Tweet
SERALARDA SERİNLETME
Seralarda serinletme işlemi, sera iç ortamında dış ortama kıyasla daha düşük bir sıcaklık eldesi amacıyla kullanılır. Bu tür sistemler genellikle yaz boyunca da üretimin devam ettiği seralarda kullanılırlar.
Sera serinletmesi amacıyla en çok kullanılan iki sistem vardır: Fan-PAD sistemi ve Sisleme sistemi.
9.1. Fan-PAD Sistemi
Bu sistemde, dış ortam havası bir fan tarafından ıslak yüzeyli bir
yastıktan (PAD) emilerek sera iç ortamına alınır. Böylece seraya giren hava, dış ortam havasının ıslak termometre sıcaklığına yakın bir sıcaklığa kadar soğutulur. Dış ortam kuru termometre sıcaklığından daha düşük bir sıcaklığa kadar soğutulan bu hava, sera içerisinden geçerken ortamın duyulur ısısını alarak soğutur ve ısınmış ve nemli olarak dışarı atılır. Bu sistem iç ortam nemini bir miktar arttırır.
Şekil 9.1'de bir PAD sisteminin ana elemanları gösterilmiştir. Fan-PAD sistemine ilişkin öncelikle gerekli PAD alanı, su debisi, pompa büyüklüğü ve su deposu hacminin belirlenmesi gerekir.
Standard PAD yükseklikleri 50-200 cm arasında değişirken, standard PAD genişliği 60 cm'dir. Seçilmesi gereken PAD kalınlıkları ise; dış ortam sıcaklıklarına göre çizelge 9.1'deki şekilde olmalıdır.
Çizelge 9.1. Ortam sıcaklığına bağlı PAD kalınlıkları
Dış ortam sıcaklığı-----Kullanılacak PAD kalınlığı
En fazla 35°C-----5 cm
35-45°C-----10 cm
45°C'den yüksek-----15 cm
Fan-PAD sistemleri genellikle gölgeleme perdeleri ile birlikte kullanılırlar.
Gölgeleme perdeleri kullanılmazsa, güneş ışınım yoğunluğunun
fazla olduğu devrelerde gerekli soğutma etkinliğini sağlayamazlar. Gerekli PAD alanının hesaplanmasında çizelge 9.2'deki veriler kullanılabilir. Buradaki hava debisi değerleri birim sera taban alam içindir.
Çizelge 9.2. PAD alanı hesabında dikkate alınacak değerler
Dış ortam güneş ışınımı şiddeti: 900 W/m2
Gölgeleme, %-----Örtü altına geçen ışınım, W/m2-----Hava debisi, m3/ m2h
10-----810-----254
20-----720-----225
30-----630-----189
40-----540-----169
Gerekli PAD alanı hesaplandıktan sonra, Fan-PAD sisteminin çalışması sırasında PAD önyüzündeki hava hızı değeri dikkate alınarak gerekli hava çıkış açıklık alam belirlenir. Oluklu selüloz (10 cm kalınlıklı) için bu hız 1.3-1.5 m/s alınabilir. Toplam hava debisi, hıza bölünerek açıklık alam bulunur. Bu açıklık, standart bir PAD yüksekliğini dikkate alarak (genelde 1.8 m), seranın uygun bir duvarı boyunca yerleştirilir. Şekil 9.2'de iki farklı yerleşim gösterilmiştir.
PAD'lerin yaz rüzgarları yönünde, fanların ise karşı yönde yerleştirilmesi gerekir. Kullanılacak fanların, belirlenen hava debisini 0.03 kPa (0.3 mmSS) statik basınç düşmesinde karşılamaları gerekir. Tercih edilen fan-PAD mesafesi, tekil seralarda 30-45 m, blok seralarda ise 60 m civarındadır. PAD yüksekliği, iç ortamda tek düze bir sıcaklık dağılımı olması için 2.4 m'den yüksek, 0.'6 m'den küçük olmamalıdır. Düşey yerleştirilen PAD sisteminde, en çok kullanılan PAD'ler için su pompası ve su deposu kapasiteleri çizelge 9.3'de verilmiştir.
Çizelge 9. 3. Fan-PAD sisteminde pompa ve su deposu kapasiteleri (ASAE, 1998)
Oluklu selüloz PADkalınlığı,*cm-----PAD'in birim uzunluğu başına su debisi, 1/dak-m-----PAD'in birim alanı başına su deposu hacmi, l/m
10-----6,2-----33
15-----9,9-----40
PAD yüzeyinden sürekli buharlaşan suyun neden olduğu tuzlulaşmayı önlemek için bir miktar suyun sürekli dışarı atılması ve atılan ve buharlaşan su miktarları kadar taze suyun da depoya eklenmesi gerekir. Atılan su miktarının m3/s hava debisi başına yaklaşık 0.0021/dak olması gerekir. Çok tuzlu sularda bu değere 0.0061/dak'ya kadar çıkabilir. Sirkülasyon suyu depoya girmeden önce 50 meşlik bir filtreden geçmelidir. PAD'ler yatay yerleştirilecek ise, PAD'in birim alanı için 0.2 1/s'lik ıslatma yeterlidir.
Fanlar tarafından atılan sıcak ve nemli hava diğer PAD'lere gitmemelidir. Bu tür düzenlemelerde, bir seranın çıkış fanları ile diğer seranın PAD'i arasında 15 m boşluk olmalıdır. Fanlar birbirlerine bakacak şekilde yerleştirilecek ise, fanlar arasmda 5.5 fan çapı mesafe olmalıdır.
PAD'lerin, koruma amacıyla, herhangi bir yapımn iç kısmına yerleştirilmesi gerekir. Eğer PAD dışarıya yerleştirilecekse ve yüksekliği de açıklığın yüksekliğinden fazlaysa, PAD'in en az yükseklik farkının yansı kadar açıklıktan uzağa yerleştirmek gerekir.
Nispi nemin çok yüksek olduğu yerlerde, ıslak ve kuru termometre sıcaklıkları birbirlerine yakın olacağı için, bu tür bölgelerde PAD verimli çalışmaz.
Seralarda serinletme, gölgeleme sistemleri ile de yapılmaktadır. Son yıllarda özellikle fidecilik işletmelerinde ışınım yoğunluğunu azaltmak için sera üstüne çekilen netler ve sera içerisinde gölgeleme perdeleri kullanılmaktadır. Sera üstünde kullanılan polipropilen örtünün meş numarası, gölgeleme oranım belirler. Bu tür örtülerle genelde %30 - %92 arasında gölgeleme sağlanabilir. Bu örtülerin genişlikleri 1.8 - 7.3 m arasındadır.
Seralarda serinletme işlemi, sera iç ortamında dış ortama kıyasla daha düşük bir sıcaklık eldesi amacıyla kullanılır. Bu tür sistemler genellikle yaz boyunca da üretimin devam ettiği seralarda kullanılırlar.
Sera serinletmesi amacıyla en çok kullanılan iki sistem vardır: Fan-PAD sistemi ve Sisleme sistemi.
9.1. Fan-PAD Sistemi
Bu sistemde, dış ortam havası bir fan tarafından ıslak yüzeyli bir
yastıktan (PAD) emilerek sera iç ortamına alınır. Böylece seraya giren hava, dış ortam havasının ıslak termometre sıcaklığına yakın bir sıcaklığa kadar soğutulur. Dış ortam kuru termometre sıcaklığından daha düşük bir sıcaklığa kadar soğutulan bu hava, sera içerisinden geçerken ortamın duyulur ısısını alarak soğutur ve ısınmış ve nemli olarak dışarı atılır. Bu sistem iç ortam nemini bir miktar arttırır.
Şekil 9.1'de bir PAD sisteminin ana elemanları gösterilmiştir. Fan-PAD sistemine ilişkin öncelikle gerekli PAD alanı, su debisi, pompa büyüklüğü ve su deposu hacminin belirlenmesi gerekir.
Standard PAD yükseklikleri 50-200 cm arasında değişirken, standard PAD genişliği 60 cm'dir. Seçilmesi gereken PAD kalınlıkları ise; dış ortam sıcaklıklarına göre çizelge 9.1'deki şekilde olmalıdır.
Çizelge 9.1. Ortam sıcaklığına bağlı PAD kalınlıkları
Dış ortam sıcaklığı-----Kullanılacak PAD kalınlığı
En fazla 35°C-----5 cm
35-45°C-----10 cm
45°C'den yüksek-----15 cm
Fan-PAD sistemleri genellikle gölgeleme perdeleri ile birlikte kullanılırlar.
Gölgeleme perdeleri kullanılmazsa, güneş ışınım yoğunluğunun
fazla olduğu devrelerde gerekli soğutma etkinliğini sağlayamazlar. Gerekli PAD alanının hesaplanmasında çizelge 9.2'deki veriler kullanılabilir. Buradaki hava debisi değerleri birim sera taban alam içindir.
Çizelge 9.2. PAD alanı hesabında dikkate alınacak değerler
Dış ortam güneş ışınımı şiddeti: 900 W/m2
Gölgeleme, %-----Örtü altına geçen ışınım, W/m2-----Hava debisi, m3/ m2h
10-----810-----254
20-----720-----225
30-----630-----189
40-----540-----169
Gerekli PAD alanı hesaplandıktan sonra, Fan-PAD sisteminin çalışması sırasında PAD önyüzündeki hava hızı değeri dikkate alınarak gerekli hava çıkış açıklık alam belirlenir. Oluklu selüloz (10 cm kalınlıklı) için bu hız 1.3-1.5 m/s alınabilir. Toplam hava debisi, hıza bölünerek açıklık alam bulunur. Bu açıklık, standart bir PAD yüksekliğini dikkate alarak (genelde 1.8 m), seranın uygun bir duvarı boyunca yerleştirilir. Şekil 9.2'de iki farklı yerleşim gösterilmiştir.
PAD'lerin yaz rüzgarları yönünde, fanların ise karşı yönde yerleştirilmesi gerekir. Kullanılacak fanların, belirlenen hava debisini 0.03 kPa (0.3 mmSS) statik basınç düşmesinde karşılamaları gerekir. Tercih edilen fan-PAD mesafesi, tekil seralarda 30-45 m, blok seralarda ise 60 m civarındadır. PAD yüksekliği, iç ortamda tek düze bir sıcaklık dağılımı olması için 2.4 m'den yüksek, 0.'6 m'den küçük olmamalıdır. Düşey yerleştirilen PAD sisteminde, en çok kullanılan PAD'ler için su pompası ve su deposu kapasiteleri çizelge 9.3'de verilmiştir.
Çizelge 9. 3. Fan-PAD sisteminde pompa ve su deposu kapasiteleri (ASAE, 1998)
Oluklu selüloz PADkalınlığı,*cm-----PAD'in birim uzunluğu başına su debisi, 1/dak-m-----PAD'in birim alanı başına su deposu hacmi, l/m
10-----6,2-----33
15-----9,9-----40
PAD yüzeyinden sürekli buharlaşan suyun neden olduğu tuzlulaşmayı önlemek için bir miktar suyun sürekli dışarı atılması ve atılan ve buharlaşan su miktarları kadar taze suyun da depoya eklenmesi gerekir. Atılan su miktarının m3/s hava debisi başına yaklaşık 0.0021/dak olması gerekir. Çok tuzlu sularda bu değere 0.0061/dak'ya kadar çıkabilir. Sirkülasyon suyu depoya girmeden önce 50 meşlik bir filtreden geçmelidir. PAD'ler yatay yerleştirilecek ise, PAD'in birim alanı için 0.2 1/s'lik ıslatma yeterlidir.
Fanlar tarafından atılan sıcak ve nemli hava diğer PAD'lere gitmemelidir. Bu tür düzenlemelerde, bir seranın çıkış fanları ile diğer seranın PAD'i arasında 15 m boşluk olmalıdır. Fanlar birbirlerine bakacak şekilde yerleştirilecek ise, fanlar arasmda 5.5 fan çapı mesafe olmalıdır.
PAD'lerin, koruma amacıyla, herhangi bir yapımn iç kısmına yerleştirilmesi gerekir. Eğer PAD dışarıya yerleştirilecekse ve yüksekliği de açıklığın yüksekliğinden fazlaysa, PAD'in en az yükseklik farkının yansı kadar açıklıktan uzağa yerleştirmek gerekir.
Nispi nemin çok yüksek olduğu yerlerde, ıslak ve kuru termometre sıcaklıkları birbirlerine yakın olacağı için, bu tür bölgelerde PAD verimli çalışmaz.
Seralarda serinletme, gölgeleme sistemleri ile de yapılmaktadır. Son yıllarda özellikle fidecilik işletmelerinde ışınım yoğunluğunu azaltmak için sera üstüne çekilen netler ve sera içerisinde gölgeleme perdeleri kullanılmaktadır. Sera üstünde kullanılan polipropilen örtünün meş numarası, gölgeleme oranım belirler. Bu tür örtülerle genelde %30 - %92 arasında gölgeleme sağlanabilir. Bu örtülerin genişlikleri 1.8 - 7.3 m arasındadır.