Tweet
Potasyumlu Gübreler
Azottan sonra bitkilerin en fazla gereksinim gösterdiği element po¬tasyumdur ve bu yüzden topraktan fazla miktarlarda kaldırılır. Po¬tasyum bitkiler için son derece önemli bir bitki besinidir. Potasyumun yerini bitkide başka bir element alamaz ve potasyumun görevini sodyum veya lityum gibi özdeş kimyasal özellik gösteren başka bir element yapa¬maz. Potasyum karbonhidratların oluşumu ve taşınımı için gereklidir. Gerek kaya ve minerallerin yapısında bulunması gerekse toprakta hare¬ketli olması nedeniyle, toprakta potasyum oldukça fazla miktarlarda bu¬lunur. Genelde potasyum noksanlığına pek rastlanmaz. Bitkilerin genç organlarında potasyum yaşlı kısımlara göre daha fazladır. Floem özsuyunun potasyum yönünden zengin olması nedeniyle genç yaprak¬lar, meristematik dokular ve etli meyveler (üzüm, elma vb.) potasyumca zengindirler. Potasyum bitkide hareketli olup yaşlı organlardan genç dokulara kolaylıkla taşınır. Bu nedenle potasyum noksanlığı öncelikle yaşlı yapraklarda ortaya çıkar. Potasyum noksanlığında ortaya çıkan belirtiler çoğu bitkiler için tipiktir. Noksanlık belirtileri bir çok bitkide yaprak uçları ve kenarlarında önce sararma daha sonra kurumayla ken¬dini gösterir. Yapraklar ve uçları kururken diğer kısımları uzunca süre yeşil rengini koruyabilir. Potasyum noksanlığında bitkilerde kuraklığa, soğuğa ve hastalıklara dayanım önemli ölçüde azalır. Potasyum sebzeler ve meyveler dahil pek çok bitkide kalite unsurunu etkileyen bir element olduğu için noksanlığında çeşitli kalite bozulmaları meydana gelir. Örneğin meyvelerde şekerli bileşikler yeterince oluşamadığından tat azalır, depolanma ömrü kısalır. Tahıllarda yatma görülür. Sebzelerde ürün kalitesi bozulur.
Potasyumun bitki yaşamındaki önemi uzun yıllar öncesinden beri bi¬lindiğinden potasyumlu gübrelerin elde edilmeleri ve bunların kul¬lanılmaları da oldukça eskiye dayanır. İlk dönemlerde bitkiler için po¬tasyum kaynağı olarak kül kullanılmıştır. Bu amaçla odun ve diğer bitki atıkları önce yakılarak kül haline getirilmiş, yıkama ve kurutma işleminden sonra elde olunan ve bileşim bakımından potasyum kar¬bonat veya diğer tuzlardan oluşmuş bu materyal potasyumlu gübre ola¬rak kullanılmıştır. Daha önceki yıllarda potasyumun doğada yataklar halinde pek çok mineralin yapısında bulunduğu belirlenmiş ve po¬tasyumlu gübrelerin üretilmesinde bu minerallerden yada değişik bileşikler halinde bulunan potasyum tuzlarından yararlanılmıştır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan önemli potasyumlu gübreler Çizelge 6.10 da gösterilmiştir.
Çizelge 6. 10. Önemli potasyumlu gübreler
Adı Formülü K kapsamı, % K^O kapsamı, %
Potasyum klorür KC1 49.8-51.8 60.0-62.5
Potasyum sülfat K2SO4 41.5-44.2 50.0-53.3
Potasyum nitrat KNO3 36.5-37.0 44.0-44.6
Potasyum-magnezyum sülfat K2SO4+MgSO4 18.3-19.0 22.0-22.9
Potasyum Klorür IKC1]Bu gübre genellikle potasyumlu minerallerden silvinit ve karnalitten üretilmektedir. Potasyum klorürün bileşiminde % 60.0-62.5 I^O bu¬lunur. Toprağa uygulandığmdaki etkisi bakımından asit karakterli bir gübredir. Suda çözünürlüğü fazladır. Ucuz olması nedeniyle en çok üretilen ve kullanılan bir gübredir. Potasyum klorür gübresi piyasada standart, kaba ve granüle olmak üzere başlıca üç değişik irilikte satılmaktadır. Bu gübre önemli miktarda klor içerdiği için kullanılacağı zaman yetiştirilecek bitkinin klora karşı duyarlılık derecesi gözönüne alınmalıdır. Örneğin hıyar, marul, bezelye, soğan klora karşı duyarlı olduğu için bu bitkilerin potasyumla gübrelenmesinde klor içermeyen yada çok düşük düzeyde klor içeren gübreler (IC^SC^ gibi) kul¬lanılmalıdır. Klordan kaynaklanan zararlanma üründe şekil bo¬zukluklarına yol açtığından özellikle sebzelerde bu durum ürünün pazar şansını önemli ölçüde düşürür.
Potasyum Sülfat [K2SO4]Bu gübre değişik yöntemlerle üretilmektedir. Ancak temelde po¬tasyum klorürün yer aldığı değişik reaksiyonlar sonucunda potasyum sülfat gübresi elde edilmektedir. Potasyum sülfat gübresi kristal yapılı ve beyaz renkli bir gübredir. Bu gübrenin bileşiminde % 50.0-53.3 arasında KgO bulunur. Toprağa uygulandığmdaki etkisi yönünden asit karakterli bir gübredir. Ekim veya dikim zamanı yada ekimden hemen önce uygulanabilir. Bu gübrenin ekimden çok önce kullanılması yıkanma sonucunda potasyum kaybı meydana gelebileceği için doğru değildir.
Potasyum Nitrat [KNOg]Potasyum nitrat esas olarak potasyum klorür ile sodyum nitratın yada nitrik asitin reaksiyona sokulmasıyla elde edilir. Bunun yanı sıra potasyum nitrat gübresi, sodyum nitratın (Şili güherçilesi) üretimi sırasında yan ürün olarak da elde edilmektedir. Potasyum nitratta % 44.0-44.6 ^O bulunur. Bünyesinde aynı zamanda azot (% 13.8) içerdiği için üreticiler tarafından tercih edilen bir gübredir. Fizyolojik et¬kisi bakımından nötr (yansız) karakterlidir. Potasyum nitrat suda çözünürlüğü yüksek bir gübredir. Toprak hazırlığı yapılırken veya ekim yada dikimden önce verilebilir. Aynı zamanda bu gübre potasyum ge¬reksinimi yüksek bazı bitkiler için başlık gübre olarak da kullanılabilir.
Potasyum-Magnezyum Sülfat [K2SO4 + MgSO4JPotasyum-magnezyum sülfat gübresi çoğunlukla Langbaynit (K2SO4.2MgSO4)' ten elde edilmektedir. Bu gübre aynı zamanda kise-ritten de üretilmektedir. Kristal şekilde olan ve pembemsi-beyaz renkli bu gübre % 22.0-22.9 Kg O içerir. Fizyolojik bakımdan asit karakterlidir. Gübrenin üretimi sırasında klorun uzaklaştırılması gerekir. Potasyum-magnezyum sülfat gübresinde klor miktarının % 2.5' tan fazla ol¬mamalıdır.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
Azottan sonra bitkilerin en fazla gereksinim gösterdiği element po¬tasyumdur ve bu yüzden topraktan fazla miktarlarda kaldırılır. Po¬tasyum bitkiler için son derece önemli bir bitki besinidir. Potasyumun yerini bitkide başka bir element alamaz ve potasyumun görevini sodyum veya lityum gibi özdeş kimyasal özellik gösteren başka bir element yapa¬maz. Potasyum karbonhidratların oluşumu ve taşınımı için gereklidir. Gerek kaya ve minerallerin yapısında bulunması gerekse toprakta hare¬ketli olması nedeniyle, toprakta potasyum oldukça fazla miktarlarda bu¬lunur. Genelde potasyum noksanlığına pek rastlanmaz. Bitkilerin genç organlarında potasyum yaşlı kısımlara göre daha fazladır. Floem özsuyunun potasyum yönünden zengin olması nedeniyle genç yaprak¬lar, meristematik dokular ve etli meyveler (üzüm, elma vb.) potasyumca zengindirler. Potasyum bitkide hareketli olup yaşlı organlardan genç dokulara kolaylıkla taşınır. Bu nedenle potasyum noksanlığı öncelikle yaşlı yapraklarda ortaya çıkar. Potasyum noksanlığında ortaya çıkan belirtiler çoğu bitkiler için tipiktir. Noksanlık belirtileri bir çok bitkide yaprak uçları ve kenarlarında önce sararma daha sonra kurumayla ken¬dini gösterir. Yapraklar ve uçları kururken diğer kısımları uzunca süre yeşil rengini koruyabilir. Potasyum noksanlığında bitkilerde kuraklığa, soğuğa ve hastalıklara dayanım önemli ölçüde azalır. Potasyum sebzeler ve meyveler dahil pek çok bitkide kalite unsurunu etkileyen bir element olduğu için noksanlığında çeşitli kalite bozulmaları meydana gelir. Örneğin meyvelerde şekerli bileşikler yeterince oluşamadığından tat azalır, depolanma ömrü kısalır. Tahıllarda yatma görülür. Sebzelerde ürün kalitesi bozulur.
Potasyumun bitki yaşamındaki önemi uzun yıllar öncesinden beri bi¬lindiğinden potasyumlu gübrelerin elde edilmeleri ve bunların kul¬lanılmaları da oldukça eskiye dayanır. İlk dönemlerde bitkiler için po¬tasyum kaynağı olarak kül kullanılmıştır. Bu amaçla odun ve diğer bitki atıkları önce yakılarak kül haline getirilmiş, yıkama ve kurutma işleminden sonra elde olunan ve bileşim bakımından potasyum kar¬bonat veya diğer tuzlardan oluşmuş bu materyal potasyumlu gübre ola¬rak kullanılmıştır. Daha önceki yıllarda potasyumun doğada yataklar halinde pek çok mineralin yapısında bulunduğu belirlenmiş ve po¬tasyumlu gübrelerin üretilmesinde bu minerallerden yada değişik bileşikler halinde bulunan potasyum tuzlarından yararlanılmıştır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan önemli potasyumlu gübreler Çizelge 6.10 da gösterilmiştir.
Çizelge 6. 10. Önemli potasyumlu gübreler
Adı Formülü K kapsamı, % K^O kapsamı, %
Potasyum klorür KC1 49.8-51.8 60.0-62.5
Potasyum sülfat K2SO4 41.5-44.2 50.0-53.3
Potasyum nitrat KNO3 36.5-37.0 44.0-44.6
Potasyum-magnezyum sülfat K2SO4+MgSO4 18.3-19.0 22.0-22.9
Potasyum Klorür IKC1]Bu gübre genellikle potasyumlu minerallerden silvinit ve karnalitten üretilmektedir. Potasyum klorürün bileşiminde % 60.0-62.5 I^O bu¬lunur. Toprağa uygulandığmdaki etkisi bakımından asit karakterli bir gübredir. Suda çözünürlüğü fazladır. Ucuz olması nedeniyle en çok üretilen ve kullanılan bir gübredir. Potasyum klorür gübresi piyasada standart, kaba ve granüle olmak üzere başlıca üç değişik irilikte satılmaktadır. Bu gübre önemli miktarda klor içerdiği için kullanılacağı zaman yetiştirilecek bitkinin klora karşı duyarlılık derecesi gözönüne alınmalıdır. Örneğin hıyar, marul, bezelye, soğan klora karşı duyarlı olduğu için bu bitkilerin potasyumla gübrelenmesinde klor içermeyen yada çok düşük düzeyde klor içeren gübreler (IC^SC^ gibi) kul¬lanılmalıdır. Klordan kaynaklanan zararlanma üründe şekil bo¬zukluklarına yol açtığından özellikle sebzelerde bu durum ürünün pazar şansını önemli ölçüde düşürür.
Potasyum Sülfat [K2SO4]Bu gübre değişik yöntemlerle üretilmektedir. Ancak temelde po¬tasyum klorürün yer aldığı değişik reaksiyonlar sonucunda potasyum sülfat gübresi elde edilmektedir. Potasyum sülfat gübresi kristal yapılı ve beyaz renkli bir gübredir. Bu gübrenin bileşiminde % 50.0-53.3 arasında KgO bulunur. Toprağa uygulandığmdaki etkisi yönünden asit karakterli bir gübredir. Ekim veya dikim zamanı yada ekimden hemen önce uygulanabilir. Bu gübrenin ekimden çok önce kullanılması yıkanma sonucunda potasyum kaybı meydana gelebileceği için doğru değildir.
Potasyum Nitrat [KNOg]Potasyum nitrat esas olarak potasyum klorür ile sodyum nitratın yada nitrik asitin reaksiyona sokulmasıyla elde edilir. Bunun yanı sıra potasyum nitrat gübresi, sodyum nitratın (Şili güherçilesi) üretimi sırasında yan ürün olarak da elde edilmektedir. Potasyum nitratta % 44.0-44.6 ^O bulunur. Bünyesinde aynı zamanda azot (% 13.8) içerdiği için üreticiler tarafından tercih edilen bir gübredir. Fizyolojik et¬kisi bakımından nötr (yansız) karakterlidir. Potasyum nitrat suda çözünürlüğü yüksek bir gübredir. Toprak hazırlığı yapılırken veya ekim yada dikimden önce verilebilir. Aynı zamanda bu gübre potasyum ge¬reksinimi yüksek bazı bitkiler için başlık gübre olarak da kullanılabilir.
Potasyum-Magnezyum Sülfat [K2SO4 + MgSO4JPotasyum-magnezyum sülfat gübresi çoğunlukla Langbaynit (K2SO4.2MgSO4)' ten elde edilmektedir. Bu gübre aynı zamanda kise-ritten de üretilmektedir. Kristal şekilde olan ve pembemsi-beyaz renkli bu gübre % 22.0-22.9 Kg O içerir. Fizyolojik bakımdan asit karakterlidir. Gübrenin üretimi sırasında klorun uzaklaştırılması gerekir. Potasyum-magnezyum sülfat gübresinde klor miktarının % 2.5' tan fazla ol¬mamalıdır.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
Comment