Tweet
SERALARIN YAPIMI
Seralarda iskeletini oluşturulan çerçeveler ve diğer yapı elemanları örtü malzemesine destek oluşturulurlar. Önceleri planlanan seralarda bütün yapı elemanları ahşap veya ahşap demir karışımı olarak yapılmaktaydı. Bu tip hacimli yapı elemanları ve dar cam panel kombinasyonu ile planlanmış seralarda sera içine giren ışık geçirgenliği azalmakta, yüksek ışık yoğunluğu isteyen bitkiler için uygun olmayan ortamlar oluşturulmaktadır. Bu malzemeler küçük hobi tipi seralar ile az miktarda yapı elemanına gereksinim duyulan plastik seralarda kullanılmaktadır.
Bugün bütün ülkelerde üretim yapan büyük ticari seralar alüminyum veya çelik çerçeveler şeklinde planlanmaktadır.
5.1. Cam Seralar
Bugün özellikle Avrupa ve ABD'de camlar 60x174 cm veya 60x200 cm boyutlarında imal edilmektedir. Işık geçirgenliğini arttırmak ve malzemede fire vermemek amacıyla seralarda çatı yan yüzeyi ve makas aralıkları bu boyutlar veya bunların katlan şeklinde planlanmaktadır. Dolayısıyla cam boyutları çatı genişliğine de etki etmektedir.
Seralarda etkili açıklık bir çerçevedeki kolonların orta noktalan arasındaki mesafedir. Bu mesafe çatı eğim açısına, blok seralarda ise su oluklannın genişliğine bağlıdır. Ancak bu açıklık yapıda kullanılan kolon ve su olukları büyüklüklerine göre farklı firmalar için değişebilmektedir. Makas açıklığı çatı eğim açısına, su oluklan genişliğine, çatıdaki havalandırma pencereleri ve mahya profiline bağlıdır.
Cam sera konstrüksiyonunda örtü malzemesi olarak tek katlı cam, enerji masrafı amacıyla çift katlı cam veya çok katlı sert plastik kullanılır. Camlar macunla veya macunsuz seraya monte edilirler veya standartlarla geliştirilmiş plastik, çelik ve alüminyum mandallar (klipsler) kullanılır
Şekil 5.1. Cam ve plastik örtülerin tutturulmasında kullanılan mandallar
Bugün bazı ülkelerde sera yapılan için birçok standart belirtilmiştir. Ülkemizde de bu tip çalışmalar yapılmaktadır. Buna rağmen hala farklı tip ve yapılarda inşa edilen cam seralar bulunmaktadır.
Sera içi sıcaklığın korunması enerji fiyatlarının gittikçe arttığı günümüzde büyük önem kazanmaktadır. Bu nedenle baz üreticiler kışın cam seraların üzerlerini tamamen plastikle kaplamakta, bu yolla % 38 dolayında ısı tasarrufu sağlarken sadece güneş ışınlarının seraya girişinde % 4-15 azalma olmaktadır.
5.2. Çerçeveler
Cam seralarda farklı şekillerdeki çatı kirişleri ve kolon sistemleri seranın ana taşıyıcı konstrüksiyon elemanlarını oluştururlar. Çatı kirişleri ve kolon sistemleri çerçeve olarak adlandırılmaktadır. Seraya gelen tüm yükler bu çerçeve sistemleriyle temele iletilirler. Bunlar statik açıdan çerçeve hesaplarına göre boyutlandırılırlar.
Sera yapılarında çerçeveler iki amaç düşünülerek planlanırlar:
- Seraya etki edecek yüklere karşı dayanımlı ve hafif olmalı,
- Küçük gölgeleme yapmalıdır.
Bu iki amaç dışında çerçevelerin planlanmasında göz önünde bulundurulacak diğer faktörler ise ilk tesis giderleri, dayanıklılık ve düşük bakım giderleridir.
Çerçeveler iki mafsallı, üç mafsallı, alttan zemine ankastre olarak bağlanan ve kolon üst başlarına mafsallı olarak oturtulan çerçeveler olarak sınıflandırılabilir. Bunlardan iki mafsallı çerçeveler statik yönden belirsizdirler. A tipi denen bu tip konstrüksiyonda sadece temellerde olmak üzere iki mafsal noktası bulunmaktadır (Şekil 5.2a). Bu nedenle çerçevede yatay kuvvetleri üstlenen su oluğu hizasında yere paralel boru profil bir çekme gergi çubuğu oluşturulmalıdır. Bunun en büyük avantajı diğer tip çerçevelere karşın daha az malzemeye gereksinim duyulmasıdır. Ancak bu tip oluşturulan çerçeveler zemin oturmalarına karşın çok hassas olduğundan temelin iyi planlanması gerekir. Farklı oturmalarda çekme gergisine çok büyük yük geldiğinden kopma ve yırtılmalar olabilir.
Üç mafsallı çerçevelerde mafsallar sabit bağlantılı olup, statik yönden belirlidirler. Bağlantı noktalarında kuvvetler ortaya çıkarken moment oluşturmazlar. Bu tip yapı şeklinin en büyük avantajı statik yönden kolay çözümlenmesidir. Ayrıca temeldeki farklı oturmalara ve kaymalara karşı hassas değildir. Sakıncalı taraf ise geniş kiriş açıklıklarında yapı elemanları boyutlarının büyük olabilmesi nedeniyle iki mafsallı çerçevelere oranla daha fazla malzemeye gereksinim göstermesidir (Şekil 5.2b).
Bu soruna çözüm getirmek amacıyla planlamada özel bir konstrüksiyonla çatıda taşıyıcı konstrüksiyon olarak tam çerçeve yerine daha az malzemeye gerek duyulan özel çatı makas sistemi geliştirilmiştir. Alttan zemine ankastre kolonların üstüne mafsallı olarak oturan çatı makaslı sistem simetrik olduğundan kar veya rüzgar yükünün sağda veya solda bulunması ve yatay kuvvetlerin soldan ve sağdan etki etmesi statik hesaplar bakımından herhangi bir farklılık yaratmaz (Şekil 5.3). Kafes kirişli denilen bu seralarda makas ve mertek aralıkları ile çatı kirişi yan yüzey uzunluğu cam boyutlarına göre belirlenir. Örneğin 60 cm genişliğinde 5 adet cam yerleştirildiğinde makas aralığı 3.07 m olabilir. Genellikle 2.55-3.07 m makas aralıkları uygulamada yaygın olarak kullanılmaktadır.
Geniş açıklıklı 16-20 m cam seralarda kaynakla birleştirilen kafes kiriş çerçeveler kullanılır. Bu tip planlama şeklinde A tipi çerçeveli seralara karşın daha fazla malzemeye, işçiliğe ve zamana gereksinim vardır. Bunların genişliği 20 m civarında olduğu zaman ekonomik olmaktadırlar.
Çatı makasının kafes kiriş olarak planlandığı seralar bugün ülkemizde de yaygın olarak üretilmektedir. Başlangıçta da yan duvar yüksekliği 2-2.5 m olarak inşa edilen bu tip seralar son zamanlarda Akdeniz Bölgesi'nde 3.5, 4.5 m yan duvar yüksekliğinde büyük hacimli seralar olarak da üretilmeye başlanmıştır. Bunlardan geniş açıklıklı olanlarda önceleri sera içinde kolonlar oluşturulurken, bugün tek açıklıklı geniş iç kısımda kolon bulunmayan çatı makas ve kolonların üç mafsallı kafes tipi çerçeve şeklinde planlandığı cam seralar üreticiler tarafından tercih edilmektedir (Şekil 5.4).
Şekil 5.4.Kafes tipi çerçeveli seralar
Geniş açıklıklı kafes tipli makas inşası ile oluşturulan bu seralarda sera içi hacminden daha fazla yararlanmak için çatı makası alt kirişi Şekil 5.5'de görüldüğü gibi yukarı kaldırılarak daha yüksek bir çalışma hacmi için sera içi yüksekliği artırılmıştır. Bu tip seralar 6-9 m genişliklerde tekil veya blok sera olarak inşa edilmektedirler.
Seralarda iskeletini oluşturulan çerçeveler ve diğer yapı elemanları örtü malzemesine destek oluşturulurlar. Önceleri planlanan seralarda bütün yapı elemanları ahşap veya ahşap demir karışımı olarak yapılmaktaydı. Bu tip hacimli yapı elemanları ve dar cam panel kombinasyonu ile planlanmış seralarda sera içine giren ışık geçirgenliği azalmakta, yüksek ışık yoğunluğu isteyen bitkiler için uygun olmayan ortamlar oluşturulmaktadır. Bu malzemeler küçük hobi tipi seralar ile az miktarda yapı elemanına gereksinim duyulan plastik seralarda kullanılmaktadır.
Bugün bütün ülkelerde üretim yapan büyük ticari seralar alüminyum veya çelik çerçeveler şeklinde planlanmaktadır.
5.1. Cam Seralar
Bugün özellikle Avrupa ve ABD'de camlar 60x174 cm veya 60x200 cm boyutlarında imal edilmektedir. Işık geçirgenliğini arttırmak ve malzemede fire vermemek amacıyla seralarda çatı yan yüzeyi ve makas aralıkları bu boyutlar veya bunların katlan şeklinde planlanmaktadır. Dolayısıyla cam boyutları çatı genişliğine de etki etmektedir.
Seralarda etkili açıklık bir çerçevedeki kolonların orta noktalan arasındaki mesafedir. Bu mesafe çatı eğim açısına, blok seralarda ise su oluklannın genişliğine bağlıdır. Ancak bu açıklık yapıda kullanılan kolon ve su olukları büyüklüklerine göre farklı firmalar için değişebilmektedir. Makas açıklığı çatı eğim açısına, su oluklan genişliğine, çatıdaki havalandırma pencereleri ve mahya profiline bağlıdır.
Cam sera konstrüksiyonunda örtü malzemesi olarak tek katlı cam, enerji masrafı amacıyla çift katlı cam veya çok katlı sert plastik kullanılır. Camlar macunla veya macunsuz seraya monte edilirler veya standartlarla geliştirilmiş plastik, çelik ve alüminyum mandallar (klipsler) kullanılır
Şekil 5.1. Cam ve plastik örtülerin tutturulmasında kullanılan mandallar
Bugün bazı ülkelerde sera yapılan için birçok standart belirtilmiştir. Ülkemizde de bu tip çalışmalar yapılmaktadır. Buna rağmen hala farklı tip ve yapılarda inşa edilen cam seralar bulunmaktadır.
Sera içi sıcaklığın korunması enerji fiyatlarının gittikçe arttığı günümüzde büyük önem kazanmaktadır. Bu nedenle baz üreticiler kışın cam seraların üzerlerini tamamen plastikle kaplamakta, bu yolla % 38 dolayında ısı tasarrufu sağlarken sadece güneş ışınlarının seraya girişinde % 4-15 azalma olmaktadır.
5.2. Çerçeveler
Cam seralarda farklı şekillerdeki çatı kirişleri ve kolon sistemleri seranın ana taşıyıcı konstrüksiyon elemanlarını oluştururlar. Çatı kirişleri ve kolon sistemleri çerçeve olarak adlandırılmaktadır. Seraya gelen tüm yükler bu çerçeve sistemleriyle temele iletilirler. Bunlar statik açıdan çerçeve hesaplarına göre boyutlandırılırlar.
Sera yapılarında çerçeveler iki amaç düşünülerek planlanırlar:
- Seraya etki edecek yüklere karşı dayanımlı ve hafif olmalı,
- Küçük gölgeleme yapmalıdır.
Bu iki amaç dışında çerçevelerin planlanmasında göz önünde bulundurulacak diğer faktörler ise ilk tesis giderleri, dayanıklılık ve düşük bakım giderleridir.
Çerçeveler iki mafsallı, üç mafsallı, alttan zemine ankastre olarak bağlanan ve kolon üst başlarına mafsallı olarak oturtulan çerçeveler olarak sınıflandırılabilir. Bunlardan iki mafsallı çerçeveler statik yönden belirsizdirler. A tipi denen bu tip konstrüksiyonda sadece temellerde olmak üzere iki mafsal noktası bulunmaktadır (Şekil 5.2a). Bu nedenle çerçevede yatay kuvvetleri üstlenen su oluğu hizasında yere paralel boru profil bir çekme gergi çubuğu oluşturulmalıdır. Bunun en büyük avantajı diğer tip çerçevelere karşın daha az malzemeye gereksinim duyulmasıdır. Ancak bu tip oluşturulan çerçeveler zemin oturmalarına karşın çok hassas olduğundan temelin iyi planlanması gerekir. Farklı oturmalarda çekme gergisine çok büyük yük geldiğinden kopma ve yırtılmalar olabilir.
Üç mafsallı çerçevelerde mafsallar sabit bağlantılı olup, statik yönden belirlidirler. Bağlantı noktalarında kuvvetler ortaya çıkarken moment oluşturmazlar. Bu tip yapı şeklinin en büyük avantajı statik yönden kolay çözümlenmesidir. Ayrıca temeldeki farklı oturmalara ve kaymalara karşı hassas değildir. Sakıncalı taraf ise geniş kiriş açıklıklarında yapı elemanları boyutlarının büyük olabilmesi nedeniyle iki mafsallı çerçevelere oranla daha fazla malzemeye gereksinim göstermesidir (Şekil 5.2b).
Bu soruna çözüm getirmek amacıyla planlamada özel bir konstrüksiyonla çatıda taşıyıcı konstrüksiyon olarak tam çerçeve yerine daha az malzemeye gerek duyulan özel çatı makas sistemi geliştirilmiştir. Alttan zemine ankastre kolonların üstüne mafsallı olarak oturan çatı makaslı sistem simetrik olduğundan kar veya rüzgar yükünün sağda veya solda bulunması ve yatay kuvvetlerin soldan ve sağdan etki etmesi statik hesaplar bakımından herhangi bir farklılık yaratmaz (Şekil 5.3). Kafes kirişli denilen bu seralarda makas ve mertek aralıkları ile çatı kirişi yan yüzey uzunluğu cam boyutlarına göre belirlenir. Örneğin 60 cm genişliğinde 5 adet cam yerleştirildiğinde makas aralığı 3.07 m olabilir. Genellikle 2.55-3.07 m makas aralıkları uygulamada yaygın olarak kullanılmaktadır.
Geniş açıklıklı 16-20 m cam seralarda kaynakla birleştirilen kafes kiriş çerçeveler kullanılır. Bu tip planlama şeklinde A tipi çerçeveli seralara karşın daha fazla malzemeye, işçiliğe ve zamana gereksinim vardır. Bunların genişliği 20 m civarında olduğu zaman ekonomik olmaktadırlar.
Çatı makasının kafes kiriş olarak planlandığı seralar bugün ülkemizde de yaygın olarak üretilmektedir. Başlangıçta da yan duvar yüksekliği 2-2.5 m olarak inşa edilen bu tip seralar son zamanlarda Akdeniz Bölgesi'nde 3.5, 4.5 m yan duvar yüksekliğinde büyük hacimli seralar olarak da üretilmeye başlanmıştır. Bunlardan geniş açıklıklı olanlarda önceleri sera içinde kolonlar oluşturulurken, bugün tek açıklıklı geniş iç kısımda kolon bulunmayan çatı makas ve kolonların üç mafsallı kafes tipi çerçeve şeklinde planlandığı cam seralar üreticiler tarafından tercih edilmektedir (Şekil 5.4).
Şekil 5.4.Kafes tipi çerçeveli seralar
Geniş açıklıklı kafes tipli makas inşası ile oluşturulan bu seralarda sera içi hacminden daha fazla yararlanmak için çatı makası alt kirişi Şekil 5.5'de görüldüğü gibi yukarı kaldırılarak daha yüksek bir çalışma hacmi için sera içi yüksekliği artırılmıştır. Bu tip seralar 6-9 m genişliklerde tekil veya blok sera olarak inşa edilmektedirler.
Comment