Tweet
Diğer Gübreler
Azotlu, fosforlu, potasyumlu gübreler kadar etkin ve yaygın olarak kullanılmasalar da bu gübreler zaman zaman üretimde kullanıl¬maktadır. Bu grup içinde kalsiyumlu, magnezyumlu ve kükürtlü güb¬reler başta gelmektedir.
Kalsiyumlu ve Magnezyumlu Gübreler
Bu gübreler sadece toprakların veya bitkilerin kalsiyum yada mag¬nezyum gereksinimini karşılamak amacıyla üretilirler. Söz konusu gübrelerin yapısında bulunan ve önemli bazik katyonlardan olan kal¬siyum ve magnezyum toprakların biyolojik, fiziksel ve kimyasal özelliklerine önemli düzeyde etki yaptığından aynı zamanda düzenleyici olarak da kullanılırlar. Bu gübreler aşırı miktarlarda ve yanlış kul¬lanılmaları durumunda toprakta pH değişiminden bitki besin mad¬delerinin alımındaki olumsuzluklara kadar pek çok sorun ortaya çıkabilir.
Kalsiyum Karbonat [Kireç taşı]
Kalsiyum karbonat genellikle açık işletme şeklindeki kireç ocak¬larında üretilmektedir. Doğada yaygın olarak bulunur ve saflık derecesi içerdiği kil ve benzeri materyallere göre farklılık gösterir. Genelde bu değer % 75-99 arasında değişir. Kalsiyum karbonat çoğunlukla kalsit (CaCOo) veya dolomit (CaMg(COo)2) şeklinde bulunur. Öğütülerek piya¬saya sunulan kalsiyum karbonat toprak pH'sının düzenlenmesinde kireçleme materyali olarak ve gerektiğinde bitkilerin kalsiyum ve mag¬nezyum gereksiniminin karşılanmasında kullanılmaktadır.
Kalsiyum Oksit [Yanmış kireç]
Kireç taşının yüksek ısılı (1100°C) fırınlarda parçalanması sonu¬cunda elde edilir. Beyaz toz şeklindedir. Saflık derecesi % 85 ile % 98 arasında değişir. Bileşiminde magnezyum, kil ve demir bulunabilir. Kireçlemede kullanılan ve nötrleştirme özelliği fazla olan bir materyaldir. Uygulanması esnasında deriye temas etmesi önlenmelidir.
Kalsiyum Hidroksit
Kalsiyum oksitin su ile işleme sokulması sonucunda elde edilir. Be¬yaz renkli toz şeklindedir. Yüksek alkali özelliğe sahip olması nedeniyle el ile kullanılması önerilmez, çünkü yakıcıdır. Saflığı yüksek olup % 95-96 dolayındadır. Bünyesinde oksitler veya karbonatlar halinde mag¬nezyum da bulunabilir. Bu materyal dikkat etmek koşuluyla fideler ve süs bitkileri için hazırlanan harçlarda (yetişme ortamında) kul¬lanılabileceği gibi toprağın kireçlenmesi amacıyla da kullanılabilir. Yakıcı etkisini önlemek için genellikle ekim veya dikimden birkaç hafta önce toprağa karıştırılmalıdır.
Marn
Değişik miktarda kil, organik madde ve magnezyum karbonat içeren, gevşek yapılı ve kolay ufalanan bir kalsiyum karbonat karışımıdır. Ge¬nellikle bataklık ve göl kenarlarındaki arazilerden çıkarılır. Çıkarıl-dığındaki doğal haliyle ıslak olan bu materyal önce kurutulur ve sonra öğütülüp toz haline getirildikten sonra kullanılabilir.
Bunların dışında kireçleme materyali olarak mermer tozlan, şeker fabrikalarında çökeltmede kullanılan kalsiyum karbonat ve silikat curufu, odun külleri (% 30-40 CaO, % 4-6 K^O ve az miktarda SiO2 içerir) ile demir-çelik endüstrisinin bir yan ürünü olan kalsiyum silikat cürufu da kullanılmaktadır.
Kükürtlü Gübreler
Bitkilerin kükürde gereksinimleri yaklaşık fosfora olan gereksinimleri kadardır. Ancak durum böyle olmasına rağmen kükürt gübrelemesine yeterli düzeyde ilgi gösterilmemiştir. Bunun en önemli nedeni yaygın şekillerde kullanılan pek çok gübrelerin (özellikle azotlu gübreler) ve çeşitli tarımsal savaşım ilaçlarının yapısında kükürt bulunması, at¬mosferden toprağa yağışlarla kükürt dahil olmasıdır. Açıklanan bu ne¬denlerden dolayı tarım topraklarında kükürt noksanlığına belirgin ola¬rak rastlanmamış ve kükürtlü gübrelemeye pek fazla önem ve¬rilmemiştir. Ancak özellikle 19401ı yıllardan sonra kükürt içermeyen veya genellikle az içeren gübrelerin kullanılmaya başlanması, tarımsal savaşım ilaçlarının fazla kükürt içermeyecek şekilde üretilmeye başlanması, sağlık yönünden sakıncaları nedeniyle endüstri bölgelerinde kükürt dioksit gazının elden geldiğince atmosfere salınmasının önlenmesi sonucunda belirli yörelerde kükürt nok¬sanlıkları ortaya çıkmaya başlamıştır (SAĞLAM 1997). Kükürt nok¬sanlığının giderilmesinde genellikle sülfat (SO""4) şeklinde kükürt içeren gübreler (amonyum sülfat, amonyum sülfat nitrat, kükürtlü üre, po¬tasyum sülfat, potasyum-magnezyum sülfat vb.) doğrudan veya dolaylı olarak kullanılmaktadır. Bunun dışında amonyum tiyosülfat, amonyum bisülfat, amonyum polifosfat gibi gübreler de kükürt gübrelemesi amacıyla kullanılmaktadır. Çoğu zaman ıslah çalışmalarında kullanılan kükürtlü bileşikler (CaSO4 gibi) ile toprağın pH'smı düşürmek için kul¬lanılan saf kükürt vasıtasıyla da toprağa önemli miktarda kükürt katkısı olmaktadır.
Bitkilerin kükürt gereksinimleri birbirinden ayrımlıdır. Çizelge 6.11 de değişik bitkilerin kükürde olan gereksinimleri belirtilmiştir. Buna göre lahana, karnabahar, şalgam, soğan, hardal gibi bitkilerin kükürt gereksinimi fazla; fasulye, bakla, bezelye, soya gibi bitkilerin orta; tahıllar ile çayır-mer'a bitkilerinin kükürt gereksinimi ise azdır
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
Azotlu, fosforlu, potasyumlu gübreler kadar etkin ve yaygın olarak kullanılmasalar da bu gübreler zaman zaman üretimde kullanıl¬maktadır. Bu grup içinde kalsiyumlu, magnezyumlu ve kükürtlü güb¬reler başta gelmektedir.
Kalsiyumlu ve Magnezyumlu Gübreler
Bu gübreler sadece toprakların veya bitkilerin kalsiyum yada mag¬nezyum gereksinimini karşılamak amacıyla üretilirler. Söz konusu gübrelerin yapısında bulunan ve önemli bazik katyonlardan olan kal¬siyum ve magnezyum toprakların biyolojik, fiziksel ve kimyasal özelliklerine önemli düzeyde etki yaptığından aynı zamanda düzenleyici olarak da kullanılırlar. Bu gübreler aşırı miktarlarda ve yanlış kul¬lanılmaları durumunda toprakta pH değişiminden bitki besin mad¬delerinin alımındaki olumsuzluklara kadar pek çok sorun ortaya çıkabilir.
Kalsiyum Karbonat [Kireç taşı]
Kalsiyum karbonat genellikle açık işletme şeklindeki kireç ocak¬larında üretilmektedir. Doğada yaygın olarak bulunur ve saflık derecesi içerdiği kil ve benzeri materyallere göre farklılık gösterir. Genelde bu değer % 75-99 arasında değişir. Kalsiyum karbonat çoğunlukla kalsit (CaCOo) veya dolomit (CaMg(COo)2) şeklinde bulunur. Öğütülerek piya¬saya sunulan kalsiyum karbonat toprak pH'sının düzenlenmesinde kireçleme materyali olarak ve gerektiğinde bitkilerin kalsiyum ve mag¬nezyum gereksiniminin karşılanmasında kullanılmaktadır.
Kalsiyum Oksit [Yanmış kireç]
Kireç taşının yüksek ısılı (1100°C) fırınlarda parçalanması sonu¬cunda elde edilir. Beyaz toz şeklindedir. Saflık derecesi % 85 ile % 98 arasında değişir. Bileşiminde magnezyum, kil ve demir bulunabilir. Kireçlemede kullanılan ve nötrleştirme özelliği fazla olan bir materyaldir. Uygulanması esnasında deriye temas etmesi önlenmelidir.
Kalsiyum Hidroksit
Kalsiyum oksitin su ile işleme sokulması sonucunda elde edilir. Be¬yaz renkli toz şeklindedir. Yüksek alkali özelliğe sahip olması nedeniyle el ile kullanılması önerilmez, çünkü yakıcıdır. Saflığı yüksek olup % 95-96 dolayındadır. Bünyesinde oksitler veya karbonatlar halinde mag¬nezyum da bulunabilir. Bu materyal dikkat etmek koşuluyla fideler ve süs bitkileri için hazırlanan harçlarda (yetişme ortamında) kul¬lanılabileceği gibi toprağın kireçlenmesi amacıyla da kullanılabilir. Yakıcı etkisini önlemek için genellikle ekim veya dikimden birkaç hafta önce toprağa karıştırılmalıdır.
Marn
Değişik miktarda kil, organik madde ve magnezyum karbonat içeren, gevşek yapılı ve kolay ufalanan bir kalsiyum karbonat karışımıdır. Ge¬nellikle bataklık ve göl kenarlarındaki arazilerden çıkarılır. Çıkarıl-dığındaki doğal haliyle ıslak olan bu materyal önce kurutulur ve sonra öğütülüp toz haline getirildikten sonra kullanılabilir.
Bunların dışında kireçleme materyali olarak mermer tozlan, şeker fabrikalarında çökeltmede kullanılan kalsiyum karbonat ve silikat curufu, odun külleri (% 30-40 CaO, % 4-6 K^O ve az miktarda SiO2 içerir) ile demir-çelik endüstrisinin bir yan ürünü olan kalsiyum silikat cürufu da kullanılmaktadır.
Kükürtlü Gübreler
Bitkilerin kükürde gereksinimleri yaklaşık fosfora olan gereksinimleri kadardır. Ancak durum böyle olmasına rağmen kükürt gübrelemesine yeterli düzeyde ilgi gösterilmemiştir. Bunun en önemli nedeni yaygın şekillerde kullanılan pek çok gübrelerin (özellikle azotlu gübreler) ve çeşitli tarımsal savaşım ilaçlarının yapısında kükürt bulunması, at¬mosferden toprağa yağışlarla kükürt dahil olmasıdır. Açıklanan bu ne¬denlerden dolayı tarım topraklarında kükürt noksanlığına belirgin ola¬rak rastlanmamış ve kükürtlü gübrelemeye pek fazla önem ve¬rilmemiştir. Ancak özellikle 19401ı yıllardan sonra kükürt içermeyen veya genellikle az içeren gübrelerin kullanılmaya başlanması, tarımsal savaşım ilaçlarının fazla kükürt içermeyecek şekilde üretilmeye başlanması, sağlık yönünden sakıncaları nedeniyle endüstri bölgelerinde kükürt dioksit gazının elden geldiğince atmosfere salınmasının önlenmesi sonucunda belirli yörelerde kükürt nok¬sanlıkları ortaya çıkmaya başlamıştır (SAĞLAM 1997). Kükürt nok¬sanlığının giderilmesinde genellikle sülfat (SO""4) şeklinde kükürt içeren gübreler (amonyum sülfat, amonyum sülfat nitrat, kükürtlü üre, po¬tasyum sülfat, potasyum-magnezyum sülfat vb.) doğrudan veya dolaylı olarak kullanılmaktadır. Bunun dışında amonyum tiyosülfat, amonyum bisülfat, amonyum polifosfat gibi gübreler de kükürt gübrelemesi amacıyla kullanılmaktadır. Çoğu zaman ıslah çalışmalarında kullanılan kükürtlü bileşikler (CaSO4 gibi) ile toprağın pH'smı düşürmek için kul¬lanılan saf kükürt vasıtasıyla da toprağa önemli miktarda kükürt katkısı olmaktadır.
Bitkilerin kükürt gereksinimleri birbirinden ayrımlıdır. Çizelge 6.11 de değişik bitkilerin kükürde olan gereksinimleri belirtilmiştir. Buna göre lahana, karnabahar, şalgam, soğan, hardal gibi bitkilerin kükürt gereksinimi fazla; fasulye, bakla, bezelye, soya gibi bitkilerin orta; tahıllar ile çayır-mer'a bitkilerinin kükürt gereksinimi ise azdır
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNEY - Doç Dr Cihat KÜTÜK