Tweet
SULAMA ZAMANININ BELİRLENMESİNDE TOPRAĞA
DAYALI İZLEME TEKNİKLERİ
Belirli bir bölge ve bitki için sulama programı çıkarılırken, toprağın kök böl*gesindeki nem miktarının doğru bir şekilde ölçülüp değerlendirilmesi, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Çünkü toprak nemi, bitkisel üretime yönelik değişik amaçlar ile ilgili olarak, toprak performansının önemli bir göstergesidir. Diğer bir anlatımla, topraktaki aşırı nem bitkide oksijen stresine, düşük nem ise su stresine yol açarken, gübreleme ve ilaçlama gibi kültürel işlemlerin zamanla*ması üzerine de etkili olarak bitki gelişimi ile sıkı bir ilişki içerisindedir. Öte yan*dan toprak canlıları ve diğer kültürel işlemler için gerekli alet ve ekipmanların çalışmaları üzerine etki yaparak topraktaki hareketliliği, toprak işlemeye etkisi nedeniyle çalışma takvimini etkilemektedir. Bu nedenledir ki, belirli bir alan ve belirli bir zaman için toprak neminin belirlenmesi ve zamanla değişiminin izlen*mesi oldukça önemlidir. Toprak neminin ölçülmesinde arazide ve laboratuvarda olmak üzere değişik yöntemler uygulanmaktadır.
1. Toprak Neminin Laboratuvarda Ölçülmesi
Toprak neminin laboratuvarda ölçülmesinde kullanılan yöntem, gravimetrik yöntem olarak tanımlanmaktadır. Gravimetrik yöntem, toprak nem içeriğinin be*lirlenmesinde direkt ve en doğru sonucu veren teknik olarak kabul edilmektedir. Gravimetrik örnek alma yöntemi, sulamanın programlanması amacıyla kullanı*labildiği gibi uygulamada, alçı bloğu, tansiyometre, nötronmetre vb. ölçüm yöntem*lerinin kalibrasyonunda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yöntemde, öncelikle bir toprak sondası yada burgusu kullanılarak, toprak profilinin değişik derinliklerinden uygun bir şekilde alınan toprak örneğinin başlan*gıçtaki ağırlığı (yaş) saptanır. Daha sonra örnekler kurutma fırınına (etüv) konula*rak 105°C sıcaklıkta 24 saat süreyle kurutulur ve etüvden çıkarıldıktan sonra kuru ağırlıkları da saptanır. Sonuçta, örneklerin yaş ve kuru ağırlık değerlerindenyararlanılarak bünyelerindeki su miktarı, önceki bölümlerde verilen ilgili eşitlik yardımıyla, kuru ağırlık yüzdesi cinsinden belirlenir.
Örnek olarak alınan toprak katmanına ilişkin hacim ağırlık değerinin bilin*diği (yada hesaplandığı) durumda, önceki adımda kuru ağırlık %'si cinsinden sap*tanan toprak nemi, önce hacim %'sine dönüştürülür daha sonra ise toprak derin*liği de dikkate alınarak su yüksekliği şeklinde belirlenebilir.
Gravimetrik yöntemle toprak neminin belirlenmesi, bu amaçla geliştirilen diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında bazı üstünlük ve kısıtlamalardan söz edilebil*mektedir. Bunlar;
Üstünlükleri;
a. Uygulaması kolay, gereksinilen araç ve gereçlerin maliyeti düşüktür,
b. Toprak nem içeriği hangi düzeyde olursa olsun duyarlı bir şekilde
ölçülebilmektedir.
c. Birden fazla örnek aynı anda analiz edilebilir,
d. Toprak hacim ağırlık değeri doğru olarak biliniyorsa ve örnekler uygun
bir şekilde alınmışsa sonuçlar kesin doğrudur,
e. Aynı toprak için birden fazla analiz yapılarak olası hatalar giderilebilir,
f. Fazla derin olmayan toprak katmanlarının nem içeriği ve değişimi güvenli
olarak belirlenebilir.
g. Doğrudan sonuç vermesi nedeniyle kalibrasyona gereksinim olmadığı
gibi, diğer bazı yöntemlerin kullanımında kalibrasyon amaçlı yararlanıl*
maktadır.
Kısıtlamalar;
h. Toprak hacim ağırlık değerini doğru olarak belirleyebilmek ve nem içeriğini hacimsel olarak ifade edebilmek genellikle zordur,
i. Sonucun alınabilmesi için en az 24 saat süre gerekmektedir ki bu çoğu zaman uzun bir süredir,
j. Yöntem etüv kurusuna dayanmakta ve bazı topraklarda 105°C'de bile bîr miktar su kalabilmektedir,
k. 105°C sıcaklıkta toprak içerisinde bulunan bazı organik maddeler ok*side yada dekompoze olarak toplam ağırlıkta bir miktar azalmaya yol açabilmektedir. Bu durumda su içeriği hesabı yanlış olacaktır. Yüksek organik madde içeren topraklarda kurutmanın 50 - 70°C'de yapılması gerekir,
I. Örnek alımı sırasında toprak tahrip olacağından aynı yerden birden fazla örnek alımı olanaksızdır.
m. Örneklerin alımında gerekli özen gösterilmezse gerek daha kuru üst toprak katmanından daha fazla örnek alınması gerekse de yaş ağırlığın alımından önce bir miktar suyun buharlaşması sonucu hatalı ölçümler yapılabilir.
Sulama zamanını ve sonraki adımda uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesi amacıyla büyük önem taşıyan, arazide hızlı sonuç alma ve aynı alanın nem içeriği yönünden sürekli izlenmesi konuları dikkate alındığında gra-vimetrik örnek alma yönteminden çok. ilerideki bölümde açıklanan dolaylı yöntemlerin daha kullanışlı olduğu söylenebilir. Ancak söz konusu yöntemlerin kullanılabilirliğinin, her bir yönteme ilişkin gravimetrik örneklemeye dayalı toprak nemi karakteristik eğrilerinin çıkarılmasına bağlı olduğu da unutulmamalıdır.
2. Toprak Neminin Arazide Ölçülmesi
Toprak neminin arazide ölçülmesinde kullanılan belli başh yöntemler aşağıda açıklanmıştır.
.2.1. Eile Kontrol Yoluyla Tahmin
Arazide toprak neminin belirlenmesinde kullanılan en eski ve yaygın yöntem*lerden biri, kök bölgesinin değişik derinliklerinden alınan toprak örneklerinin elle kontrol edilerek nem miktarının tahminidir. Bu açıklamadan da anlaşılacağı gibi, yöntem, toprak nemini ancak tahmin etmekte kullanılabilmektedir. Sonucun doğruluğu yöntemi uygulayan kişinin deneyimi ile çok yakından ilgilidir. Bu yön*temde ekipman olarak, bitki kök bölgesinden toprak örneği alınmasına olanak sağlayan bir toprak sondası yada burgusu olması yeterlidir. Alınan toprak örnek*leri öncelikle elle kontrol edilerek bünyesi saptanmaya çalışılır. Daha sonra, avuç içine alınan toprak parmaklar arasında sıkılır. Sıkma sırasında toprağın aldığı duruma bakılarak bünyeye göre toprakta mevcut kullanılabilir su hakkında fikir edinilir. Bu yöntem yoğun işgücü ve zamana gereksinim göstermemekle birlikte, sübjektif bir uygulama olması nedeniyle aynı toprak örneği üzerinde farklı kişiler değişik sonuçlar verebilmektedir. Ancak yine de yöntemi uygulayan kişinin yete*nek ve deneyimine bağlı olarak, bu yöntem kullanılarak varılan sonuç ile gerçek toprak nem içeriği % 10-15 hatayla tahmin edilebilmektedir. Bu yöntem kul*lanılarak toprağı tarla kapasitesine getirmek için gerekli nem miktarının tahmini Çizelge 13 'de açıklanmıştır.
Toprak neminin arazi koşullarında ölçülmesinde değişik elektriksel araçlar*da kullanılabilmektedir. Bu yöntemde ilke, toprağın nem miktarındaki değişme*nin, toprak yada toprağa yerleştirilen aracın elektriksel özelliklerinde bir değişme meydana getirmesi ve bu değişme ile toprak nemi arasında bir ilişkinin kurul*masıdır. Jips (alçı yada elektriksel direnç) blokları olarak tanımlanan bu yöntem, toprak neminin belirlenmesinde basit, güvenilir ve pahalı olmayan bir teknik olması nedeniyle sıkça kullanılmaktadır. Ancak alçı çeşitli etmenlere bağlı olarak eriyebilir olduğundan zamanla bozularak işlevini yerine getirebilmekten uzak*laşabilir. Kullanımı kısıtlayan bu sorunu hafifletebilmek amacıyla, söz konusu araçlardan fiberglas ile kombine edilen Jips (alçı) blokları, uygulamada yaygın olarak kullanılmaktadır (?ekil 19). Bu tip bloklarda alçı, toprakla iyi bir temasın sağ*lanmasına, fiberglasta alçının çalışmadığı ortamda güvenilir sonuçların alınmasına hizmet etmektedir. Bu araçlar ayrıca, yüksek toprak nemi düzeylerinde, yani düşük nem tansiyonlarında jips bloklarına oranla daha sağlıklı sonuç vermekte*dir. Fiberglas kumaşlı jips bloğunun fiberglas kumaşlı olmayana göre bir diğer üstünlüğü ise daha uzun süre kullanılabilmesidir. Alçının toprak suyunda çözün*mesi nedeniyle salt alçıdan yapılan bloklar ancak, 1-3 sezon bozulmadan kul*lanılabilmektedir. Özellikle asit içeriği yüksek topraklara bir miktar kireç eklenme*si bloğun ömrünü uzatmada etkili olabilmektedir
Üzerinde iki adet tel elektrot bulunan jips bloğu, nemin ölçüleceği toprak derinliğine belirli bir açı ile yerleştirilir. Bloklardan çıkan kablolar, periyodik oku*maları kolaylaştırmak amacıyla toprak yüzeyine çıkarılmaktadır. Bu yöntemde blokların matrik potansiyeli île temas halinde bulundukları çevrelerindeki toprağın matrik potansiyelin dengede oldukları kabul edilmektedir. Diğer bir anlatımla bloklar, çevrelerindeki toprağın ıslanması yada kurumasına göre tepki vererek zamanla jips bloğunun nem miktarı, toprak nemi miktarı ile denge duru*muna gelmektedir. Bloktaki nem miktarı, başka bir deyişle toprak nem miktarı, arttıkça alçının iyonlarına ayrılması da artmakta, ancak, elektrotlar arasındaki direnç düşmektedir. Nem miktarı azaldıkça işlem tersine dönmekte, alçının iyon*lara ayrışması azaldığından elektrotlar arasındaki direnç artmaktadır, Buradan ölçülen bu direnç miktarı ile toprak nemi arasında bir ilişki olduğu açıkça görülmektedir.
Bloktaki direnç, iki elektrod arasından elektrik akımı geçirilerek belirlen*mektedir. Burada ölçümler, pil ile çalışan ve iletilen elektrik akımını gösteren basit bir ohm metre kullanılarak gerçekleştirilmektedir.Bilindiği gibi toprak partiküllerî elektrik akımını zayıf bir şekilde iletirken, bu yönden su iyi bir iletkendir. Elektrik akımına karşı toprak direnci; su içeriği, toprak bünyesi, tuz miktarı, sıcaklık ve elektrotlar arasındaki uzaklığın bir fonk*siyonu olarak ortaya çıkmaktadır. Sayılan bu etmenlerden özellikle toprak nem içeriği diğerlerine oranla elektrotlar arasındaki direnç üzerine çok daha fazla etki yapmakta ve oluşan direnç için, rahatlıkla, toprak nem içeriğinin bir fonksiyonu*dur denilebilmektedir.
Alçı blokları, özellikle orta ve ağır bünyeli topraklarda, daha kuru toprak koşullan {0.33 Atm. <) için bile, etkin olarak kullanılabilmektedir. Bunun nedeni, belirtilen tip toprakların bünyelerinde, yüksek toprak nem tansiyonlarında bile daha fazla kullanılabilir nem barındırabilmeleridir. Bunun tersi olarak, kumlu ve hafif bünyeli topraklar düşük nem tansiyonlarında bile bünyelerindeki suyun büyük bir kısmını kaybetme eğiliminde olduklarından blokların gösterdiği değerler hatalı olabilmektedir. Bundan başka tuzlu ve alkali topraklara yerleştirilen bloklar, tuz*ların elektriksel direnci etkilemesi nedeniyle yanlış sonuç verebilmektedir. Özel*likle alkali toprakların alçı bloğunun yapısını bozması sonucu, bloğun, sezonun büyük bir bölümünde yüksek nem içeriğinde kaldığı görülmektedir.
Alçı blokları kullanılarak toprak neminin belirlendiği koşullarda sulama zamanının gelip gelmediğine ilişkin kararlar kolaylıkla alınabilir. Ancak, uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesinde ölçülen direnç değerinin daha önce laboratuvar denemeleri ile hazırlanan grafikte (Toprak nemi kalifaras-yon grafiği yada toprak nemi karakteristik eğrisi) yerine konarak, bu değere karşılık gelen toprak nemi miktarı ile o toprağın tarla kapasitesi değeri arasındaki
Piyasadaki alçı blokları değişik toprak koşullan için okunan direnç değer*lerine karşılık volümetrîk toprak nem içeriği değerlerini gösteren grafikler ile bir*likte satılmaktadır. Ancak en doğru sonucun alınması amacıyla bloğun kullanı*lacağı toprak koşullan için gravimetrik toprak nem örnekleri ile kalibre edilmesi gereklidir. Eğer direnç blokları uzun bir zaman süresi için ve yüksek doğrulukta kullanılmak isteniyorsa, periyodik olarak, yeniden kalibre edilmesi gerekmektedir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL
DAYALI İZLEME TEKNİKLERİ
Belirli bir bölge ve bitki için sulama programı çıkarılırken, toprağın kök böl*gesindeki nem miktarının doğru bir şekilde ölçülüp değerlendirilmesi, üzerinde önemle durulması gereken bir konudur. Çünkü toprak nemi, bitkisel üretime yönelik değişik amaçlar ile ilgili olarak, toprak performansının önemli bir göstergesidir. Diğer bir anlatımla, topraktaki aşırı nem bitkide oksijen stresine, düşük nem ise su stresine yol açarken, gübreleme ve ilaçlama gibi kültürel işlemlerin zamanla*ması üzerine de etkili olarak bitki gelişimi ile sıkı bir ilişki içerisindedir. Öte yan*dan toprak canlıları ve diğer kültürel işlemler için gerekli alet ve ekipmanların çalışmaları üzerine etki yaparak topraktaki hareketliliği, toprak işlemeye etkisi nedeniyle çalışma takvimini etkilemektedir. Bu nedenledir ki, belirli bir alan ve belirli bir zaman için toprak neminin belirlenmesi ve zamanla değişiminin izlen*mesi oldukça önemlidir. Toprak neminin ölçülmesinde arazide ve laboratuvarda olmak üzere değişik yöntemler uygulanmaktadır.
1. Toprak Neminin Laboratuvarda Ölçülmesi
Toprak neminin laboratuvarda ölçülmesinde kullanılan yöntem, gravimetrik yöntem olarak tanımlanmaktadır. Gravimetrik yöntem, toprak nem içeriğinin be*lirlenmesinde direkt ve en doğru sonucu veren teknik olarak kabul edilmektedir. Gravimetrik örnek alma yöntemi, sulamanın programlanması amacıyla kullanı*labildiği gibi uygulamada, alçı bloğu, tansiyometre, nötronmetre vb. ölçüm yöntem*lerinin kalibrasyonunda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yöntemde, öncelikle bir toprak sondası yada burgusu kullanılarak, toprak profilinin değişik derinliklerinden uygun bir şekilde alınan toprak örneğinin başlan*gıçtaki ağırlığı (yaş) saptanır. Daha sonra örnekler kurutma fırınına (etüv) konula*rak 105°C sıcaklıkta 24 saat süreyle kurutulur ve etüvden çıkarıldıktan sonra kuru ağırlıkları da saptanır. Sonuçta, örneklerin yaş ve kuru ağırlık değerlerindenyararlanılarak bünyelerindeki su miktarı, önceki bölümlerde verilen ilgili eşitlik yardımıyla, kuru ağırlık yüzdesi cinsinden belirlenir.
Örnek olarak alınan toprak katmanına ilişkin hacim ağırlık değerinin bilin*diği (yada hesaplandığı) durumda, önceki adımda kuru ağırlık %'si cinsinden sap*tanan toprak nemi, önce hacim %'sine dönüştürülür daha sonra ise toprak derin*liği de dikkate alınarak su yüksekliği şeklinde belirlenebilir.
Gravimetrik yöntemle toprak neminin belirlenmesi, bu amaçla geliştirilen diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında bazı üstünlük ve kısıtlamalardan söz edilebil*mektedir. Bunlar;
Üstünlükleri;
a. Uygulaması kolay, gereksinilen araç ve gereçlerin maliyeti düşüktür,
b. Toprak nem içeriği hangi düzeyde olursa olsun duyarlı bir şekilde
ölçülebilmektedir.
c. Birden fazla örnek aynı anda analiz edilebilir,
d. Toprak hacim ağırlık değeri doğru olarak biliniyorsa ve örnekler uygun
bir şekilde alınmışsa sonuçlar kesin doğrudur,
e. Aynı toprak için birden fazla analiz yapılarak olası hatalar giderilebilir,
f. Fazla derin olmayan toprak katmanlarının nem içeriği ve değişimi güvenli
olarak belirlenebilir.
g. Doğrudan sonuç vermesi nedeniyle kalibrasyona gereksinim olmadığı
gibi, diğer bazı yöntemlerin kullanımında kalibrasyon amaçlı yararlanıl*
maktadır.
Kısıtlamalar;
h. Toprak hacim ağırlık değerini doğru olarak belirleyebilmek ve nem içeriğini hacimsel olarak ifade edebilmek genellikle zordur,
i. Sonucun alınabilmesi için en az 24 saat süre gerekmektedir ki bu çoğu zaman uzun bir süredir,
j. Yöntem etüv kurusuna dayanmakta ve bazı topraklarda 105°C'de bile bîr miktar su kalabilmektedir,
k. 105°C sıcaklıkta toprak içerisinde bulunan bazı organik maddeler ok*side yada dekompoze olarak toplam ağırlıkta bir miktar azalmaya yol açabilmektedir. Bu durumda su içeriği hesabı yanlış olacaktır. Yüksek organik madde içeren topraklarda kurutmanın 50 - 70°C'de yapılması gerekir,
I. Örnek alımı sırasında toprak tahrip olacağından aynı yerden birden fazla örnek alımı olanaksızdır.
m. Örneklerin alımında gerekli özen gösterilmezse gerek daha kuru üst toprak katmanından daha fazla örnek alınması gerekse de yaş ağırlığın alımından önce bir miktar suyun buharlaşması sonucu hatalı ölçümler yapılabilir.
Sulama zamanını ve sonraki adımda uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesi amacıyla büyük önem taşıyan, arazide hızlı sonuç alma ve aynı alanın nem içeriği yönünden sürekli izlenmesi konuları dikkate alındığında gra-vimetrik örnek alma yönteminden çok. ilerideki bölümde açıklanan dolaylı yöntemlerin daha kullanışlı olduğu söylenebilir. Ancak söz konusu yöntemlerin kullanılabilirliğinin, her bir yönteme ilişkin gravimetrik örneklemeye dayalı toprak nemi karakteristik eğrilerinin çıkarılmasına bağlı olduğu da unutulmamalıdır.
2. Toprak Neminin Arazide Ölçülmesi
Toprak neminin arazide ölçülmesinde kullanılan belli başh yöntemler aşağıda açıklanmıştır.
.2.1. Eile Kontrol Yoluyla Tahmin
Arazide toprak neminin belirlenmesinde kullanılan en eski ve yaygın yöntem*lerden biri, kök bölgesinin değişik derinliklerinden alınan toprak örneklerinin elle kontrol edilerek nem miktarının tahminidir. Bu açıklamadan da anlaşılacağı gibi, yöntem, toprak nemini ancak tahmin etmekte kullanılabilmektedir. Sonucun doğruluğu yöntemi uygulayan kişinin deneyimi ile çok yakından ilgilidir. Bu yön*temde ekipman olarak, bitki kök bölgesinden toprak örneği alınmasına olanak sağlayan bir toprak sondası yada burgusu olması yeterlidir. Alınan toprak örnek*leri öncelikle elle kontrol edilerek bünyesi saptanmaya çalışılır. Daha sonra, avuç içine alınan toprak parmaklar arasında sıkılır. Sıkma sırasında toprağın aldığı duruma bakılarak bünyeye göre toprakta mevcut kullanılabilir su hakkında fikir edinilir. Bu yöntem yoğun işgücü ve zamana gereksinim göstermemekle birlikte, sübjektif bir uygulama olması nedeniyle aynı toprak örneği üzerinde farklı kişiler değişik sonuçlar verebilmektedir. Ancak yine de yöntemi uygulayan kişinin yete*nek ve deneyimine bağlı olarak, bu yöntem kullanılarak varılan sonuç ile gerçek toprak nem içeriği % 10-15 hatayla tahmin edilebilmektedir. Bu yöntem kul*lanılarak toprağı tarla kapasitesine getirmek için gerekli nem miktarının tahmini Çizelge 13 'de açıklanmıştır.
Toprak neminin arazi koşullarında ölçülmesinde değişik elektriksel araçlar*da kullanılabilmektedir. Bu yöntemde ilke, toprağın nem miktarındaki değişme*nin, toprak yada toprağa yerleştirilen aracın elektriksel özelliklerinde bir değişme meydana getirmesi ve bu değişme ile toprak nemi arasında bir ilişkinin kurul*masıdır. Jips (alçı yada elektriksel direnç) blokları olarak tanımlanan bu yöntem, toprak neminin belirlenmesinde basit, güvenilir ve pahalı olmayan bir teknik olması nedeniyle sıkça kullanılmaktadır. Ancak alçı çeşitli etmenlere bağlı olarak eriyebilir olduğundan zamanla bozularak işlevini yerine getirebilmekten uzak*laşabilir. Kullanımı kısıtlayan bu sorunu hafifletebilmek amacıyla, söz konusu araçlardan fiberglas ile kombine edilen Jips (alçı) blokları, uygulamada yaygın olarak kullanılmaktadır (?ekil 19). Bu tip bloklarda alçı, toprakla iyi bir temasın sağ*lanmasına, fiberglasta alçının çalışmadığı ortamda güvenilir sonuçların alınmasına hizmet etmektedir. Bu araçlar ayrıca, yüksek toprak nemi düzeylerinde, yani düşük nem tansiyonlarında jips bloklarına oranla daha sağlıklı sonuç vermekte*dir. Fiberglas kumaşlı jips bloğunun fiberglas kumaşlı olmayana göre bir diğer üstünlüğü ise daha uzun süre kullanılabilmesidir. Alçının toprak suyunda çözün*mesi nedeniyle salt alçıdan yapılan bloklar ancak, 1-3 sezon bozulmadan kul*lanılabilmektedir. Özellikle asit içeriği yüksek topraklara bir miktar kireç eklenme*si bloğun ömrünü uzatmada etkili olabilmektedir
Üzerinde iki adet tel elektrot bulunan jips bloğu, nemin ölçüleceği toprak derinliğine belirli bir açı ile yerleştirilir. Bloklardan çıkan kablolar, periyodik oku*maları kolaylaştırmak amacıyla toprak yüzeyine çıkarılmaktadır. Bu yöntemde blokların matrik potansiyeli île temas halinde bulundukları çevrelerindeki toprağın matrik potansiyelin dengede oldukları kabul edilmektedir. Diğer bir anlatımla bloklar, çevrelerindeki toprağın ıslanması yada kurumasına göre tepki vererek zamanla jips bloğunun nem miktarı, toprak nemi miktarı ile denge duru*muna gelmektedir. Bloktaki nem miktarı, başka bir deyişle toprak nem miktarı, arttıkça alçının iyonlarına ayrılması da artmakta, ancak, elektrotlar arasındaki direnç düşmektedir. Nem miktarı azaldıkça işlem tersine dönmekte, alçının iyon*lara ayrışması azaldığından elektrotlar arasındaki direnç artmaktadır, Buradan ölçülen bu direnç miktarı ile toprak nemi arasında bir ilişki olduğu açıkça görülmektedir.
Bloktaki direnç, iki elektrod arasından elektrik akımı geçirilerek belirlen*mektedir. Burada ölçümler, pil ile çalışan ve iletilen elektrik akımını gösteren basit bir ohm metre kullanılarak gerçekleştirilmektedir.Bilindiği gibi toprak partiküllerî elektrik akımını zayıf bir şekilde iletirken, bu yönden su iyi bir iletkendir. Elektrik akımına karşı toprak direnci; su içeriği, toprak bünyesi, tuz miktarı, sıcaklık ve elektrotlar arasındaki uzaklığın bir fonk*siyonu olarak ortaya çıkmaktadır. Sayılan bu etmenlerden özellikle toprak nem içeriği diğerlerine oranla elektrotlar arasındaki direnç üzerine çok daha fazla etki yapmakta ve oluşan direnç için, rahatlıkla, toprak nem içeriğinin bir fonksiyonu*dur denilebilmektedir.
Alçı blokları, özellikle orta ve ağır bünyeli topraklarda, daha kuru toprak koşullan {0.33 Atm. <) için bile, etkin olarak kullanılabilmektedir. Bunun nedeni, belirtilen tip toprakların bünyelerinde, yüksek toprak nem tansiyonlarında bile daha fazla kullanılabilir nem barındırabilmeleridir. Bunun tersi olarak, kumlu ve hafif bünyeli topraklar düşük nem tansiyonlarında bile bünyelerindeki suyun büyük bir kısmını kaybetme eğiliminde olduklarından blokların gösterdiği değerler hatalı olabilmektedir. Bundan başka tuzlu ve alkali topraklara yerleştirilen bloklar, tuz*ların elektriksel direnci etkilemesi nedeniyle yanlış sonuç verebilmektedir. Özel*likle alkali toprakların alçı bloğunun yapısını bozması sonucu, bloğun, sezonun büyük bir bölümünde yüksek nem içeriğinde kaldığı görülmektedir.
Alçı blokları kullanılarak toprak neminin belirlendiği koşullarda sulama zamanının gelip gelmediğine ilişkin kararlar kolaylıkla alınabilir. Ancak, uygulanacak sulama suyu miktarının belirlenmesinde ölçülen direnç değerinin daha önce laboratuvar denemeleri ile hazırlanan grafikte (Toprak nemi kalifaras-yon grafiği yada toprak nemi karakteristik eğrisi) yerine konarak, bu değere karşılık gelen toprak nemi miktarı ile o toprağın tarla kapasitesi değeri arasındaki
Piyasadaki alçı blokları değişik toprak koşullan için okunan direnç değer*lerine karşılık volümetrîk toprak nem içeriği değerlerini gösteren grafikler ile bir*likte satılmaktadır. Ancak en doğru sonucun alınması amacıyla bloğun kullanı*lacağı toprak koşullan için gravimetrik toprak nem örnekleri ile kalibre edilmesi gereklidir. Eğer direnç blokları uzun bir zaman süresi için ve yüksek doğrulukta kullanılmak isteniyorsa, periyodik olarak, yeniden kalibre edilmesi gerekmektedir.
Kaynak: Sera Bitkilerinin Sulanması
Prof.Dr. Atila GÜNAY – Doç.Dr. M.Ali UL