Tweet
Karışık [Kompoze] Gübreler
Bileşiminde en az iki veya daha fazla bitki besini içeren gübrelerdir. Bu gübreler özellikle ana bitki besinlerinden (N,P,K) iki veya üçünü birden içerecek şekilde üretilmektedirler. Kompoze gübreler tek besin maddesi içeren gübrelerin birbirleriyle karıştırılması sonucunda elde edilebileceği gibi kimyasal reaksiyona sokularak da elde edilir. Birkaç bitki besinini bir arada içeren kompoze gübreler önemli avantajlar sağlar. Bunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1. İş gücü ve zamandan tasarruf sağlanır,
2. Kompoze gübrelerin fiziksel özellikleri genellikle çoğu gübreden iyi¬
dir. Bu nedenle kullanımında üreticiye kolaylık sağlar. Ayrıca fiziksel
özellikleri iyi olmayan gübreler iyi olanlarla karıştırılarak kompoze gübre
hazırlandığında, kötü özellikli gübreleri de bu yolla kullanma imkanı
doğar,
3. Gübrelerin tek başına kullanıldığında gösterdiği asitik yada bazik
özellik kompoze gübrelerin hazırlanması esnasında nötralize edil¬
diğinden uygulandıklarında toprakta istenmeyen toprak pH değişimleri
ve kimyasal reaksiyonlar meydana gelmez,
4. Özellikle az miktarda gereksinim duyulan- bitki besinlerinin ve¬
rilmesi kolaylaşır,
5. Bitki besini konsantrasyonu yüksek olan kompoze gübrelerde
daha az dolgu maddesi bulunur. Bu üreticinin yararına bir durum olup,
taşıma-masraflarının düşmesini ve gübredeki birim saf bitki besininin
daha ucuza gelmesini sağlar,6. Granüle (daneli) olduklarından diğer gübrelere oranla depolan¬maları ve dağıtılmaları daha kolaydır.
Bu avantajlarının yanı sıra kompoze gübrelerin bazı dezavantajları bulunmaktadır. Bunlar da şu şekilde özetlenebilir:
1. Bitki besin maddelerinin ayrı ayrı zamanlarda (azotun bölünerek
verilmesi gibi) yada değişik yöntemlerle (fosforun banda verilmesi gibi)
uygulanması gerektiğinde kompoze gübreler kullanılamazlar,
2. Değişik bileşimlerde üretilen kompoze gübreler arasından kul¬
lanılacak gübrenin doğru olarak seçilmesi için gübreyi uygulayacak
üreticinin yetiştireceği bitkinin ve toprağın özellikleri konusunda bilgi
sahibi olması gerekir,
3. Kompoze gübreler uygulandığında toprağa bazı besin maddeleri
düşük miktarlarda ilave olurken, bazıları yüksek miktarlarda ilave
olduğu için birikebilir,
4. Kompoze gübrelerdeki birim besin maddesinin fiyatı, aynı besin
maddesini tek olarak içeren gübredeki birim fiyatından daha yüksektir.
Bitkilerin geniş sınırlar içerisinde değişen besin elementi ihtiyacı ile değişen toprak koşulları dikkate alınarak günümüzde çok sayıda kom¬poze gübre çeşiti üretilmeye başlanmıştır. Bu sayı bazı ülkelerde 200' e kadar ulaşmıştır. Kompoze gübrelerin içermiş olduğu bitki besinleri ağırlıkça % esasına göre azot için N, fosfor için P2O5 ve potasyum için KgO olarak etiket üzerinde belirtilir. Bu sayede üretici kendi koşullarına uyan gübreyi kolayca seçer. Kompoze gübrelerde azot, fosfor ve po¬tasyum gibi temel bitki besinlerinden başka gübrelerin fiziksel ve kim¬yasal özelliklerini iyileştirmek ve kullanımını kolaylaştırmak amacıyla başka maddelerde bulunur. Bu maddelere "Dolgu Maddesi" adı verilir. Kil, kireç ve kükürt gibi materyaller kompoze gübrelerde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır. Bilindiği gibi dolgu maddeleri gübrede ağırlıkça belli bir % değeri tutturmak için kullanılabileceği gibi gübrenin kek-leşmesini (topaklaşmasını) önlemek, gübrenin kalıntı etkisini (asitik veya bazik) düzenlemek veya makinayla gübrenin verilmesini ko¬laylaştırmak amacıyla da kullanılabilir. Ağırlığı ayarlamak üzere dolgu maddesinin fazla miktarda kullanılması gübredeki etkili besin maddesi miktarının azalmasına, başka bir deyişle saf besin maddesi kon¬santrasyonunun düşmesine neden olur. Bu yüzden dolgu maddesi belli oranlarda karıştırılmalıdır. Kompoze gübrelerin yapısını düzenlemek amacıyla katılan kalsiyumlu ve magnezyumlu bileşiklerin (kireç taşı ve dolomit) kireçleme gereksinimi olan yerlerde kısmen yarar sağlamasına karşın, fazla miktarlarının özellikle fosforun çözünürlüğünü azal¬tabileceği unutulmamalıdır
Kompoze gübrelerin hazırlanmasında karışımda kullanılacak her bir materyalin özellikleri iyi bilinmeli, bunların karıştırılması durumunda gerek fiziksel gerekse kimyasal özellikler açısından olumsuz bir değişikliğin oluşup oluşmayacağı belirlenmelidir. Örneğin nem çekme özelliği (higroskopite) fazla olan bir gübre kompoze gübre hazırlanılırken nem çekme özelliği daha da yüksek başka bir gübreyle karıştırıldığında,meydana gelen karışımın nem çekme özelliği çok daha fazla artabilir. Pratikte bu durum kompoze gübrenin sertleşerek kullanılmaz hale gelmesine neden olur. Diğer taraftan kompoze gübrenin hazırlanması aşamasında oluşabilecek bir kimyasal reaksiyon gübredeki besin mad¬delerinin kaybına yada çözünürlüğünün azalmasına yol açabilir. Özellikle kalsiyum içeren bazik karakterli gübrelerle amonyumlu gübrelerin karıştırılmaları esnasında önemli miktarlarda gaz şeklinde azot kaybı oluşabilir. Susuz amonyak bileşikleri ise süper fosfat gübresiyle karıştırılmaları durumunda fosforun çözünürlüğünü azal¬tabilir.
Kompoze gübreler genellikle fabrikasyon işlemleri sonucu üretil¬mektedir. Bununla birlikte üreticiler tek besinli gübreleri karıştırarak kompoze gübre elde edebilir. Ancak bu işlem yapılırken yukarıda açıklanan temel kurallar mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNAY - Doç Dr Cihat KÜTÜK
Bileşiminde en az iki veya daha fazla bitki besini içeren gübrelerdir. Bu gübreler özellikle ana bitki besinlerinden (N,P,K) iki veya üçünü birden içerecek şekilde üretilmektedirler. Kompoze gübreler tek besin maddesi içeren gübrelerin birbirleriyle karıştırılması sonucunda elde edilebileceği gibi kimyasal reaksiyona sokularak da elde edilir. Birkaç bitki besinini bir arada içeren kompoze gübreler önemli avantajlar sağlar. Bunlar aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1. İş gücü ve zamandan tasarruf sağlanır,
2. Kompoze gübrelerin fiziksel özellikleri genellikle çoğu gübreden iyi¬
dir. Bu nedenle kullanımında üreticiye kolaylık sağlar. Ayrıca fiziksel
özellikleri iyi olmayan gübreler iyi olanlarla karıştırılarak kompoze gübre
hazırlandığında, kötü özellikli gübreleri de bu yolla kullanma imkanı
doğar,
3. Gübrelerin tek başına kullanıldığında gösterdiği asitik yada bazik
özellik kompoze gübrelerin hazırlanması esnasında nötralize edil¬
diğinden uygulandıklarında toprakta istenmeyen toprak pH değişimleri
ve kimyasal reaksiyonlar meydana gelmez,
4. Özellikle az miktarda gereksinim duyulan- bitki besinlerinin ve¬
rilmesi kolaylaşır,
5. Bitki besini konsantrasyonu yüksek olan kompoze gübrelerde
daha az dolgu maddesi bulunur. Bu üreticinin yararına bir durum olup,
taşıma-masraflarının düşmesini ve gübredeki birim saf bitki besininin
daha ucuza gelmesini sağlar,6. Granüle (daneli) olduklarından diğer gübrelere oranla depolan¬maları ve dağıtılmaları daha kolaydır.
Bu avantajlarının yanı sıra kompoze gübrelerin bazı dezavantajları bulunmaktadır. Bunlar da şu şekilde özetlenebilir:
1. Bitki besin maddelerinin ayrı ayrı zamanlarda (azotun bölünerek
verilmesi gibi) yada değişik yöntemlerle (fosforun banda verilmesi gibi)
uygulanması gerektiğinde kompoze gübreler kullanılamazlar,
2. Değişik bileşimlerde üretilen kompoze gübreler arasından kul¬
lanılacak gübrenin doğru olarak seçilmesi için gübreyi uygulayacak
üreticinin yetiştireceği bitkinin ve toprağın özellikleri konusunda bilgi
sahibi olması gerekir,
3. Kompoze gübreler uygulandığında toprağa bazı besin maddeleri
düşük miktarlarda ilave olurken, bazıları yüksek miktarlarda ilave
olduğu için birikebilir,
4. Kompoze gübrelerdeki birim besin maddesinin fiyatı, aynı besin
maddesini tek olarak içeren gübredeki birim fiyatından daha yüksektir.
Bitkilerin geniş sınırlar içerisinde değişen besin elementi ihtiyacı ile değişen toprak koşulları dikkate alınarak günümüzde çok sayıda kom¬poze gübre çeşiti üretilmeye başlanmıştır. Bu sayı bazı ülkelerde 200' e kadar ulaşmıştır. Kompoze gübrelerin içermiş olduğu bitki besinleri ağırlıkça % esasına göre azot için N, fosfor için P2O5 ve potasyum için KgO olarak etiket üzerinde belirtilir. Bu sayede üretici kendi koşullarına uyan gübreyi kolayca seçer. Kompoze gübrelerde azot, fosfor ve po¬tasyum gibi temel bitki besinlerinden başka gübrelerin fiziksel ve kim¬yasal özelliklerini iyileştirmek ve kullanımını kolaylaştırmak amacıyla başka maddelerde bulunur. Bu maddelere "Dolgu Maddesi" adı verilir. Kil, kireç ve kükürt gibi materyaller kompoze gübrelerde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır. Bilindiği gibi dolgu maddeleri gübrede ağırlıkça belli bir % değeri tutturmak için kullanılabileceği gibi gübrenin kek-leşmesini (topaklaşmasını) önlemek, gübrenin kalıntı etkisini (asitik veya bazik) düzenlemek veya makinayla gübrenin verilmesini ko¬laylaştırmak amacıyla da kullanılabilir. Ağırlığı ayarlamak üzere dolgu maddesinin fazla miktarda kullanılması gübredeki etkili besin maddesi miktarının azalmasına, başka bir deyişle saf besin maddesi kon¬santrasyonunun düşmesine neden olur. Bu yüzden dolgu maddesi belli oranlarda karıştırılmalıdır. Kompoze gübrelerin yapısını düzenlemek amacıyla katılan kalsiyumlu ve magnezyumlu bileşiklerin (kireç taşı ve dolomit) kireçleme gereksinimi olan yerlerde kısmen yarar sağlamasına karşın, fazla miktarlarının özellikle fosforun çözünürlüğünü azal¬tabileceği unutulmamalıdır
Kompoze gübrelerin hazırlanmasında karışımda kullanılacak her bir materyalin özellikleri iyi bilinmeli, bunların karıştırılması durumunda gerek fiziksel gerekse kimyasal özellikler açısından olumsuz bir değişikliğin oluşup oluşmayacağı belirlenmelidir. Örneğin nem çekme özelliği (higroskopite) fazla olan bir gübre kompoze gübre hazırlanılırken nem çekme özelliği daha da yüksek başka bir gübreyle karıştırıldığında,meydana gelen karışımın nem çekme özelliği çok daha fazla artabilir. Pratikte bu durum kompoze gübrenin sertleşerek kullanılmaz hale gelmesine neden olur. Diğer taraftan kompoze gübrenin hazırlanması aşamasında oluşabilecek bir kimyasal reaksiyon gübredeki besin mad¬delerinin kaybına yada çözünürlüğünün azalmasına yol açabilir. Özellikle kalsiyum içeren bazik karakterli gübrelerle amonyumlu gübrelerin karıştırılmaları esnasında önemli miktarlarda gaz şeklinde azot kaybı oluşabilir. Susuz amonyak bileşikleri ise süper fosfat gübresiyle karıştırılmaları durumunda fosforun çözünürlüğünü azal¬tabilir.
Kompoze gübreler genellikle fabrikasyon işlemleri sonucu üretil¬mektedir. Bununla birlikte üreticiler tek besinli gübreleri karıştırarak kompoze gübre elde edebilir. Ancak bu işlem yapılırken yukarıda açıklanan temel kurallar mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Serlerde Gübreleme
Prof Dr Atila GÜNAY - Doç Dr Cihat KÜTÜK