Tweet
Tarla Kapasitesinin Saptanması
Bitkiler tarafından kullanılabilir suyun ve bir sulamada verilecek sulama suyu miktarının hesaplanması ve ayrıca sulama zamanının belirlenmesi için tarla kapasitesi değerinin bilinmesi gerekmektedir.
Tarla kapasitesinin saptanmasında değişik yöntemler uygulanmaktadır. Bunlardan bazıları aşağıda açıklanmıştır,
a) Tarla Kapasitesinin Arazide Saptanmasın Tarlayı temsil edebilecek özellikte, taban suyu etkisinin olmadığı yerlerde, genellikle 2x2 m. boyutlarında küçük parseller ayrılır. Her parselin etrafı toprak şeddelerle çevrilir ve yeteri kadar derinlikteki toprak doygun duruma gelinceye kadar su verilir. Su toprak tara*fından emildikten sonra, toprak yüzeyinden oluşacak buharlaşmayı en aza düşürmek amacıyla, toprağın üzeri bir plastik örtü ile örtülür. Toprak bünyesi ve drenaj koşullarına göre, hafif bünyeli topraktan ağır bünyeli toprağa doğru artmak koşuluyla, 1 - 4 gün beklenir. Sonunda toprak profilinin kök bölgesi derinliğinde değişik noktalardan burgu ile örnekler alınır.
Sulamada toprağın fiziksel özellikleri, 0-30 cm., 30-60 cm., 60-90 cm. ve 90-120 cm. olmak üzere her 30 cm. kalınlığındaki toprak katmanı için ayrı ayrı hesaplanır. Bu nedenle burgu ile her derinlikten toprak örnekleri alınır, Bu örnekler kutulara doldurulur ve buharlaşmayı önlemek için ağızlan sıkıca kapa*tılır. Laboratuvarda yaş ve kurutulduktan sonraki ağırlıkları bulunur ve (2.4.11) bölümünde verilen eşitlik yardımıyla değişik toprak katmanlarındaki tarla kapasi*tesi değerleri, toprağın kuru ağırlık yüzdesi cinsinden saptanır.
b) Tarla Kapasitesinin Bozulmamış Toprak örneklerinde Saptanması:
Toprak profilinin fiziksel yönden homojen özellik gösterdiği durumda, sera içeri*sinde yetiştirilecek bitkinin etkili kök derinliğine kadar (örneğin 120 cm), toprak profili, her basamağın yüksekliği 30 cm. olmak üzere merdiven şeklinde açılır. Boylan genellikle 5 cm. olan ucu keskinleştirilmiş silindir şekiindeki metal örnek alma kaplan profilin değişik derinliklerine, Şekil 6da görüldüğü gibi çakılır. Toprak örnekleri alındıktan sonra kapların altı ve üstü bir toprak bıçağı ile düzeltilir ve önce altı sonra üstü bir naylon bezle örtülerek numaralanır ve labo-ratuvara getirilir.
Laboratuvarda örnekler, alttan su verilerek doygun duruma getirilir ve bir poroz levhalı basınç ölçme aracının içine yerleştirilir (şekil 7). Basınç ölçme aracına üstten bir kompresör ile basınçlı hava verilmekte ve basıncın etkisi ile toprak örneklerinden çıkan su bir çıkış borusu aracılığıyla alttan alınmaktadır. Toprak örneklerinin altında, suyun geçişine izin veren geçirgen bir seramik levha bulunmaktadır.
Araca basınçlı hava uygulamadan önce geçirgen levha su ile doygun duru*ma getirilir ve doygun durumdaki toprak örneklerinin konulduğu bölmede 1/3 atmosfer basınç oluşuncaya kadar yavaş yavaş basınçlı hava verilir. Bu arada çıkan su bir bürette toplanır. Büretteki su düzeyi sık sık kontrol edilir. Bürette su önceleri hızlı sonra yavaş olmak üzere yükselir. Su düzeyi sabit kaldığında araçtaki basınçlı hava yavaş yavaş boşaltılır, örnekler araçtan çıkarılır, önce yaş ve sonra fırında 105°C'ta 24 saat kurutulduktan sonraki ağırlıkları tartılır ve ilgili eşitlikten yararlanarak tarla kapasitesi değeri, kuru ağırlık yüzdesi cinsinden sap*tanır.
c) Tarla Kapasitesinin Bozulmuş Toprak örneklerinde Saptanması:
Tarlayı temsil eden yerlerde, toprak profilinin daha önce açıklanan derinliklerin*den bir burgu ile toprak örnekleri alınır, örnekler laboratuvara getirilir ve kuru*maya bırakılır. Yeteri kadar kuruduktan sonra 2 mm.'lik elekten geçirilir. Geçirgen seramik levha basınç ölçme aracının içine yerleştirildikten sonra bu levha üzerine, özel lastik halkalar konur. Bu halkalara yaklaşık 25-30 gr. toprak örneği yerleştirilir, örneklerin üstü lastik halka seviyesinde düzeltilir ve bir pisetle örnekler doygun duruma gelinceye kadar su verilir. Araca, bir önceki bölümde anlatıldığı gibi 1/3 atmosfere kadar basınçlı hava uygulanarak,çıkış borusuna bağlı bürette su düzeyi sabiüeştîğinde örnekler araçtan çıkarılır. Yaş ve kurutul*duktan sonraki ağırlıkları ölçülerek tarla kapasitesi değeri kuru ağırlık yüzdesi cin*sinden ifade edilir.
Bunun yanında, bozulmuş toprak örneklerinden yararlanarak laboratuvarda toprağın nem eşdeğeri (rutubet ekivalanı) saptanarak ta tarla kapasitesi yak*laşık olarak bulunabilir.
Hem eşdeğeri, yaklaşık 1 cm. kalınlığındaki doygun bir toprak örneğinin, 30 dakikalık bir sürede yerçekiminin 1000 katı büyüklükte merkezkaç kuvvetinin etkisi altında bırakılması sonucu, bünyesinde bulundurduğu kuru ağırlık yüzdesi cinsinden nem miktarı olarak tanımlanmaktadır. Mem eşdeğerinin % 14-30 arasındaki değerlen, tarla kapasitesine eşit olmaktadır. Bu sınırların altındaki nem eşdeğeri tarla kapasitesinden küçük, üstündeki nem eşdeğeri ise tarla kapasite*sinden daha büyüktür. Dolayısıyla, tarla kapasitesi değinilen sınırlar arasında olan topraklar için bu yöntemin sağlıklı sonuç verdiği söylenebilir.
Hem eşdeğerinin saptanması için bir santrifüj aracından yararlanılır. Aracın içinde örnek kaplarının yerleştirildiği iç ucu kapalı, dış ucu açık yuvalar vardır. Dış ucuna merkezkaç kuvveti ile toprak zerrelerinin savrulmasını önleyen, ancak su çıkışma izin veren tel süzgeç yerleştirilmektedir.
Örnek kapları 1 cm. çapındadır. Kaplara konulan toprak örnekleri doygun duruma getirildikten sonra santrifüj aracının içine dengeyi sağlayacak şekilde simetrik yerleştirilir. Sonra bir elektrik motorundan yararlanarak santrifüj aracı 2400 devir/dakika olmak üzere 30 dakika süreyle döndürülür. Bu dönme hızıyla yerçekiminin 1000 katına eşdeğer bir çekim elde edilir. Çekimin etkisi ile toprak örneklerinden belirli oranda su çıkar. Döndürme zamanından sonra santrifüj aracı durdurulur, örnekler alınır ve önce yaş daha sonra kurutulduktan sonra ağırlıkları tartılarak ağırlık yüzdesi cinsinden nem eşdeğerleri saptanır. Bu değerler % 14-30 arasında ise doğrudan tarla kapasitesi olarak alınabilir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL
Bitkiler tarafından kullanılabilir suyun ve bir sulamada verilecek sulama suyu miktarının hesaplanması ve ayrıca sulama zamanının belirlenmesi için tarla kapasitesi değerinin bilinmesi gerekmektedir.
Tarla kapasitesinin saptanmasında değişik yöntemler uygulanmaktadır. Bunlardan bazıları aşağıda açıklanmıştır,
a) Tarla Kapasitesinin Arazide Saptanmasın Tarlayı temsil edebilecek özellikte, taban suyu etkisinin olmadığı yerlerde, genellikle 2x2 m. boyutlarında küçük parseller ayrılır. Her parselin etrafı toprak şeddelerle çevrilir ve yeteri kadar derinlikteki toprak doygun duruma gelinceye kadar su verilir. Su toprak tara*fından emildikten sonra, toprak yüzeyinden oluşacak buharlaşmayı en aza düşürmek amacıyla, toprağın üzeri bir plastik örtü ile örtülür. Toprak bünyesi ve drenaj koşullarına göre, hafif bünyeli topraktan ağır bünyeli toprağa doğru artmak koşuluyla, 1 - 4 gün beklenir. Sonunda toprak profilinin kök bölgesi derinliğinde değişik noktalardan burgu ile örnekler alınır.
Sulamada toprağın fiziksel özellikleri, 0-30 cm., 30-60 cm., 60-90 cm. ve 90-120 cm. olmak üzere her 30 cm. kalınlığındaki toprak katmanı için ayrı ayrı hesaplanır. Bu nedenle burgu ile her derinlikten toprak örnekleri alınır, Bu örnekler kutulara doldurulur ve buharlaşmayı önlemek için ağızlan sıkıca kapa*tılır. Laboratuvarda yaş ve kurutulduktan sonraki ağırlıkları bulunur ve (2.4.11) bölümünde verilen eşitlik yardımıyla değişik toprak katmanlarındaki tarla kapasi*tesi değerleri, toprağın kuru ağırlık yüzdesi cinsinden saptanır.
b) Tarla Kapasitesinin Bozulmamış Toprak örneklerinde Saptanması:
Toprak profilinin fiziksel yönden homojen özellik gösterdiği durumda, sera içeri*sinde yetiştirilecek bitkinin etkili kök derinliğine kadar (örneğin 120 cm), toprak profili, her basamağın yüksekliği 30 cm. olmak üzere merdiven şeklinde açılır. Boylan genellikle 5 cm. olan ucu keskinleştirilmiş silindir şekiindeki metal örnek alma kaplan profilin değişik derinliklerine, Şekil 6da görüldüğü gibi çakılır. Toprak örnekleri alındıktan sonra kapların altı ve üstü bir toprak bıçağı ile düzeltilir ve önce altı sonra üstü bir naylon bezle örtülerek numaralanır ve labo-ratuvara getirilir.
Laboratuvarda örnekler, alttan su verilerek doygun duruma getirilir ve bir poroz levhalı basınç ölçme aracının içine yerleştirilir (şekil 7). Basınç ölçme aracına üstten bir kompresör ile basınçlı hava verilmekte ve basıncın etkisi ile toprak örneklerinden çıkan su bir çıkış borusu aracılığıyla alttan alınmaktadır. Toprak örneklerinin altında, suyun geçişine izin veren geçirgen bir seramik levha bulunmaktadır.
Araca basınçlı hava uygulamadan önce geçirgen levha su ile doygun duru*ma getirilir ve doygun durumdaki toprak örneklerinin konulduğu bölmede 1/3 atmosfer basınç oluşuncaya kadar yavaş yavaş basınçlı hava verilir. Bu arada çıkan su bir bürette toplanır. Büretteki su düzeyi sık sık kontrol edilir. Bürette su önceleri hızlı sonra yavaş olmak üzere yükselir. Su düzeyi sabit kaldığında araçtaki basınçlı hava yavaş yavaş boşaltılır, örnekler araçtan çıkarılır, önce yaş ve sonra fırında 105°C'ta 24 saat kurutulduktan sonraki ağırlıkları tartılır ve ilgili eşitlikten yararlanarak tarla kapasitesi değeri, kuru ağırlık yüzdesi cinsinden sap*tanır.
c) Tarla Kapasitesinin Bozulmuş Toprak örneklerinde Saptanması:
Tarlayı temsil eden yerlerde, toprak profilinin daha önce açıklanan derinliklerin*den bir burgu ile toprak örnekleri alınır, örnekler laboratuvara getirilir ve kuru*maya bırakılır. Yeteri kadar kuruduktan sonra 2 mm.'lik elekten geçirilir. Geçirgen seramik levha basınç ölçme aracının içine yerleştirildikten sonra bu levha üzerine, özel lastik halkalar konur. Bu halkalara yaklaşık 25-30 gr. toprak örneği yerleştirilir, örneklerin üstü lastik halka seviyesinde düzeltilir ve bir pisetle örnekler doygun duruma gelinceye kadar su verilir. Araca, bir önceki bölümde anlatıldığı gibi 1/3 atmosfere kadar basınçlı hava uygulanarak,çıkış borusuna bağlı bürette su düzeyi sabiüeştîğinde örnekler araçtan çıkarılır. Yaş ve kurutul*duktan sonraki ağırlıkları ölçülerek tarla kapasitesi değeri kuru ağırlık yüzdesi cin*sinden ifade edilir.
Bunun yanında, bozulmuş toprak örneklerinden yararlanarak laboratuvarda toprağın nem eşdeğeri (rutubet ekivalanı) saptanarak ta tarla kapasitesi yak*laşık olarak bulunabilir.
Hem eşdeğeri, yaklaşık 1 cm. kalınlığındaki doygun bir toprak örneğinin, 30 dakikalık bir sürede yerçekiminin 1000 katı büyüklükte merkezkaç kuvvetinin etkisi altında bırakılması sonucu, bünyesinde bulundurduğu kuru ağırlık yüzdesi cinsinden nem miktarı olarak tanımlanmaktadır. Mem eşdeğerinin % 14-30 arasındaki değerlen, tarla kapasitesine eşit olmaktadır. Bu sınırların altındaki nem eşdeğeri tarla kapasitesinden küçük, üstündeki nem eşdeğeri ise tarla kapasite*sinden daha büyüktür. Dolayısıyla, tarla kapasitesi değinilen sınırlar arasında olan topraklar için bu yöntemin sağlıklı sonuç verdiği söylenebilir.
Hem eşdeğerinin saptanması için bir santrifüj aracından yararlanılır. Aracın içinde örnek kaplarının yerleştirildiği iç ucu kapalı, dış ucu açık yuvalar vardır. Dış ucuna merkezkaç kuvveti ile toprak zerrelerinin savrulmasını önleyen, ancak su çıkışma izin veren tel süzgeç yerleştirilmektedir.
Örnek kapları 1 cm. çapındadır. Kaplara konulan toprak örnekleri doygun duruma getirildikten sonra santrifüj aracının içine dengeyi sağlayacak şekilde simetrik yerleştirilir. Sonra bir elektrik motorundan yararlanarak santrifüj aracı 2400 devir/dakika olmak üzere 30 dakika süreyle döndürülür. Bu dönme hızıyla yerçekiminin 1000 katına eşdeğer bir çekim elde edilir. Çekimin etkisi ile toprak örneklerinden belirli oranda su çıkar. Döndürme zamanından sonra santrifüj aracı durdurulur, örnekler alınır ve önce yaş daha sonra kurutulduktan sonra ağırlıkları tartılarak ağırlık yüzdesi cinsinden nem eşdeğerleri saptanır. Bu değerler % 14-30 arasında ise doğrudan tarla kapasitesi olarak alınabilir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL
Comment