meyvelerin gölge bir yerde, yüksek nemli (%80’nin üzeri) bir ortamda korunarak su kaybetmeleri önlenmelidir. Bu ortamlarda +4-5 C’de 8-10 gün süre ile muhafaza edilirler
Ýklim ve Toprak Ýstekleri:
Fasulyeler toprak istekleri bakýmýndan seçici deðildir. Ancak organik madde yönünden zengin, yumuþak, iyi havalanan, ve su tutma kapasitesi iyi olan topraklarda daha baþarýlý sonuç verir. Fazla asit karakterli topraklardan hoþlanmaz. Toprak reaksiyonunun pH 5.5-6.7 olduðu yerlerde en iyi ürün alýnmaktadýr.
Fasulye ýlýk iklim sebzesidir. Sýcaklýk sýfýrýn altýnda 2-3 Cye düþtüðünde büyük zarar görür. Sýcaklýðýn optimum 15.5-21 C olduðu yerlerde rahat bir geliþme göstermektedir. 15.5 C altýndaki sýcaklýklarda geliþme gerilemektedir. Çiçeklenme devresinde ise sýcaklýðýn 18-20 C olmasý gerekmektedir. Serin hava çiçeklenme için uygun deðildir. Fasulyenin meyve baðlama döneminde ise 18-25 C arasýndaki sýcaklýklar iyi meyve tutumunu ve geliþmesini saðlar. Çiçeklenme ve meyve baðlama döneminde yüksek sýcaklýk büyük zararlara yol açar.
Bitkisel Özellikleri:
Fasulye kökleri zayýf bir görünüme sahiptir. Kök büyümesi çiçeklenme devresine kadar hýzla artar, çiçeklenme döneminde yavaþlar, meyvelerin oluþumunda ise duraklama dönemine girer. Çiçek oluþumuna yakýn köklerde nodoziteler meydana gelir. Bu nodoziteler havanýn azotunun kullanýlmasýnda bitkiye yardýmcý olur. Fasulye gövdesi, bodur ve çalý olmak üzere iki form gösterir.
Fasulyede ilk çýkan yapraklar çimlenme (kotiledon) yapraklarýdýr. Ýlk çýkan yapraklar iyice oluþtuktan sonra hakiki yapraklar görülür.
Fasulye çiçekleri bir kelebek görünümündedir. Bodur fasulye çeþitlerinde çýkýþtan 20-30 gün sonra çiçeklenme baþlamaktadýr ve 15-30 gün devam etmektedir. Sýrýk çeþitlerde ise çýkýþtan 50-60 gün sonra baþlayan çiçeklenme vegetasyon süresinin sonuna kadar devam etmektedir. Fasulyelerde %99 oranýnda kendine döllenme vardýr.
Fasulyede meyve bakla þeklindedir. Baklalar çeþide göre kýlçýklýlýk, þekil, uzunluk, geniþlik, dolgun ve yassýlýklarý ile renk bakýmýndan büyük farklýlýk gösterir.
Fasulye tohumlarý bitkisel protein ve karbonhidrat yönünden zengindir. Tohumlar þekil, renk ve irilikleri bakýmýndan çeþitler arasýnda büyük farklýlýk gösterirler. Çeþide göre baklalar içerisinde 4-10 adet arasýnda deðiþen tohum bulunur. Fasulye tohumlarý normal hava þartlarýnda çimlenme özelliðini 3-4 yýl korurlar. Ekilen tohumlar 6-8 gün içinde çimlenerek topraðýn yüzüne çýkarlar.
Yetiþtirme Þekilleri:
Fasulye tohumlarý iki þekilde ekilir.
a) Sýra (çizgi) usulü
b) Ocak usulü
Sýra usulü yetiþtirmede toprak belli büyüklükte genellikle dikdörtgen þeklinde parsellere veya tavalara ayrýlýr. Bu tavalarýn üzerinde belli aralýklarla birçok sýra veya çizgiler meydana getirilir. Bu sýralar üzerine de ekim yapýlýr. Bodur çeþitlerde sýra aralarý 40-50 cm, sýra üzeri 15-20 cm.dir. Sýrýk çeþitlerde ise sýra arasý 50-60 cm, sýra üzeri 20-30 cm býrakýlarak çizgiye ekim yapýlmaktadýr. Ocak usulü ekimde ise tavalar üzerine açýlan 2-3 cm. derinlikteki ocaklarýn içine harç konup tohum atýlýr.
Kültürel Ýþlemler :
Fasulyede, geliþme devresinden hasat sonuna kadar yapýlmasý gereken baþlýca bakým iþleri: çapalama, sulama, askýya alma gübreleme, hastalýk ve zararlýlarla mücadeledir.
Tohumlar çimlenip toprak yüzüne çýktýktan sonra birinci çapasý yapýlýr. Yaðýþ, yabani ot ve topraðýn o anki durumu dikkate alýnarak 2-3 hafta sonra ikinci çapa yapýlýr.
Ýlk fasulye meyveleri görülünceye kadar mümkün olduðunca sulamadan kaçýnýlmalýdýr. Fasulyeler ilk meyve vermeye kadar hassas bir bünyeye sahiptir. Fazla su bitkilerde hemen sararma ve büyümede duraklama yaratýr. Bu devrelerde hava þartlarýnýn etkisi ile mutlaka su vermek gerektiði taktirde fazla olmamak koþuluyla bir iki defa sulama yapmak gerekir. Fasulyelerde çiçek açýp ilk ürünler görülmeye baþladýktan sonra sulama iþine de düzenli olarak baþlanmalýdýr. Hava durumuna göre 4-5 gün ara ile yeterli miktarda sulama yapýlýrsa ürünün miktar ve kalitesi de o derece iyi olur.
Sýrýk fasulyelerinde önemli bir bakým iþi de bunlarý askýya almaktýr. Fasulyelerin sülükleri gözükmeye baþlayýnca herek verme ve mýsýr bitkilerine sardýrma yöntemleri ile askýya alýnýrlar.
Fasulyenin ilk yetiþme devresi baþlangýcýnda, henüz köklerindeki azot toplayýcý bakteriler tam faaliyete geçemedikleri için azota karþý ihtiyaçlarý fazladýr. Buna karþýlýk fosfor ve potas gibi besin maddeleri ise bilhassa çiçeklenme ve olgunlaþma devrelerinde çok daha önemlidir.
Fasulyeler toprakta humus miktarýnýn yükselmesinden hoþlanýr. Organik gübre verme imkâný varsa bu, dekara sürümden önce 3-4 ton yanmýþ çiftlik gübresi þeklinde topraða karýþtýrýlýr. Bol ve yüksek kaliteli ürün alabilmek için çiftlik gübresine ilaveten suni gübrelerden de kullanmak gerekir. Topraðýn yapýsýna baðlý olarak bir dekar alana ortalama 12-14 kg sülfat formunda N, 10 kg P2O5 ve 10-12 kg K2O verilir.
Fasulye yetiþtiriciliðinde en çok görülen hastalýklar,:antraknoz ve pas hastalýðýdýr. Yaprak bitleri, kýrmýzý örümcekler ve baklagil tohum böcekleri büyük zarara yol açarlar.
Hasat ve Depolama:
Fasulye hasadý ülkemizde aile iþletmeleri ve küçük iþletmelerde elle 3-4 günde bir yapýlmaktadýr. Baklalar yukarý doðru çekilerek koparýlýrlar. Verim yer çeþitlerinde, dekara 1200-1300 kg, sýrýk çeþitlerinde ise 1800-2000 kg arasýnda deðiþir.
Hasattan sonra meyvelerin gölge bir yerde, yüksek nemli (%80’nin üzeri) bir ortamda korunarak su kaybetmeleri önlenmelidir. Bu ortamlarda +4-5 C’de 8-10 gün süre ile muhafaza edilirler
Comment