Tweet
Toprak İşleme Aletleri
Toprak işlemesinde insan, hayvan ve motor gücünden yararlanılan aletler kullanılır.
Sera ve sebze yetiştiriciliğinde işletmeler küçük ve mali güçleri yetersiz olduğundan daha çok insan gücünden yararlanılan aletler kullanırlar. Bu aletler kazma, bel, çapa, çepin, tırmık, kürek, dirgen, merdane ve tokmaktır.
Kazma, toprağı delerek ve yırtarak işler. Böylece toprağın yüzlek ve derin işlenmesinde, topraktaki kök ve taşların çıkartılmasında kullanılır. Gördükleri işe göre üç türlü kazma vardır. Bunlar adi, kökçü ve taşçı kazmasıdır. Bütün kazmalarda 60-80 cm uzunlukta, 4-6 cm çapında bir sap bulunur. Sap şimşir, gürgen gibi sağlam bir ağaçtan yapılır.
Adi kazma, genelde daha önce sürülmüş veya bellenmiş arazilerin tekrar işlenmesi sırasında kullanılır. Bir tarafı küt ve dört köşe, diğer tarafı yassı, uzun ve ince, uç kısmı keskindir. Keskin kısımla toprak kazılır. Topuz gibi olan dört köşe kısmıyla, toprakta meydana gelen keseklere vurularak, keseklerin parçalanması, ufalanması sağlanır.
Taşçı kazma, kirizma, derin toprak işlemesi ve diğer her türlü toprak işlemelerinde kullanılır. Adından da anlaşılacağı üzere taşlık arazilerde, hatta kayaların kırılması sırasında görev alır. Bir ucu uzun ve sivri, diğer ucu yassı ve uzun, uç tarafı keskindir. Toprağı delerek veya keserek işler.
Kökçü kazmanın, yassı uzun ve ucu keskin olan tarafıyla toprak kazılır. Eğer bu sırada toprakta ağaç kökleri, gövdeleri varsa, bunları parçalamak için diğer uçtaki balta kısmı kullanılır.Bel, el aletleri içinde en fazla kullanılanı olup, toprağın devrilerek veya yırtarak işlemesini sağlar. Çatal ve kürek bel olarak iki tipi bulunur. Her iki belin de 1,25-1,50 cm uzunluğunda ve 3-6 cm çapında ağaçtan yapılmış sapları vardır. Ayrıca belin toprağa iyi saplanması için, sapın takıldığı kısmın 4-6 cm yukarı kısmına ayakla basılacak tepki tahtası yerleştirilir.
Çatal bel, ağır, sert ve killi topraklarda iyi iş görür. Bu tip topraklarda, çatal belin sert toprak direnci karşısında eğrilip, kırılmaması için çelikten yapılması gerekir. Pratikte iki çatallı olanlar tercih edilir. Bazen üç ve dört çatallı olanlara da rastlanır. Çatal kısmı yuvarlak veya dört köşe, fakat uç kısmı giderek incelen ve sivrilen bir şekilde yapılır. Böylece çatal belin sert toprağa daha rahat batması sağlanır. Çatal belle toprak yırtılarak, parçalanarak işlenir.
Kürek bel, normal küreklere benzerse de, kürekte bulunan kavis, belde yapılmaz, yani aya kısmı düzdür. Ucu sivri veya sivri yuvarlaktır. Kürek bel, yumuşak topraklarda veya sonbahar işlemesi yapılmış topraklarda iyi iş görür. Toprak kaldırılarak ve devrilerek işlenir.
Çapalar, toprağı kazmakta, kaymak tabakasını kırmakta, bitki boğazlarını doldurmakta, yabancı otlarla mücadele yapmakta ve sulama yaparken ark ağızlarını açıp, kapatmakta kullanılırlar. Keser, kazar, boğaz doldurma ve su çapası olacak şekilde dört çapa çeşidi vardır. Çapalara 80-120 cm uzunluğunda ve 2-5 cm çapında ağaçtan sap takılır.
Keser çapa, ot mücadelesi sırasında kullanılır. Ağız genişliği 5-15 cm arasında değişir. Çelikten yapılmış, 10-20 cm uzunluğunda ve ağız kısmı 5-15 cm genişliğinde, sap kısmına doğru daralan bir demir parçasıdır. Uç kısrnı keskindir. Bu sayede toprağı keserek 3-5 cm derinliğinde işler.
Kazma çapa adi kazmaya benzer. Onun biraz daha küçük, fakat daha geniş bir modelidir. Uzunluğu 10-20 cm ve genişliği 8-12 cm arasında değişir. Toprağın kaymak tabakasının kırılmasında, daha önce işlenmiş ve parsel yapılmış ve kısmen oturmuş, sertleşmiş topraklarda fide dikimi veya tohum ekimi öncesi, toprağı yumuşatmak için kullanılır. Ayrıca toprağa ahır ve ticaret gübresi saçılmışsa bunları toprağa karıştırma ve bellemeden sonra ikinci bir çapalama işlemi yaparak topraktaki kesekleri kırma sırasında kazma çapadan yararlanılır. Toprak işleme derinliği 5-15 cm arasındadır.Su çapası, kürek kavisinin daha da fazlalaştırılmasıyla ve sapın dik yerinin yatıklaştırılmasıyla ortaya çıkar. Uzunluğu 15-25 cm, genişliği 20-30 cm' dir. Bu geniş yüzeyle toprak çekilir. Böylece arktan gelen suyun önü açılıp veya kapatılıp, suyun tava, tahta ve arklara dolması sağlanır.
Boğaz doldurma çapası, su çapasına benzer ancak onun daha küçüğüdür. Ağız kısmı bazen sivri bazen yuvarlak olabilir. Bu çapalama sırasında bitki sıra arasındaki düz olan toprak yüzü kazılır ve bitki kök boğazına doğru çekilir. Bitkilerin boğaz kısımları doldurulur, bu sırada bitki sıra arasındaki kısım çukurlaştığmdan bu kısımdan bitkilere sızma şeklinde su verilir. Yani sulama arkları bitkiler dikilmeden önce değil daha sonra bitkiler arazide varken yapılmış olur.
Çepinler, tohum ekilip fide elde edilen küçük parsellerin işlenmesinde çapa yerine kullanılan aletlerdir. İşleme derinliği 1-3-5 cm arasında değişir. 30-50 cm uzunluğunda ve 2-3 cm çapında ağaç sapları vardır. Bir ucu yassı 3-5 cm uzunlukta ve 2-4 cm genişlikte, ağzı keskin, diğer ucu 3-5 cm uzunlukta, tekli, ikili veya üçlü, ince ve ucu sivri dişlidir. Dişler çizgi açmak ve toprağı yırtarak işlemede, diğer kısım ise toprağı çapalamakta kullanılır.
Tırmık, toprak işlendikten sonra, bunun düzeltilmesinde, toprak içinde ve üstünde bulunan taş, çakıl, ot, bitki artıkları v.s.' nin temizlenmesinde, serpme olarak ekilen küçük tohumların toprağa karıştırılmasında, gübrelerin yayılmasında ve yüzlek toprağa karıştırılmasında işe yarar. Yapılacak işin şekline göre gövde uzunluğu, daha doğrusu diş sayısı ve dişlerin boyu artar. Bu bakımdan küçük, orta ve büyük boy tırmıklar vardır. Tamamen ağaçtan veya demirden imal edilmişler yanında, gövdesi ağaç, dişleri demir, olanlar da vardır. Dişlerin gövdeye vidalanarak takılması tercih edilir. Çünkü dişlerin kırılması durumunda değiştirilmesi, aletin uzun süre kullanılmasını mümkün kılar. Ancak fabrikasyon yapılanlarda bu tiplere pek rastlanılmaz. Gövde ve dişler ayrılmayacak şekilde bütün yapılır. Tırmıklara 125-150 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında ağaçtan sap takılır.
Kürek ve dirgenler toprakların aktarılmasında, ot, bitki artıklarının kaldırılmasında, gübrenin serpilmesinde, yastıkların doldurulup, boşaltılmasında kullanılır.
Kürek, 20-30 cm uzunluk ve genişlikte 1-3 mm kalınlıkta ince bir saçın hafif kavislendirilmesi ve bir ucunun hafif yuvarlatılmasıyla
yapılır. Ucuna 150-180 cm uzunluğunda ve 3-5 cm çapında ağaç sap takılır.
Dirgen, 1-2 cm kalınlığında 20-30 cm uzunluğunda, yuvarlak çelikten yapılmış ve hafif eğilmiş 2' li, 3' lü, 4' lü ve 5' li dişleri olan bir alettir. Bunun da ucuna küreğe takılan sapın aynısı takılır.
Tokmak, 2 çeşit olabilir. Birincisi ağaçtan yapılmış olup, 2-7 cm çapında 10-15 cm uzunluğunda ağaç silindire, 100-120 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında bir sap takılmıştır. Küçük sebze bahçelerinde, sürüm ve belleme sonrası büyük kesekler ortaya çıkmış ve bunlar çapalama ile ortadan kaldırılamamışsa üzerlerine tokmaklarla vurularak kırılır. İkinci şekli 2-4 cm kalınlığında 20-30 cm genişliğinde ve 30-50 cm uzunluğunda yassı bir tahta parçası üzerine 80-100 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında sap takılarak yapılır. Bu tokmak toprakları bastırmakta kullanılır.
Merdane, çapı 10-50 cm, uzunluğu 30-100 cm arasında demir, beton veya taştan yapılan bir silindir ve onu çekmeye veya itmeye yarıyan bir saptan oluşur. Merdane daha çok toprakların bastırılmasında, keseklerin parçalanmasında ve nihayet soğan ve sarımsak gibi sebzelerin hasattan önce saplarının kırılmasında kullanılır.
Pulluk, kazayağı, tırmık, diskaro, freze ve merdaneler traktör arkasına takılan ve onun çekme gücünden yararlanılarak toprağı işlemede kullanılan aletlerdir.
Pulluk, önce döner ve normal pulluk olarak ikiye ayrılır. Genelde normal pulluklarda pulluk sayısı 1' den başlayarak 3 veya 5' e kadar çıkar. Daha sonra işleme derinliğine göre büyüklüğü değişir. 1, 2, 3, 4 numara gibi. Bu sayı ve numaralar traktörün çeki gücüne, işleme yapılacak toprağın bünyesine, yani bir anlamda sertliğine, toprak örtüsüne bağlı olarak değişir. Toprağın sürülmesinde kullanılan pulluklar toprağı yırtarak ve devirerek işlerler.
Döner pulluklarda, iki adet normal pulluk üst üste takılmıştır. Toprağı sürme sırasında tarlanın bir diğer tarafına giderken pulluğun birisi, dönerken ise diğeri pullukla yer değiştirilerek kullanılır. Böylece sürüm tek çizgi halinde, daha kolay ve düzenli olarak yapılır.
Pulluklar yaptıkları işe göre de toprağı sürme, ark açma, boğaz doldurma gibi kısımlara ayrılır. Bu pullukların her birisinin yapı şekli farklıdır.Diskarolar, tekerlek şeklinde iç bükey demir levhalardır. Oluşturulurken 10-20 adet levha, bir aks üstüne belli aralıklarla konulmuştur. Genelde iki aksı bulunur. Levhaların birbirinden olan aralığı ve aksa göre açıları değiştirilerek çekildiklerinde daha önce sürülmüş topraktaki kesekleri aralarından geçirerek, kırar, parçalarlar ve toprağı tohum ekimine ve dikimine uygun hale getirirler.
Frezeler, dönen bir aks üzerinde düz veya L şeklinde ayakları olan aletlerdir. Traktöre takılanları olduğu gibi kendi motor gücüyle çalışanları da bulunur. Kullanılırken ayaklar hızla toprak içinde döner ve yumuşak toprakları işler, daha önce işlenmiş sert topraklarda kesekleri kırar ve toprağı kolayca tohum ekmeye veya fide dikmeye uygun hale getirir. Bu arada topraktaki bazı zararlı canlıları parçalar ve onlarla mücadele olanağı yaratırken bazı yararlı canlılarında tahribine yol açarlar. Yabancı otları temizlenmemiş arazilerde, bunları parçalar ve daha fazla çoğalmasını sağlar.
Toprak işlemesinde insan, hayvan ve motor gücünden yararlanılan aletler kullanılır.
Sera ve sebze yetiştiriciliğinde işletmeler küçük ve mali güçleri yetersiz olduğundan daha çok insan gücünden yararlanılan aletler kullanırlar. Bu aletler kazma, bel, çapa, çepin, tırmık, kürek, dirgen, merdane ve tokmaktır.
Kazma, toprağı delerek ve yırtarak işler. Böylece toprağın yüzlek ve derin işlenmesinde, topraktaki kök ve taşların çıkartılmasında kullanılır. Gördükleri işe göre üç türlü kazma vardır. Bunlar adi, kökçü ve taşçı kazmasıdır. Bütün kazmalarda 60-80 cm uzunlukta, 4-6 cm çapında bir sap bulunur. Sap şimşir, gürgen gibi sağlam bir ağaçtan yapılır.
Adi kazma, genelde daha önce sürülmüş veya bellenmiş arazilerin tekrar işlenmesi sırasında kullanılır. Bir tarafı küt ve dört köşe, diğer tarafı yassı, uzun ve ince, uç kısmı keskindir. Keskin kısımla toprak kazılır. Topuz gibi olan dört köşe kısmıyla, toprakta meydana gelen keseklere vurularak, keseklerin parçalanması, ufalanması sağlanır.
Taşçı kazma, kirizma, derin toprak işlemesi ve diğer her türlü toprak işlemelerinde kullanılır. Adından da anlaşılacağı üzere taşlık arazilerde, hatta kayaların kırılması sırasında görev alır. Bir ucu uzun ve sivri, diğer ucu yassı ve uzun, uç tarafı keskindir. Toprağı delerek veya keserek işler.
Kökçü kazmanın, yassı uzun ve ucu keskin olan tarafıyla toprak kazılır. Eğer bu sırada toprakta ağaç kökleri, gövdeleri varsa, bunları parçalamak için diğer uçtaki balta kısmı kullanılır.Bel, el aletleri içinde en fazla kullanılanı olup, toprağın devrilerek veya yırtarak işlemesini sağlar. Çatal ve kürek bel olarak iki tipi bulunur. Her iki belin de 1,25-1,50 cm uzunluğunda ve 3-6 cm çapında ağaçtan yapılmış sapları vardır. Ayrıca belin toprağa iyi saplanması için, sapın takıldığı kısmın 4-6 cm yukarı kısmına ayakla basılacak tepki tahtası yerleştirilir.
Çatal bel, ağır, sert ve killi topraklarda iyi iş görür. Bu tip topraklarda, çatal belin sert toprak direnci karşısında eğrilip, kırılmaması için çelikten yapılması gerekir. Pratikte iki çatallı olanlar tercih edilir. Bazen üç ve dört çatallı olanlara da rastlanır. Çatal kısmı yuvarlak veya dört köşe, fakat uç kısmı giderek incelen ve sivrilen bir şekilde yapılır. Böylece çatal belin sert toprağa daha rahat batması sağlanır. Çatal belle toprak yırtılarak, parçalanarak işlenir.
Kürek bel, normal küreklere benzerse de, kürekte bulunan kavis, belde yapılmaz, yani aya kısmı düzdür. Ucu sivri veya sivri yuvarlaktır. Kürek bel, yumuşak topraklarda veya sonbahar işlemesi yapılmış topraklarda iyi iş görür. Toprak kaldırılarak ve devrilerek işlenir.
Çapalar, toprağı kazmakta, kaymak tabakasını kırmakta, bitki boğazlarını doldurmakta, yabancı otlarla mücadele yapmakta ve sulama yaparken ark ağızlarını açıp, kapatmakta kullanılırlar. Keser, kazar, boğaz doldurma ve su çapası olacak şekilde dört çapa çeşidi vardır. Çapalara 80-120 cm uzunluğunda ve 2-5 cm çapında ağaçtan sap takılır.
Keser çapa, ot mücadelesi sırasında kullanılır. Ağız genişliği 5-15 cm arasında değişir. Çelikten yapılmış, 10-20 cm uzunluğunda ve ağız kısmı 5-15 cm genişliğinde, sap kısmına doğru daralan bir demir parçasıdır. Uç kısrnı keskindir. Bu sayede toprağı keserek 3-5 cm derinliğinde işler.
Kazma çapa adi kazmaya benzer. Onun biraz daha küçük, fakat daha geniş bir modelidir. Uzunluğu 10-20 cm ve genişliği 8-12 cm arasında değişir. Toprağın kaymak tabakasının kırılmasında, daha önce işlenmiş ve parsel yapılmış ve kısmen oturmuş, sertleşmiş topraklarda fide dikimi veya tohum ekimi öncesi, toprağı yumuşatmak için kullanılır. Ayrıca toprağa ahır ve ticaret gübresi saçılmışsa bunları toprağa karıştırma ve bellemeden sonra ikinci bir çapalama işlemi yaparak topraktaki kesekleri kırma sırasında kazma çapadan yararlanılır. Toprak işleme derinliği 5-15 cm arasındadır.Su çapası, kürek kavisinin daha da fazlalaştırılmasıyla ve sapın dik yerinin yatıklaştırılmasıyla ortaya çıkar. Uzunluğu 15-25 cm, genişliği 20-30 cm' dir. Bu geniş yüzeyle toprak çekilir. Böylece arktan gelen suyun önü açılıp veya kapatılıp, suyun tava, tahta ve arklara dolması sağlanır.
Boğaz doldurma çapası, su çapasına benzer ancak onun daha küçüğüdür. Ağız kısmı bazen sivri bazen yuvarlak olabilir. Bu çapalama sırasında bitki sıra arasındaki düz olan toprak yüzü kazılır ve bitki kök boğazına doğru çekilir. Bitkilerin boğaz kısımları doldurulur, bu sırada bitki sıra arasındaki kısım çukurlaştığmdan bu kısımdan bitkilere sızma şeklinde su verilir. Yani sulama arkları bitkiler dikilmeden önce değil daha sonra bitkiler arazide varken yapılmış olur.
Çepinler, tohum ekilip fide elde edilen küçük parsellerin işlenmesinde çapa yerine kullanılan aletlerdir. İşleme derinliği 1-3-5 cm arasında değişir. 30-50 cm uzunluğunda ve 2-3 cm çapında ağaç sapları vardır. Bir ucu yassı 3-5 cm uzunlukta ve 2-4 cm genişlikte, ağzı keskin, diğer ucu 3-5 cm uzunlukta, tekli, ikili veya üçlü, ince ve ucu sivri dişlidir. Dişler çizgi açmak ve toprağı yırtarak işlemede, diğer kısım ise toprağı çapalamakta kullanılır.
Tırmık, toprak işlendikten sonra, bunun düzeltilmesinde, toprak içinde ve üstünde bulunan taş, çakıl, ot, bitki artıkları v.s.' nin temizlenmesinde, serpme olarak ekilen küçük tohumların toprağa karıştırılmasında, gübrelerin yayılmasında ve yüzlek toprağa karıştırılmasında işe yarar. Yapılacak işin şekline göre gövde uzunluğu, daha doğrusu diş sayısı ve dişlerin boyu artar. Bu bakımdan küçük, orta ve büyük boy tırmıklar vardır. Tamamen ağaçtan veya demirden imal edilmişler yanında, gövdesi ağaç, dişleri demir, olanlar da vardır. Dişlerin gövdeye vidalanarak takılması tercih edilir. Çünkü dişlerin kırılması durumunda değiştirilmesi, aletin uzun süre kullanılmasını mümkün kılar. Ancak fabrikasyon yapılanlarda bu tiplere pek rastlanılmaz. Gövde ve dişler ayrılmayacak şekilde bütün yapılır. Tırmıklara 125-150 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında ağaçtan sap takılır.
Kürek ve dirgenler toprakların aktarılmasında, ot, bitki artıklarının kaldırılmasında, gübrenin serpilmesinde, yastıkların doldurulup, boşaltılmasında kullanılır.
Kürek, 20-30 cm uzunluk ve genişlikte 1-3 mm kalınlıkta ince bir saçın hafif kavislendirilmesi ve bir ucunun hafif yuvarlatılmasıyla
yapılır. Ucuna 150-180 cm uzunluğunda ve 3-5 cm çapında ağaç sap takılır.
Dirgen, 1-2 cm kalınlığında 20-30 cm uzunluğunda, yuvarlak çelikten yapılmış ve hafif eğilmiş 2' li, 3' lü, 4' lü ve 5' li dişleri olan bir alettir. Bunun da ucuna küreğe takılan sapın aynısı takılır.
Tokmak, 2 çeşit olabilir. Birincisi ağaçtan yapılmış olup, 2-7 cm çapında 10-15 cm uzunluğunda ağaç silindire, 100-120 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında bir sap takılmıştır. Küçük sebze bahçelerinde, sürüm ve belleme sonrası büyük kesekler ortaya çıkmış ve bunlar çapalama ile ortadan kaldırılamamışsa üzerlerine tokmaklarla vurularak kırılır. İkinci şekli 2-4 cm kalınlığında 20-30 cm genişliğinde ve 30-50 cm uzunluğunda yassı bir tahta parçası üzerine 80-100 cm uzunluğunda ve 2-4 cm çapında sap takılarak yapılır. Bu tokmak toprakları bastırmakta kullanılır.
Merdane, çapı 10-50 cm, uzunluğu 30-100 cm arasında demir, beton veya taştan yapılan bir silindir ve onu çekmeye veya itmeye yarıyan bir saptan oluşur. Merdane daha çok toprakların bastırılmasında, keseklerin parçalanmasında ve nihayet soğan ve sarımsak gibi sebzelerin hasattan önce saplarının kırılmasında kullanılır.
Pulluk, kazayağı, tırmık, diskaro, freze ve merdaneler traktör arkasına takılan ve onun çekme gücünden yararlanılarak toprağı işlemede kullanılan aletlerdir.
Pulluk, önce döner ve normal pulluk olarak ikiye ayrılır. Genelde normal pulluklarda pulluk sayısı 1' den başlayarak 3 veya 5' e kadar çıkar. Daha sonra işleme derinliğine göre büyüklüğü değişir. 1, 2, 3, 4 numara gibi. Bu sayı ve numaralar traktörün çeki gücüne, işleme yapılacak toprağın bünyesine, yani bir anlamda sertliğine, toprak örtüsüne bağlı olarak değişir. Toprağın sürülmesinde kullanılan pulluklar toprağı yırtarak ve devirerek işlerler.
Döner pulluklarda, iki adet normal pulluk üst üste takılmıştır. Toprağı sürme sırasında tarlanın bir diğer tarafına giderken pulluğun birisi, dönerken ise diğeri pullukla yer değiştirilerek kullanılır. Böylece sürüm tek çizgi halinde, daha kolay ve düzenli olarak yapılır.
Pulluklar yaptıkları işe göre de toprağı sürme, ark açma, boğaz doldurma gibi kısımlara ayrılır. Bu pullukların her birisinin yapı şekli farklıdır.Diskarolar, tekerlek şeklinde iç bükey demir levhalardır. Oluşturulurken 10-20 adet levha, bir aks üstüne belli aralıklarla konulmuştur. Genelde iki aksı bulunur. Levhaların birbirinden olan aralığı ve aksa göre açıları değiştirilerek çekildiklerinde daha önce sürülmüş topraktaki kesekleri aralarından geçirerek, kırar, parçalarlar ve toprağı tohum ekimine ve dikimine uygun hale getirirler.
Frezeler, dönen bir aks üzerinde düz veya L şeklinde ayakları olan aletlerdir. Traktöre takılanları olduğu gibi kendi motor gücüyle çalışanları da bulunur. Kullanılırken ayaklar hızla toprak içinde döner ve yumuşak toprakları işler, daha önce işlenmiş sert topraklarda kesekleri kırar ve toprağı kolayca tohum ekmeye veya fide dikmeye uygun hale getirir. Bu arada topraktaki bazı zararlı canlıları parçalar ve onlarla mücadele olanağı yaratırken bazı yararlı canlılarında tahribine yol açarlar. Yabancı otları temizlenmemiş arazilerde, bunları parçalar ve daha fazla çoğalmasını sağlar.