Tweet
BÝTKÝ BESLEMENÝN ÖNEMÝ
Ýlk insanlar tek baþlarýna yaþamaya baþladýklarý ortamda dolaþýrken, karýnlarý acýktýðýnda beslenmek için önce çevrelerinde bu¬lunan bitkileri keþfetmiþ, onlarý koparmýþ, yemiþ ve ilk onlardan yarar¬lanmýþtýr. Avlanmayý öðrendiklerinde, bitkisel gýdalarýn yanma hay¬vansal gýdalar da eklenmiþtir. Üçünün, beþinin bir araya gelmesiyle yaþadýklarý ortamda sayýlarý giderek artmýþ, buna baðlý olarak çevrelerindeki besin maddeleri giderek azalmýþtýr. Verimsiz hale ge¬tirdikleri bu alanlarý terk ederek daha önce üzerinde insan yaþamamýþ yeni verimli alanlara göç etmeye ve oradaki ürünleri kullanmaya baþlamýþtýr. Böylece göç etmeye alýþan insanlar yeni ve deðiþik çevreler tanýmýþtýr. Bu deðiþik çevrelerde karþýlarýna çýkan her deðiþik yaþam olayý onlarýn dikkatini çekmiþ ve bu olaylarý incelemek ihtiyacýný duy¬muþlardýr. Böylece çevrelerindeki bitkilerin nasýl büyüdüðünü ve ürün verdiðini öðrenerek onlarý üretmeye çalýþmýþlardýr. Ýnsan hayatýnda bit¬kilerin üretim aþamasýna gelinmesi, göç etmeðe alýþmýþ bu kitleleri hiç olmazsa ürettikleri ürünlerden istedikleri miktarda ürünü alýncaya ka¬dar bulunduklarý yerlere baðlamýþ ve kýsmen toplumsal yaþam içine sokmuþtur. Ancak devamlý bir yerde bitki yetiþtirirken topraktan aldýklarýný topraða vermesini bilmediklerinden, topraðýn verimi ilk za¬manlara göre azalmýþ, ihtiyaçlarý karþýlayamaz hale gelmiþ ve onlarý tek¬rar yeni verimli topraklar bulmaya yöneltmiþtir.
Uygarlýðýn ilerlemesi, kitlelerin artýk millet olmaya baþlamasý, belirli bir topraðýn vatan olarak görülmesi, göçleri tamamen ortadan kaldýrmýþ ve insanlarý bulunduklarý yerde kendi geleceklerini belirlemeye ve çevrelerini ona göre kullanmaya zorlamýþtýr. Fakat devamlý artan nüfusun besin gereksinimini karþýlamak, baþlangýçta o yerlerde yoðun tarým yapmakla ve insanlarýn öðrendikleri bilgilerin ýþýðý altýnda top¬raktan aldýklarýný topraða vermekle mümkün olmuþtur. Ancak bul¬duklarý ve uyguladýklarý çeþitli önlemlere raðmen topraklar yorulmuþ ve artan nüfusun besin gereksinimi yine karþýlanamaz duruma gelmiþtir. Bu sýrada birbirlerinde bulunmayan mallarý deðiþtirmek, yani ticari hayatýn insan yaþamýna girmesi, sorunu bir müddet geriye itmiþtir. Bi¬linçsiz, yeniliklerden uzak, az geliþmiþ ve yoksul ülkelerde gerekli önlemler zamanýnda alýnmadýðý ve nüfus planlamasý yapýlmadýðý için, aþýrý derecede çoðalma sonucu artan nüfusun beslenmesi durmuþ, açlýktan kitlesel ölümler ortaya çýkrni$týr. Bilimin ve teknolojik
geliþmenin olduðu ülkelerde nüfus planlamasýyla nüfus artýþý kýsýtlanmýþ, çok geliþmiþ bitki üretim sistemleri devreye sokulmuþ, top¬rak verimliliðinin korunmasý saðlanmýþ, tarým kesimi ile sanayi kesimi arasýndaki dengeler çok iyi ayarlanmýþ ve bu sayede ürün fazlasý ortaya çýkartýlmýþtýr. Bugün, bu ülkelerden zaman zaman yoksul ve aç kalmýþ ülkelere çeþitli gýda yardýmlarý yapýlmaktadýr. Ancak bu yardýmlar hiçbir zaman gereksinim duyulan miktarý karþýlayamamaktadýr. Bir milletin yaþamýný sürdürmesi bilimsel yöntemlerle çalýþmak ve o yöntemleri uy¬gulamakla mümkündür, insanlarýn besin gereksinimlerini karþýlamakta modern bitki yetiþtirme, besleme, daha doðrusu toprak verimliliðini arttýrma ve koruma konularýnda çeþitli yöntemler ve alternatifler bu¬lunmaktadýr. Bunlardan ilki, en iyi geliþmeyi ve verimi verecek bitki cins, tür ve çeþitlerinin bulunmasý, ortaya çýkarýlmasýdýr. Bu tür ve çeþitler mümkün olduðunca deðiþik koþullara uyabilmeli, hastalýk ve zararlýlardan etkilenmeden ürün verebilmelidir. Üstün özellikli çeþitler ortaya çýkarýldýðýnda ikinci önemli konu, bunlarýn yetiþtikleri çevre koþullarýnýn en iyi düzeye getirilmesi, üçüncü önemli konu ise bütün iþlerin en modern alet-ekipmanla ve en ekonomik þekilde yapýlmasýdýr. Böylece verimli çeþitler en iyi koþullarda ve dar alanlarda üretildiklerinde bile en yüksek verim ve kaliteyi meydana getirebilir ve nüfus çoðalmasý kontrol altýna alýnmýþ bir ülkede ancak bu sayede be¬sin açýðý kapatabilir.
Çevre koþullarý içinde önemli konulardan birisi de hiç þüphesiz bit¬kilerin beslenme durumudur. Bitkilerin çevresinde beslenmeleri için aradýklarý ve bulamadýklarý besin maddelerinin o çevreye dýþarýdan ve¬rilmesi olayýna "GÜBRELEME" denir. Hangi besin maddelerinin ne miktarda, hangi zamanda ve aralýkla, bitkilere nasýl verileceði devamlý araþtýrmalarla ortaya çýkarýlmakta ve bulunan bilgiler pratiðe ak¬tarýlmaktadýr. Böylece üretim istenen seviyede tutulmaktadýr.
Gelecekte gezegenler arasýnda yapýlacak ve yýllar boyu sürebilecek çok uzun mesafeli yolculuklarda, insanlarýn gerek duyduðu besin mad¬delerini bugünkü beslenme þekli ve beslenmede kullandýðý maddeleri depolayarak yanlarýnda taþýmalarý mümkün deðildir. Uzay gemilerindeki dar alanlarda çok sayýda insanýn beslenmesini saðlamak, ancak gemi içinde üretim yapmakla mümkün olabilecektir. Bu olayý gerçekleþtirmek ise çok yüksek teknolojiyi gerektirmektedir. Küçük kaplarda günlük be¬sin gereksinimini karþýlayacak miktarda ürünü devamlý kütle halinde verebilecek bitkileri ve onlarýn üretim tekniðini bulmaya baðlýdýr. Yosun¬lar, algler ve mantarlar üzerinde bu yönde büyük araþtýrma projeleri yürütülmektedir. Günümüzün su kültürünü, topraksýz yetiþtiricilik çalýþmalarýný ve doku kültürlerini de içine alarak petri kaplarýnda, küçük fanuslarda bu amacý saðlayacak bitki yetiþtirme yöntemleri üzerinde durulmaktadýr. Ayrýca hap þeklinde kalorisi ve besleme deðeri yüksek yiyecek þekillerinin yapýlmasýna, bu konularda araþtýrmalarýn planlanmasýna ve bunlarýn dýþýnda daha yeni bir çok buluþlar ortaya çýkarýlmasýna çalýþýlmaktadýr. Günümüzde, Japonya' da bazý amatör yetiþtiricilerin yaptýklarý denemelerde bir domates, bir hýyar bitkisinin 100-200 m2' lik bir ser alanýný kaplayacak þekilde büyütülebilmesi ve bir bitkiden inanýlmayacak derecede verim alýnmasý, bitki besleme ko¬nusunda bilimin ve pratiðin ne boyutlara geldiðinin ölçüsüdür. Ayný za¬manda bitki yetiþtirme ve besleme sanatýnýn öneminin ve büyüklüðünün göstergesidir.
Yukarýda verdiðimiz bu kýsa bilgi þu anda insana hayal gibi gelebilir. Ancak insanoðlu her zoru yendiði gibi bu sorunu da çözecektir. Bu ko¬nuyu þu anda bir düþünce olarak bir kenara koyup, bugünkü yöntemlerle yapýlan üretimi ele aldýðýmýzda, bitki besleme konusunun tarýmda ayrý bir uygulama alaný olduðunu görürüz. Bitki beslemenin kendine özgü yöntemleri vardýr. Her þeyden önce bitkilerin istemiþ olduðu besin maddelerini üretmek ve bunlarý bitkilere vermek geliþmiþ bir teknolojiye ve bu teknolojinin uygulanacaðý fabrikasyona gereksinim gösterir. Bu bir ülkede ayrý bir iþ kolunun doðmasýna ve oradan bir çok insanýn hayatýný kazanmasýna yardýmcý olur. Üretilen gübrelerin fazlasý iyi bir ticaret kapýsý olup, ülkeye döviz girdisi saðlar. Son yýllarda top¬raksýz yetiþtiriciliðin devreye girmesiyle besin maddelerinin çözelti þeklinde bitkilere verilmesi tarýmda ayrý bir yetiþtirme sistemini de geliþtirmiþtir. Bu sistemin kurulmasý ve uygulanmasýnda da þüphesiz bitki beslemenin ayrý bir önemi vardýr.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
Ýlk insanlar tek baþlarýna yaþamaya baþladýklarý ortamda dolaþýrken, karýnlarý acýktýðýnda beslenmek için önce çevrelerinde bu¬lunan bitkileri keþfetmiþ, onlarý koparmýþ, yemiþ ve ilk onlardan yarar¬lanmýþtýr. Avlanmayý öðrendiklerinde, bitkisel gýdalarýn yanma hay¬vansal gýdalar da eklenmiþtir. Üçünün, beþinin bir araya gelmesiyle yaþadýklarý ortamda sayýlarý giderek artmýþ, buna baðlý olarak çevrelerindeki besin maddeleri giderek azalmýþtýr. Verimsiz hale ge¬tirdikleri bu alanlarý terk ederek daha önce üzerinde insan yaþamamýþ yeni verimli alanlara göç etmeye ve oradaki ürünleri kullanmaya baþlamýþtýr. Böylece göç etmeye alýþan insanlar yeni ve deðiþik çevreler tanýmýþtýr. Bu deðiþik çevrelerde karþýlarýna çýkan her deðiþik yaþam olayý onlarýn dikkatini çekmiþ ve bu olaylarý incelemek ihtiyacýný duy¬muþlardýr. Böylece çevrelerindeki bitkilerin nasýl büyüdüðünü ve ürün verdiðini öðrenerek onlarý üretmeye çalýþmýþlardýr. Ýnsan hayatýnda bit¬kilerin üretim aþamasýna gelinmesi, göç etmeðe alýþmýþ bu kitleleri hiç olmazsa ürettikleri ürünlerden istedikleri miktarda ürünü alýncaya ka¬dar bulunduklarý yerlere baðlamýþ ve kýsmen toplumsal yaþam içine sokmuþtur. Ancak devamlý bir yerde bitki yetiþtirirken topraktan aldýklarýný topraða vermesini bilmediklerinden, topraðýn verimi ilk za¬manlara göre azalmýþ, ihtiyaçlarý karþýlayamaz hale gelmiþ ve onlarý tek¬rar yeni verimli topraklar bulmaya yöneltmiþtir.
Uygarlýðýn ilerlemesi, kitlelerin artýk millet olmaya baþlamasý, belirli bir topraðýn vatan olarak görülmesi, göçleri tamamen ortadan kaldýrmýþ ve insanlarý bulunduklarý yerde kendi geleceklerini belirlemeye ve çevrelerini ona göre kullanmaya zorlamýþtýr. Fakat devamlý artan nüfusun besin gereksinimini karþýlamak, baþlangýçta o yerlerde yoðun tarým yapmakla ve insanlarýn öðrendikleri bilgilerin ýþýðý altýnda top¬raktan aldýklarýný topraða vermekle mümkün olmuþtur. Ancak bul¬duklarý ve uyguladýklarý çeþitli önlemlere raðmen topraklar yorulmuþ ve artan nüfusun besin gereksinimi yine karþýlanamaz duruma gelmiþtir. Bu sýrada birbirlerinde bulunmayan mallarý deðiþtirmek, yani ticari hayatýn insan yaþamýna girmesi, sorunu bir müddet geriye itmiþtir. Bi¬linçsiz, yeniliklerden uzak, az geliþmiþ ve yoksul ülkelerde gerekli önlemler zamanýnda alýnmadýðý ve nüfus planlamasý yapýlmadýðý için, aþýrý derecede çoðalma sonucu artan nüfusun beslenmesi durmuþ, açlýktan kitlesel ölümler ortaya çýkrni$týr. Bilimin ve teknolojik
geliþmenin olduðu ülkelerde nüfus planlamasýyla nüfus artýþý kýsýtlanmýþ, çok geliþmiþ bitki üretim sistemleri devreye sokulmuþ, top¬rak verimliliðinin korunmasý saðlanmýþ, tarým kesimi ile sanayi kesimi arasýndaki dengeler çok iyi ayarlanmýþ ve bu sayede ürün fazlasý ortaya çýkartýlmýþtýr. Bugün, bu ülkelerden zaman zaman yoksul ve aç kalmýþ ülkelere çeþitli gýda yardýmlarý yapýlmaktadýr. Ancak bu yardýmlar hiçbir zaman gereksinim duyulan miktarý karþýlayamamaktadýr. Bir milletin yaþamýný sürdürmesi bilimsel yöntemlerle çalýþmak ve o yöntemleri uy¬gulamakla mümkündür, insanlarýn besin gereksinimlerini karþýlamakta modern bitki yetiþtirme, besleme, daha doðrusu toprak verimliliðini arttýrma ve koruma konularýnda çeþitli yöntemler ve alternatifler bu¬lunmaktadýr. Bunlardan ilki, en iyi geliþmeyi ve verimi verecek bitki cins, tür ve çeþitlerinin bulunmasý, ortaya çýkarýlmasýdýr. Bu tür ve çeþitler mümkün olduðunca deðiþik koþullara uyabilmeli, hastalýk ve zararlýlardan etkilenmeden ürün verebilmelidir. Üstün özellikli çeþitler ortaya çýkarýldýðýnda ikinci önemli konu, bunlarýn yetiþtikleri çevre koþullarýnýn en iyi düzeye getirilmesi, üçüncü önemli konu ise bütün iþlerin en modern alet-ekipmanla ve en ekonomik þekilde yapýlmasýdýr. Böylece verimli çeþitler en iyi koþullarda ve dar alanlarda üretildiklerinde bile en yüksek verim ve kaliteyi meydana getirebilir ve nüfus çoðalmasý kontrol altýna alýnmýþ bir ülkede ancak bu sayede be¬sin açýðý kapatabilir.
Çevre koþullarý içinde önemli konulardan birisi de hiç þüphesiz bit¬kilerin beslenme durumudur. Bitkilerin çevresinde beslenmeleri için aradýklarý ve bulamadýklarý besin maddelerinin o çevreye dýþarýdan ve¬rilmesi olayýna "GÜBRELEME" denir. Hangi besin maddelerinin ne miktarda, hangi zamanda ve aralýkla, bitkilere nasýl verileceði devamlý araþtýrmalarla ortaya çýkarýlmakta ve bulunan bilgiler pratiðe ak¬tarýlmaktadýr. Böylece üretim istenen seviyede tutulmaktadýr.
Gelecekte gezegenler arasýnda yapýlacak ve yýllar boyu sürebilecek çok uzun mesafeli yolculuklarda, insanlarýn gerek duyduðu besin mad¬delerini bugünkü beslenme þekli ve beslenmede kullandýðý maddeleri depolayarak yanlarýnda taþýmalarý mümkün deðildir. Uzay gemilerindeki dar alanlarda çok sayýda insanýn beslenmesini saðlamak, ancak gemi içinde üretim yapmakla mümkün olabilecektir. Bu olayý gerçekleþtirmek ise çok yüksek teknolojiyi gerektirmektedir. Küçük kaplarda günlük be¬sin gereksinimini karþýlayacak miktarda ürünü devamlý kütle halinde verebilecek bitkileri ve onlarýn üretim tekniðini bulmaya baðlýdýr. Yosun¬lar, algler ve mantarlar üzerinde bu yönde büyük araþtýrma projeleri yürütülmektedir. Günümüzün su kültürünü, topraksýz yetiþtiricilik çalýþmalarýný ve doku kültürlerini de içine alarak petri kaplarýnda, küçük fanuslarda bu amacý saðlayacak bitki yetiþtirme yöntemleri üzerinde durulmaktadýr. Ayrýca hap þeklinde kalorisi ve besleme deðeri yüksek yiyecek þekillerinin yapýlmasýna, bu konularda araþtýrmalarýn planlanmasýna ve bunlarýn dýþýnda daha yeni bir çok buluþlar ortaya çýkarýlmasýna çalýþýlmaktadýr. Günümüzde, Japonya' da bazý amatör yetiþtiricilerin yaptýklarý denemelerde bir domates, bir hýyar bitkisinin 100-200 m2' lik bir ser alanýný kaplayacak þekilde büyütülebilmesi ve bir bitkiden inanýlmayacak derecede verim alýnmasý, bitki besleme ko¬nusunda bilimin ve pratiðin ne boyutlara geldiðinin ölçüsüdür. Ayný za¬manda bitki yetiþtirme ve besleme sanatýnýn öneminin ve büyüklüðünün göstergesidir.
Yukarýda verdiðimiz bu kýsa bilgi þu anda insana hayal gibi gelebilir. Ancak insanoðlu her zoru yendiði gibi bu sorunu da çözecektir. Bu ko¬nuyu þu anda bir düþünce olarak bir kenara koyup, bugünkü yöntemlerle yapýlan üretimi ele aldýðýmýzda, bitki besleme konusunun tarýmda ayrý bir uygulama alaný olduðunu görürüz. Bitki beslemenin kendine özgü yöntemleri vardýr. Her þeyden önce bitkilerin istemiþ olduðu besin maddelerini üretmek ve bunlarý bitkilere vermek geliþmiþ bir teknolojiye ve bu teknolojinin uygulanacaðý fabrikasyona gereksinim gösterir. Bu bir ülkede ayrý bir iþ kolunun doðmasýna ve oradan bir çok insanýn hayatýný kazanmasýna yardýmcý olur. Üretilen gübrelerin fazlasý iyi bir ticaret kapýsý olup, ülkeye döviz girdisi saðlar. Son yýllarda top¬raksýz yetiþtiriciliðin devreye girmesiyle besin maddelerinin çözelti þeklinde bitkilere verilmesi tarýmda ayrý bir yetiþtirme sistemini de geliþtirmiþtir. Bu sistemin kurulmasý ve uygulanmasýnda da þüphesiz bitki beslemenin ayrý bir önemi vardýr.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
