Tweet
MEKANİZASYONUN GENEL TANIMI
Son yıllarda endüstri kesiminde yaşanan hızlı değişimler, geliştirilen teknolojiler, tarım konularına da yansımakta, tarım işletmeleri de çağın bu hızlı değişimine ayak uydurmaktadır. Endüstride çalışan işçi kesimine daha fazla ücret ödendiğinden, tarım işçileri yerini ve yurdunu bırakarak şehirlere göç etmekte ve fabrika işçisi olmaktadırlar. Bu durum tarım kesiminde giderek yetenekli işçi bulmayı zorlaştırmakta, ayrıca çalıştırılan işçilerin ücretleri giderek yükselmektedir. Maliyetin düşürülmesi ve daha az işçi ile işlerin yürütülmesi, tarımda insan gücünden makine gücüne geçişi hızlandırmaktadır. Daha doğrusu tarım işletmelerini ister istemez mekanizasyona itmektedir. İşletmelerin mekanizasyona giderken çok dikkatli davranmaları, iyi düşünmeleri, planlı hareket etmeleri ve gelişme süreçlerine uygun hareket etmeleri gerekir. Aslında "alet, makina, ekipman ve çeşitli tesisleri tarım tekniğine uygun kullanma" şeklinde tarif edeceğimiz mekanizasyon, üretim artışına doğrudan etkili değildir. Mekanizasyon, üretim artışında sulama, gübreleme, tarımsal savaş, saklama, nakliye, hasat ve ambalaj ile tohumculuk gibi konularda yeni üretim teknolojilerinin uygulanmasında kullanılan bir araçtır. Mekanizasyon bu üretim zincirine sokulurken iyi planlanamaz ve organize edilemezse, geri dönüşü olmayan büyük kayıpları ortaya çıkartır ve yarar yerine zarar getirir. Bugün birçok konuda çeşitli alet, makina ve ekipman geliştirilmiş olmasına karşın yine bazı kültürlerin yetiştirilmesinin birçok bölümünde el emeğine yani insan gücüne gereksinim vardır. İnsan gücünün artması, işin uzun sürede ve daha fazla enerji har¬cayarak yapılmasına neden olur. Halbuki bu üretimin gerçekleşmesinde mekanizasyon, insan gücüne dayalı çalışma yüksekliğini azaltan ve işin ekonomik gücünü arttıran, maliyeti düşüren ve kârlılığı yükselten bir çalışmadır.
İnsan gücü ile yapılan bazı işlerde, örneğin hasatta, ürünün tek tek ve istenen zamanda koparılması pazar değerini (ürünün kalitesini) yükseltir. Buna karşılık makina ile yapılan tohum ekimi, fide dikimi ve çapalama gibi konularda , elle yapılana karşın iş daha iyi ve kaliteli olur. Burada unutulmaması gereken bir nokta, makineleşme işletmeye ayrı bir yük getirir. Satın alınan alet ve makinalar işletmede yeterince çalıştırılarnıyorsa, yukarıda belirtilen konuları gerçekleştirmek mümkün değildir.Tüm gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de her üretim biriminde farklı mekanizasyon uygulamaları yapılır.
Elle çalıştırılan araçlarda "insan gücü" , hayvanla çalıştırılan araçlarda " Hayvan gücü + insan gücü" , mekanik çalıştırılan araçlarda "motor gücü + insan gücü" kullanılır. Görüldüğü gibi, insan gücü tamamen ortadan kaldırılamamakta, son iki güç kullanımında en az düzeye indirilmektedir. Son devreye giren bilgisayarlı otomatik sistemlerde bile ayarların yapılması için insan gücüne gereksinim vardır. Bazı endüstri işlerinde robot kullanılması, bir süre sonra tarımsal üretime de yansıtılırsa, insansız çalışma belki o zaman bir nebze sağlanır. Son yıllarda tohum ekimi, hasat, yıkama, ayıklama, boylama, ambalajlama ve depolama gibi bir çok konu makineleştirilmiş konu ile ilgili bir çok büyük ve küçük aletler yapılmıştır.
Ülkemizde, çeşitli alet ve makinalar sebze ve çiçek üretiminde halen kullanılmaktadır. Ancak tarla arazisi veya sera kullanan, sebze ve çiçek üreten işletmelerin çoğunluğu (% 78-80 ni) küçük işletmedir. Sebzecilikte büyük işletmelerin arazi varlığı ise ancak 50-100 dekar kadardır. Bir işletmede makinelerin kullanım süresi arttıkça ekonomik olması sağlanır. Bazı bitkiler kendine özgü büyüme ve gelişme gösterirken, özel alet ve makinaların yapımım şart koşar. Bu durumda bu küçük işletmelerde, küçük alanlar üzerinde çalışmada ve özel aletlerin kullanılması durumunda, aletler belli sürelerde kullanıldığından maliyet açısından sorun yaratmaktadır. Sorunların ortadan kaldırılması, aletin uzun süre büyük alanlar üzerinde çalıştırılmasıyla kısmen çözülebilir. Yani makineleşme büyük işletmelerde ve rutin işlerde daha ekonomik olmaktadır. Yine büyük alanlar üzerinde çalışma, küçük alanlar üzerinde çalışmaya karşın makinaların randımanını arttırmaktadır. Birim alan miktarı arttıkça, birim alandan alınan ürün miktarı yükselmekte, makinanm sabit giderlere getirdiği yük büyük ölçüde düşmektedir. Böylece küçük işletmelerde görülen makina randımansızlığı, aletlerin diğer işletmelere kiralanması, kooperatifleşme ve ortaklar arasında bir plan dahilinde kullanılmasıyla çözüme kavuşturulabilir. Ancak kooperatifleşmede veya kiraya vermede müşterek üretim planı yapılmazsa, sonuç yine olumsuz olabilir. Müşterek makina kullanılan bölgelerde üretim benzerliği ve bu üretime uyan makinaların seçimi, birim alana yapılan girdileri büyük ölçüde düşürür ve makina kullanımım ekonomikleştirir.
Bir plan dahilinde ve ekonomik sınırlar içinde yapılacak mekanizas-yondan beklenen yararlar şunlardır:
1. İnsan gücünden azami tasarruf sağlamak,
2. İş gücünü azaltarak, az emekle iş yapmayı gerçekleştirmek,
3. Verim artışı sağlamak,
4. Toplam çalışma süresini kısaltmak,
5. Üretim maliyetini düşürmek,
6. Tarım ve endüstri sektörü arasındaki geçişi sağlamak ve denge
yaratmaktır.
İşletme bünyesine uymayan, maliyeti düşürmeyen, verimi arttır-mayan, kısacası koşulları dikkate almadan, bilgisizce yapılacak bir me-kanızasyon şu sakıncaları ortaya çıkaracaktır;
1. Plansız mekanizasyon, tarım ve endüstri kesimindeki dengeyi
bozar ve bu durum tarım kesiminin aleyhine olur,
2. Aşırı mekanizasyon kırsal kesimde işsizlik yaratır,
3. İşletmede önemli bir gider yükü ortaya çıkartır,
4. Ülkenin enerji dengesini bozar ve ekonomik yönden olumsuz
etkiler meydana getirir.
İyi bir mekanizasyon için, kullanılacak alet, araç ve gereçlerde şu özellikler ve ayrıcalıklar istenir.
1. Mekanizasyon aletleri ödeme gücü fazla olmayan bir kitleye
sunulduğundan, satın alma bedelleri düşük ve ödeme koşulları kolay
olmalıdır,
2. Teknik bilgi ve beceri kırsal kesimde sınırlı olduğundan, araçlar bu
kişilerce kullanılacak basitlikte yapılmalıdır,
3. İş güvenilirliği sağlanmalıdır,
4. Yüksek çalışma gücü bulunmalıdır,
5. Bir güç altında, çeşitli ekipmanlar takılıp çalıştırılabilmelidir.
Mekanizasyonun gerçekleştirilmesinde belli koşullar incelenir. Bunun başında işletmenin durumu, arazi, makina ve kredi konuları öncelikle ele alınır. Bu konuyu maddeler halinde inceleyecek olursak;
1. Mekanizasyona gidecek işletmenin büyüklüğü arttıkça,
makinelerin verimliliği ve işletmeye olan yararı artar.
2. Alan büyüdükçe ve parseller düzgünleştikçe zaman kaybı azalır.
Ayrıca arazideki makineyi kullanma kolaylığı makinenin iş verimini
yükseltir.
3. Alan ve alanların işletmeye olan uzaklığı, birbirlerine bağlantı şekli
ve yol durumu büyük etkiye sahiptir. İş gücü ve zaman açısından bu
konu oldukça önemlidir.
4. Toprağın yarattığı direnç, makinenin tükettiği güçle doğru
orantılıdır. Ağır, ıslak ve sert topraklarda makinelerin verimliliği azalır.
Kötü iklim koşulları da aynı etkiye sahiptir.
5. Engebeli alan makinanm verimliliğini azaltır.
6. İşçi durumu ve işçi ücretleri makinanm kullanımını büyük ölçüde
etkiler.
7. Kullanılan ekipman ve gücün özellikleri belirlenir. Buna göre
kapasite tayini yapılır ve verimlilik hesaplanır.
8. Sermaye ve geriye dönüşüm gücüne bağlı kalarak mekanizasyona
gidilmelidir. Sermayeyi kredi ile desteklemek olanağı varsa ve krediler
ucuz, uzun sürede ödenen bir özellik gösteriyorsa mekanizasyon
genişletilebilir. Bu durumda kooperatif çalışmaları daha etkili bir rol
oynar.
Son yıllarda endüstri kesiminde yaşanan hızlı değişimler, geliştirilen teknolojiler, tarım konularına da yansımakta, tarım işletmeleri de çağın bu hızlı değişimine ayak uydurmaktadır. Endüstride çalışan işçi kesimine daha fazla ücret ödendiğinden, tarım işçileri yerini ve yurdunu bırakarak şehirlere göç etmekte ve fabrika işçisi olmaktadırlar. Bu durum tarım kesiminde giderek yetenekli işçi bulmayı zorlaştırmakta, ayrıca çalıştırılan işçilerin ücretleri giderek yükselmektedir. Maliyetin düşürülmesi ve daha az işçi ile işlerin yürütülmesi, tarımda insan gücünden makine gücüne geçişi hızlandırmaktadır. Daha doğrusu tarım işletmelerini ister istemez mekanizasyona itmektedir. İşletmelerin mekanizasyona giderken çok dikkatli davranmaları, iyi düşünmeleri, planlı hareket etmeleri ve gelişme süreçlerine uygun hareket etmeleri gerekir. Aslında "alet, makina, ekipman ve çeşitli tesisleri tarım tekniğine uygun kullanma" şeklinde tarif edeceğimiz mekanizasyon, üretim artışına doğrudan etkili değildir. Mekanizasyon, üretim artışında sulama, gübreleme, tarımsal savaş, saklama, nakliye, hasat ve ambalaj ile tohumculuk gibi konularda yeni üretim teknolojilerinin uygulanmasında kullanılan bir araçtır. Mekanizasyon bu üretim zincirine sokulurken iyi planlanamaz ve organize edilemezse, geri dönüşü olmayan büyük kayıpları ortaya çıkartır ve yarar yerine zarar getirir. Bugün birçok konuda çeşitli alet, makina ve ekipman geliştirilmiş olmasına karşın yine bazı kültürlerin yetiştirilmesinin birçok bölümünde el emeğine yani insan gücüne gereksinim vardır. İnsan gücünün artması, işin uzun sürede ve daha fazla enerji har¬cayarak yapılmasına neden olur. Halbuki bu üretimin gerçekleşmesinde mekanizasyon, insan gücüne dayalı çalışma yüksekliğini azaltan ve işin ekonomik gücünü arttıran, maliyeti düşüren ve kârlılığı yükselten bir çalışmadır.
İnsan gücü ile yapılan bazı işlerde, örneğin hasatta, ürünün tek tek ve istenen zamanda koparılması pazar değerini (ürünün kalitesini) yükseltir. Buna karşılık makina ile yapılan tohum ekimi, fide dikimi ve çapalama gibi konularda , elle yapılana karşın iş daha iyi ve kaliteli olur. Burada unutulmaması gereken bir nokta, makineleşme işletmeye ayrı bir yük getirir. Satın alınan alet ve makinalar işletmede yeterince çalıştırılarnıyorsa, yukarıda belirtilen konuları gerçekleştirmek mümkün değildir.Tüm gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de her üretim biriminde farklı mekanizasyon uygulamaları yapılır.
Elle çalıştırılan araçlarda "insan gücü" , hayvanla çalıştırılan araçlarda " Hayvan gücü + insan gücü" , mekanik çalıştırılan araçlarda "motor gücü + insan gücü" kullanılır. Görüldüğü gibi, insan gücü tamamen ortadan kaldırılamamakta, son iki güç kullanımında en az düzeye indirilmektedir. Son devreye giren bilgisayarlı otomatik sistemlerde bile ayarların yapılması için insan gücüne gereksinim vardır. Bazı endüstri işlerinde robot kullanılması, bir süre sonra tarımsal üretime de yansıtılırsa, insansız çalışma belki o zaman bir nebze sağlanır. Son yıllarda tohum ekimi, hasat, yıkama, ayıklama, boylama, ambalajlama ve depolama gibi bir çok konu makineleştirilmiş konu ile ilgili bir çok büyük ve küçük aletler yapılmıştır.
Ülkemizde, çeşitli alet ve makinalar sebze ve çiçek üretiminde halen kullanılmaktadır. Ancak tarla arazisi veya sera kullanan, sebze ve çiçek üreten işletmelerin çoğunluğu (% 78-80 ni) küçük işletmedir. Sebzecilikte büyük işletmelerin arazi varlığı ise ancak 50-100 dekar kadardır. Bir işletmede makinelerin kullanım süresi arttıkça ekonomik olması sağlanır. Bazı bitkiler kendine özgü büyüme ve gelişme gösterirken, özel alet ve makinaların yapımım şart koşar. Bu durumda bu küçük işletmelerde, küçük alanlar üzerinde çalışmada ve özel aletlerin kullanılması durumunda, aletler belli sürelerde kullanıldığından maliyet açısından sorun yaratmaktadır. Sorunların ortadan kaldırılması, aletin uzun süre büyük alanlar üzerinde çalıştırılmasıyla kısmen çözülebilir. Yani makineleşme büyük işletmelerde ve rutin işlerde daha ekonomik olmaktadır. Yine büyük alanlar üzerinde çalışma, küçük alanlar üzerinde çalışmaya karşın makinaların randımanını arttırmaktadır. Birim alan miktarı arttıkça, birim alandan alınan ürün miktarı yükselmekte, makinanm sabit giderlere getirdiği yük büyük ölçüde düşmektedir. Böylece küçük işletmelerde görülen makina randımansızlığı, aletlerin diğer işletmelere kiralanması, kooperatifleşme ve ortaklar arasında bir plan dahilinde kullanılmasıyla çözüme kavuşturulabilir. Ancak kooperatifleşmede veya kiraya vermede müşterek üretim planı yapılmazsa, sonuç yine olumsuz olabilir. Müşterek makina kullanılan bölgelerde üretim benzerliği ve bu üretime uyan makinaların seçimi, birim alana yapılan girdileri büyük ölçüde düşürür ve makina kullanımım ekonomikleştirir.
Bir plan dahilinde ve ekonomik sınırlar içinde yapılacak mekanizas-yondan beklenen yararlar şunlardır:
1. İnsan gücünden azami tasarruf sağlamak,
2. İş gücünü azaltarak, az emekle iş yapmayı gerçekleştirmek,
3. Verim artışı sağlamak,
4. Toplam çalışma süresini kısaltmak,
5. Üretim maliyetini düşürmek,
6. Tarım ve endüstri sektörü arasındaki geçişi sağlamak ve denge
yaratmaktır.
İşletme bünyesine uymayan, maliyeti düşürmeyen, verimi arttır-mayan, kısacası koşulları dikkate almadan, bilgisizce yapılacak bir me-kanızasyon şu sakıncaları ortaya çıkaracaktır;
1. Plansız mekanizasyon, tarım ve endüstri kesimindeki dengeyi
bozar ve bu durum tarım kesiminin aleyhine olur,
2. Aşırı mekanizasyon kırsal kesimde işsizlik yaratır,
3. İşletmede önemli bir gider yükü ortaya çıkartır,
4. Ülkenin enerji dengesini bozar ve ekonomik yönden olumsuz
etkiler meydana getirir.
İyi bir mekanizasyon için, kullanılacak alet, araç ve gereçlerde şu özellikler ve ayrıcalıklar istenir.
1. Mekanizasyon aletleri ödeme gücü fazla olmayan bir kitleye
sunulduğundan, satın alma bedelleri düşük ve ödeme koşulları kolay
olmalıdır,
2. Teknik bilgi ve beceri kırsal kesimde sınırlı olduğundan, araçlar bu
kişilerce kullanılacak basitlikte yapılmalıdır,
3. İş güvenilirliği sağlanmalıdır,
4. Yüksek çalışma gücü bulunmalıdır,
5. Bir güç altında, çeşitli ekipmanlar takılıp çalıştırılabilmelidir.
Mekanizasyonun gerçekleştirilmesinde belli koşullar incelenir. Bunun başında işletmenin durumu, arazi, makina ve kredi konuları öncelikle ele alınır. Bu konuyu maddeler halinde inceleyecek olursak;
1. Mekanizasyona gidecek işletmenin büyüklüğü arttıkça,
makinelerin verimliliği ve işletmeye olan yararı artar.
2. Alan büyüdükçe ve parseller düzgünleştikçe zaman kaybı azalır.
Ayrıca arazideki makineyi kullanma kolaylığı makinenin iş verimini
yükseltir.
3. Alan ve alanların işletmeye olan uzaklığı, birbirlerine bağlantı şekli
ve yol durumu büyük etkiye sahiptir. İş gücü ve zaman açısından bu
konu oldukça önemlidir.
4. Toprağın yarattığı direnç, makinenin tükettiği güçle doğru
orantılıdır. Ağır, ıslak ve sert topraklarda makinelerin verimliliği azalır.
Kötü iklim koşulları da aynı etkiye sahiptir.
5. Engebeli alan makinanm verimliliğini azaltır.
6. İşçi durumu ve işçi ücretleri makinanm kullanımını büyük ölçüde
etkiler.
7. Kullanılan ekipman ve gücün özellikleri belirlenir. Buna göre
kapasite tayini yapılır ve verimlilik hesaplanır.
8. Sermaye ve geriye dönüşüm gücüne bağlı kalarak mekanizasyona
gidilmelidir. Sermayeyi kredi ile desteklemek olanağı varsa ve krediler
ucuz, uzun sürede ödenen bir özellik gösteriyorsa mekanizasyon
genişletilebilir. Bu durumda kooperatif çalışmaları daha etkili bir rol
oynar.