Tweet
Tahýllarda Çeþit ve Çeþit Geliþtirme
Çeþit Nedir
Çeþit, genetik olarak birbirine benzeyen bir grup bitkidir ki bunlar yapýsal özellikleri ve performanslarý ile benzer genetik özelliklere sahip ayný türdeki bitkilerden ayýrt edilebilir. Çeþit bir üretim ünitesi olarak yeni çeþit geliþtiren ýslahçýya, tohum üretimi yapanlara ve ekip-üreten çiftçi için yabancý deðildir. Fakat çeþit kavramýnýn ne olduðunu anlamak bitki sistematiðinin bilinmesini gerektirmektedir. Bitkiler alemi birbirine benzeyen ve yakýn akraba olan gruplara bölünmüþtür. Bu sistem içinde bitkiler familya’lara, familyalar cins’lere, cinsler türlere bölünürler. Türler içerisinde çok deðiþik çeþitler bulunmaktadýr.
Bir çeþidin iki önemli ve gerekli özelliði vardýr, farklýlýðý ve üretkenliði. Her çeþidin kendine ait özellikleri, farklýlýðý olmalý ki bu özellikler sayesinde ayný tür içindeki diðer çeþitlerden ayýrt edilebilsin. Bu özellikler bir çeþidin morfolojik özellikler, hastalýklara tepki, fizyolojik karakterler veya performansýdýr. Çeþidin üretkenliði, çeþidin safiyeti ve çeþit özelliklerinin üretilecek tohumlara da aktarýlmasý konusunda önemlidir.
Dünya ve ülkemizde çeþit geliþtirme konusundaki çalýþmalar geleneksel ve modern tekniklerin kullanýldýðý ve süreklilik gösteren çalýþmalardýr. Bu çalýþmalar sonucunda her yýl daha yüksek verimli, kaliteli ve cansýz ve canlý çevre faktörlerine dayanýklý yeni çeþitler çiftçilerin hizmetine sunulmaktadýr.
Çeþit üretim zincirinin ilk ve en önemli halkasýdýr. Yüksek verimin ilk þartý doðru çeþit seçimidir. Tüketim amacý, ekoloji, üretim teknikleri potansiyeli, cansýz ve canlý etmenlerin etkileri vb. faktörler göz önüne alýnarak yapýlan seçim verim kayýplarýný asgariye indirecektir. Çeþitlerin bazýlarý genel adaptasyona sahip olup, geniþ alanlara yayýlarak çeþitli yörelerde birbirine yakýn verim verirken, bazýlarý özel adaptasyon yeteneðine sahiptir ve ancak kendilerine uygun yörelerde yüksek (genellikle genel adaptasyona sahip çeþitlerden daha yüksek) verim ve kalite özellikleri gösterirler.
Bir yörede birden fazla ve bazý özelikler açýsýndan birbirinden farklý çeþitlerin üretilmesi, arzu edilen bir durumdur. Farklý çeþitlerin bölgede ekilmesi bazý çeþitlere araz olan belli çevre etmenlerin olumsuz etkisini azaltacak veya artmasýný engelleyecektir. Diðer bir ifade ile genetik hassasiyeti azaltacaktýr. Hakim bir çeþidin yoðun olarak ekildiði yöre ve bölgelerde belli periyotlarla da olsa çiftçi ve ülke için önemli ekonomik riskler mevcuttur. Yörede ki çeþitlerin farklýlýðý, farklý kalite seviyeleri ile deðiþik üretim ve ticari amaçlar açýsýndan bazý avantajlar saðlayabilmektedir.
Uygun çeþit seçimi yanýnda dikkat edilecek önemli hususlardan biriside tohumluk yaþýdýr. Çünkü tohumluðun yaþý ile çimlenme ve çýkýþ yeteneði arasýnda sýký bir iliþki vardýr. Serin iklim tahýllarýnda çimlenme optimumu, cinslere göre 20-250C arasýndadýr. Bir çok bitkide olduðu gibi buðdayda belli bir optimum sýcaklýkta iyi bir çimlenme gösterir. Hasattan hemen sonra ekilen bazý çeþitlerin tohumlarý, optimum çimlenme ortamýnda da çimlenmeyebilirler. “Çimlenme durgunluðu” (dormansi) adý verilen bu durum, tohumun fizyolojik ve enzimatik olumunun tamamlanmamýþ olmasýndan ileri gelir. Çimlenme durgunluðu, hasat dönemi nemli olan ülke ve bölgelerde, tohumun zamansýz çimlenmesini önlemesi bakýmýndan istenen bir durumdur. Yurdumuz serin iklim tahýllarý üretiminde, çimlenme durgunluðu problemi yoktur. Hasat zamaný ile ekim zamaný arasýndaki sürenin uzun olduðu yörelerde dormansi özelliði bu süre içinde kaybolur. Bazý çeþitlerde de dormansi özelliði genetik olarak bulunmaz ve bu çeþitler doðrudan ekilebilir. Uzun yýllar depolanan tohumlar, özellikle yüksek sýcaklýklarda, zayýf bir çýkýþ gösterir.
Çeþit seçiminde dikkat edilecek ilk husus, yetiþtirilecek çeþidin o yörenin ekolojik þartlarýna uyum saðlayabilme ve maksimum verimi gerçekleþtirebilme yeteneðinde olmasýdýr. Bir çeþitte bulunmasý gerek özellikler aþaðýda sýralanmýþtýr.
· Bölgeye uyum saðlamalý.
· Verim potansiyeli ve kalitesi yüksek olmalý.
· Bölgede mevcut olan hastalýk ve zararlýlara dayanýklý veya toleranslý olmalý.
· Kuraða, soðuða ve yatmaya dayanýklý olmalý,
· Yörenin vejatasyon süresine uyabilmeli,
· Harman olma kabiliyeti iyi olmalý,
· Dane dökmeye dayanýklý olmalý,
· Hasat öncesi çimlenmeye hassas olmamalý,
· Sapý yeterince saðlam olmalý,
Çeþit Geliþtirme
Islah çalýþmalarý, dünyada ve ülkemizde, verimliliðin ve kalitenin yükseltilmesinde asýl katkýyý saðlamýþlardýr ve saðlamaya da devam etmektedir. Ülkemizde, buðdayda çeþit geliþtirme konusundaki çalýþmalarýn tamamýna yakýn bir kýsmý kamuya ait araþtýrma kuruluþlarý tarafýndan yapýlmaktadýr. Bununla beraber bu konuda özel kuruluþlarýn payý az da olsa giderek artmaktadýr.
Kendine döllenen tahýllarda, çeþit geliþtirmede iki önemli aþama vardýr, üzerinde çalýþýlacak populasyonu oluþturmak ve bu populasyondan üstün genotipleri seçerek tescil ettirmek. Melezleme, mutasyon ve biyoteknolojik yöntemlerin kullanýlmasýyla geliþtirilen temel populasyondan seçilen bitkiler çeþitli kademelerde test edilir. Erken kademelerde hastalýk ve kalite özellikleri; ileri kademede verim, kalite ve farklý çevrelere uyumlarý açýsýndan hat/çeþit adaylarý test edilir. Ýleri çýkan çeþit aday veya adaylarý üç yýl süreyle Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðýna baðlý Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi tarafýndan önerilen yörelerde verim, kalite ve hastalýk ve zararlýlara tepkileri bakýmýndan denenir. Deneme sonunda uygun görülen çeþit adaylarý tescil edilerek çiftçimizin hizmetine sunulur.
Çeþit geliþtirme esnasýnda her ýslahçý, bulunduðu bölge önceliklerine göre ýslah amaçlarýný belirler. Islah programlarýnýn en önemli ve deðiþmez amacý verimi yükseltmektir. Sonraki amaçlar çeþidin ekileceði bölgenin özelliklerine ve çeþidin kullanýlma amacýna göre deðiþir. Bazý ýslah programlarýnda kalite, verimden sonra önemli olabileceði gibi bazý programlarda hastalýklara dayanýklýlýk daha öncelikli olabilir.
Çeþitlerin önemli özelliklerinden biriside farklý iklim ve yetiþtirme tekniklerine adapte olmalarýdýr. Ekmeklik ve makarnalýk buðday çeþitlerinin gübre ihtiyaçlarý farklý olduðu gibi, sulu ve kuru þartlarda ekilen çeþitlerin gübre ihtiyaçlarý farklýdýr.
Bu programda teknik konulara fazla girmeden Ýç Anadolu ve Geçit Bölgelerimiz için geliþtirilmiþ bazý hububat çeþitleri üzerinde durmak istiyorum. Bu çeþitler, Ülkemizde faaliyet gösteren araþtýrma kuruluþlarýmýz tarafýndan kendi öz genetik materyalimiz ile birlikte dünyanýn deðiþik ülkelerinden temin edilen deðerli materyallerin kullanýlmasý ile elde edilmiþlerdir. Yeni geliþtirilen çeþitlerin verim, kalite ve diðer iyi özelliklerini kýsa sürede ülke ekonomisine yansýtabilmek için üreticilerin bilgilendirilmesi, bu çeþitlerin tohumluk üretiminin hýzla gerçekleþtirilmesi ve hýzla üretim alanlarýnýn artýrýlmasý gerekmektedir.
Ýç Anadolu ?artlarýnda Önerilebilecek Bazý Buðday Çeþitleri
Ekmeklik Buðdaylar
Gerek 79
Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan 1979 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Kýþa ve kuraða dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti yüksektir. Daneleri orta irilikte, beyaz ve ikinci sýnýf ekmeklik kalitesindedir. Hastalýklardan sürmeye dayanýklý, rastýða hassas ve paslara orta hassastýr. Adaptasyon kabiliyeti iyi olup, Ýç Anadolu, Kuzey ve Batý Geçit Bölgelerine iyi uyum gösteren, verim yönünden oldukça istikrarlý bir çeþittir. Eski bir çeþit olup ekim alanýna yeni çeþitler girmektedir.
Gün 91
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta uzun boylu, saðlam saplý, beyaz kavuzlu ve kýlçýklý, daneleri orta irilikte, kýrmýzý sert, birinci sýnýf bir ekmeklik buðdaydýr. Kýþa ve yatmaya dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklara toleranslýdýr. Orta Anadolu ve Geçit bölgelerinin yarý taban, taban ve yüksek alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Daðdaþ 94
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1994 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Sapý orta uzunlukta ve saðlam olup, bir defa sulandýðýnda yatmaya toleranslýdýr. Baþaklar kýlçýklý ve beyaz kavuzludur. Dane orta irilikte ve çok serttir. Ýkinci sýnýf bir ekmeklik buðday olmasýna raðmen bulgurluk özelliði iyidir. Kýþa, kuraða, yatmaya dayanýklý, orta erkenci ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Yaprak hastalýklarýna tarla þartlarýnda dayanýklýdýr. Rastýða hassastýr. Adaptasyon kabiliyeti oldukça geniþ olup, Orta Anadolu, Kuzey ve Batý Geçit Bölgelerine uyum saðlayabilen ve verim istikrarý iyidir.
Bezostaya 1
Rusya orjinli bir çeþit olup, 1970 yýlýnda Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan tescil ettirilmiþtir. Orta boylu ve saðlam saplý, kýlçýksýz, beyaz kavuzlu, danesi kýrmýzý, iri, sert ve birinci sýnýf ekmeklik bir çeþittir. Kýþa ve yatmaya mukavim, orta erkenci, dane dökmeyen ve harma olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklardan sürme, rastýk ve paslara orta derecede hasssastýr. Son yýllarda sulanan alanlarda kök ve kök boðazý hastalýklarýndan oldukça etkilenmektedir. Adaptasyon kabiliyeti oldukça iyidir.
Kýnacý 97
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1997 yýlýnda sulu alanlar için tescil ettirilmiþtir. Kýþa dayanýklýdýr. Orta boylu, yatmaya dayanýklý, baþak rengi beyaz ve kýlçýklýdýr. Dane rengi kýrmýzý, yarý sert yapýda ve ekmeklik kalitesi orta-iyi bir çeþittir. Dane dökme problemi olmadýðýndan hasat öncesi kayýplarý düþüktür. Çeþit suyu sevdiði ve gübreye iyi karþýlýk verdiði için ilkbahardan itibaren yapýlacak sulama sayýsýnýn en az iki, normalde 3 kere yapýlmasý tavsiye edilmektedir. Tarla þartlarýnda yaprak, çiçek ve kök hastalýklarýna dayanýklýdýr. Yüksek verim potansiyeli olan bu çeþit taban, yaðýþý yüksek veya sulama sýkýntýsý olmayan alanlara tavsiye edilmektedir.
Makarnalýk Buðdaylar
Kunduru 1149
Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan 1967 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta Anadolu’da kuru þartlarda tavsiye edilebilecek tek çeþittir. Boyu uzun ve sap saðlamlýðý zayýftýr. Kýlçýklý ve kahve renkli kavuzludur. Daneler amber renkli ve iridir. Kýþa ve kuraða mukavemeti iyi, orta erkenci, yatmaya orta derecede dayanýklý, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklardan sarý ve kahverengi pasa orta derecede dayanýklý, rastýk ve kara pasa hassastýr. Dönmeye dayanýklý, makarnalýk kalitesi iyi, adaptasyon kabiliyeti geniþtþir. Orta Anadolu, Geçit Bölgeleri ve Trakya’nýn makarnalýk buðday yetiþtiren yarý taban ve kýr-bayýr alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Kýzaltan 91
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Boyu orta-uzun, saðlam saplý, kýlçýklý ve kahverengi kavuzludur. Daneleri amber renkli ve orta iriliktedir. Kýþa, kuraða, yatmaya dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Sürme ve rastýða dayanýklý ve paslara orta hasssastýr. Dönmesi az, makarnalýk kalitesi iyi, adaptasyon kabiliyeti geniþ ve verim istikrarý iyidir. Orta Anadolu ve Geçit Bölgelerine tavsiye edilmektedir.
Ç-1252
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta boylu, kýlçýklý ve kahverengi kavuzlu, baþaklarý uzun ve saðlam saplý bir çeþittir. Gübreleme uygun þekilde yapýldýðýnda dönme problemi yoktur ve makarnalýk kalitesi çok iyidir. Dane dökmez ve harman olma kabiliyeti iyidir. Sarý pasa orta hassas, rastýða ve sürmeye dayanýklýdýr. Orta Anadolu ve Geçit bölgelerinin yarý taban ve taban ve geç ilkbahar donlarýnýn görüldüðü, kýþý sert geçen soðuk yerlere önerilmektedir.
Seçuklu 97
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1997 yýlýnda taban ve sulu alanlar için tescil ettirilmiþtir. Orta boylu, yatmaya dayanýklý, açýk kahverengi baþaklý ve kýlçýklýdýr. Daneler amber renginde ve camsýdýr. Dane dökmeyen, harman olma kabiliyeti iyi, dönmeye dayanýklý ve makarnalýk kalitesi yüksektir. Tarla þartlarýnda paslara, sürme ve rastýða dayanýklýdýr. Yüksek verim potansiyeli olan bu çeþit Orta Anadolu ve Geçiþ bölgelerinin taban ve sulu alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Yukarýda verilen çeþitler yanýnda araþtýrma kuruluþlarýmýz tarafýndan geliþtirilerek 1998 yýlý içerisinde kuru ve sulu alanlar için tescili yapýlan çok sayýda yeni ekmeklik ve makarnalýk buðday çeþitlerimiz vardýr. ?u anda çiftçiye verecek düzeyde tohumluk üretimi olmadýðý için bu çeþitlerden bahsedilmeyecektir. Önümüzdeki yýllarda bu çeþitlerin çiftçimizin hizmetinde olmasý beklenmektedir.
.Kaynak : ziraatci.com
Çeþit Nedir
Çeþit, genetik olarak birbirine benzeyen bir grup bitkidir ki bunlar yapýsal özellikleri ve performanslarý ile benzer genetik özelliklere sahip ayný türdeki bitkilerden ayýrt edilebilir. Çeþit bir üretim ünitesi olarak yeni çeþit geliþtiren ýslahçýya, tohum üretimi yapanlara ve ekip-üreten çiftçi için yabancý deðildir. Fakat çeþit kavramýnýn ne olduðunu anlamak bitki sistematiðinin bilinmesini gerektirmektedir. Bitkiler alemi birbirine benzeyen ve yakýn akraba olan gruplara bölünmüþtür. Bu sistem içinde bitkiler familya’lara, familyalar cins’lere, cinsler türlere bölünürler. Türler içerisinde çok deðiþik çeþitler bulunmaktadýr.
Bir çeþidin iki önemli ve gerekli özelliði vardýr, farklýlýðý ve üretkenliði. Her çeþidin kendine ait özellikleri, farklýlýðý olmalý ki bu özellikler sayesinde ayný tür içindeki diðer çeþitlerden ayýrt edilebilsin. Bu özellikler bir çeþidin morfolojik özellikler, hastalýklara tepki, fizyolojik karakterler veya performansýdýr. Çeþidin üretkenliði, çeþidin safiyeti ve çeþit özelliklerinin üretilecek tohumlara da aktarýlmasý konusunda önemlidir.
Dünya ve ülkemizde çeþit geliþtirme konusundaki çalýþmalar geleneksel ve modern tekniklerin kullanýldýðý ve süreklilik gösteren çalýþmalardýr. Bu çalýþmalar sonucunda her yýl daha yüksek verimli, kaliteli ve cansýz ve canlý çevre faktörlerine dayanýklý yeni çeþitler çiftçilerin hizmetine sunulmaktadýr.
Çeþit üretim zincirinin ilk ve en önemli halkasýdýr. Yüksek verimin ilk þartý doðru çeþit seçimidir. Tüketim amacý, ekoloji, üretim teknikleri potansiyeli, cansýz ve canlý etmenlerin etkileri vb. faktörler göz önüne alýnarak yapýlan seçim verim kayýplarýný asgariye indirecektir. Çeþitlerin bazýlarý genel adaptasyona sahip olup, geniþ alanlara yayýlarak çeþitli yörelerde birbirine yakýn verim verirken, bazýlarý özel adaptasyon yeteneðine sahiptir ve ancak kendilerine uygun yörelerde yüksek (genellikle genel adaptasyona sahip çeþitlerden daha yüksek) verim ve kalite özellikleri gösterirler.
Bir yörede birden fazla ve bazý özelikler açýsýndan birbirinden farklý çeþitlerin üretilmesi, arzu edilen bir durumdur. Farklý çeþitlerin bölgede ekilmesi bazý çeþitlere araz olan belli çevre etmenlerin olumsuz etkisini azaltacak veya artmasýný engelleyecektir. Diðer bir ifade ile genetik hassasiyeti azaltacaktýr. Hakim bir çeþidin yoðun olarak ekildiði yöre ve bölgelerde belli periyotlarla da olsa çiftçi ve ülke için önemli ekonomik riskler mevcuttur. Yörede ki çeþitlerin farklýlýðý, farklý kalite seviyeleri ile deðiþik üretim ve ticari amaçlar açýsýndan bazý avantajlar saðlayabilmektedir.
Uygun çeþit seçimi yanýnda dikkat edilecek önemli hususlardan biriside tohumluk yaþýdýr. Çünkü tohumluðun yaþý ile çimlenme ve çýkýþ yeteneði arasýnda sýký bir iliþki vardýr. Serin iklim tahýllarýnda çimlenme optimumu, cinslere göre 20-250C arasýndadýr. Bir çok bitkide olduðu gibi buðdayda belli bir optimum sýcaklýkta iyi bir çimlenme gösterir. Hasattan hemen sonra ekilen bazý çeþitlerin tohumlarý, optimum çimlenme ortamýnda da çimlenmeyebilirler. “Çimlenme durgunluðu” (dormansi) adý verilen bu durum, tohumun fizyolojik ve enzimatik olumunun tamamlanmamýþ olmasýndan ileri gelir. Çimlenme durgunluðu, hasat dönemi nemli olan ülke ve bölgelerde, tohumun zamansýz çimlenmesini önlemesi bakýmýndan istenen bir durumdur. Yurdumuz serin iklim tahýllarý üretiminde, çimlenme durgunluðu problemi yoktur. Hasat zamaný ile ekim zamaný arasýndaki sürenin uzun olduðu yörelerde dormansi özelliði bu süre içinde kaybolur. Bazý çeþitlerde de dormansi özelliði genetik olarak bulunmaz ve bu çeþitler doðrudan ekilebilir. Uzun yýllar depolanan tohumlar, özellikle yüksek sýcaklýklarda, zayýf bir çýkýþ gösterir.
Çeþit seçiminde dikkat edilecek ilk husus, yetiþtirilecek çeþidin o yörenin ekolojik þartlarýna uyum saðlayabilme ve maksimum verimi gerçekleþtirebilme yeteneðinde olmasýdýr. Bir çeþitte bulunmasý gerek özellikler aþaðýda sýralanmýþtýr.
· Bölgeye uyum saðlamalý.
· Verim potansiyeli ve kalitesi yüksek olmalý.
· Bölgede mevcut olan hastalýk ve zararlýlara dayanýklý veya toleranslý olmalý.
· Kuraða, soðuða ve yatmaya dayanýklý olmalý,
· Yörenin vejatasyon süresine uyabilmeli,
· Harman olma kabiliyeti iyi olmalý,
· Dane dökmeye dayanýklý olmalý,
· Hasat öncesi çimlenmeye hassas olmamalý,
· Sapý yeterince saðlam olmalý,
Çeþit Geliþtirme
Islah çalýþmalarý, dünyada ve ülkemizde, verimliliðin ve kalitenin yükseltilmesinde asýl katkýyý saðlamýþlardýr ve saðlamaya da devam etmektedir. Ülkemizde, buðdayda çeþit geliþtirme konusundaki çalýþmalarýn tamamýna yakýn bir kýsmý kamuya ait araþtýrma kuruluþlarý tarafýndan yapýlmaktadýr. Bununla beraber bu konuda özel kuruluþlarýn payý az da olsa giderek artmaktadýr.
Kendine döllenen tahýllarda, çeþit geliþtirmede iki önemli aþama vardýr, üzerinde çalýþýlacak populasyonu oluþturmak ve bu populasyondan üstün genotipleri seçerek tescil ettirmek. Melezleme, mutasyon ve biyoteknolojik yöntemlerin kullanýlmasýyla geliþtirilen temel populasyondan seçilen bitkiler çeþitli kademelerde test edilir. Erken kademelerde hastalýk ve kalite özellikleri; ileri kademede verim, kalite ve farklý çevrelere uyumlarý açýsýndan hat/çeþit adaylarý test edilir. Ýleri çýkan çeþit aday veya adaylarý üç yýl süreyle Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðýna baðlý Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi tarafýndan önerilen yörelerde verim, kalite ve hastalýk ve zararlýlara tepkileri bakýmýndan denenir. Deneme sonunda uygun görülen çeþit adaylarý tescil edilerek çiftçimizin hizmetine sunulur.
Çeþit geliþtirme esnasýnda her ýslahçý, bulunduðu bölge önceliklerine göre ýslah amaçlarýný belirler. Islah programlarýnýn en önemli ve deðiþmez amacý verimi yükseltmektir. Sonraki amaçlar çeþidin ekileceði bölgenin özelliklerine ve çeþidin kullanýlma amacýna göre deðiþir. Bazý ýslah programlarýnda kalite, verimden sonra önemli olabileceði gibi bazý programlarda hastalýklara dayanýklýlýk daha öncelikli olabilir.
Çeþitlerin önemli özelliklerinden biriside farklý iklim ve yetiþtirme tekniklerine adapte olmalarýdýr. Ekmeklik ve makarnalýk buðday çeþitlerinin gübre ihtiyaçlarý farklý olduðu gibi, sulu ve kuru þartlarda ekilen çeþitlerin gübre ihtiyaçlarý farklýdýr.
Bu programda teknik konulara fazla girmeden Ýç Anadolu ve Geçit Bölgelerimiz için geliþtirilmiþ bazý hububat çeþitleri üzerinde durmak istiyorum. Bu çeþitler, Ülkemizde faaliyet gösteren araþtýrma kuruluþlarýmýz tarafýndan kendi öz genetik materyalimiz ile birlikte dünyanýn deðiþik ülkelerinden temin edilen deðerli materyallerin kullanýlmasý ile elde edilmiþlerdir. Yeni geliþtirilen çeþitlerin verim, kalite ve diðer iyi özelliklerini kýsa sürede ülke ekonomisine yansýtabilmek için üreticilerin bilgilendirilmesi, bu çeþitlerin tohumluk üretiminin hýzla gerçekleþtirilmesi ve hýzla üretim alanlarýnýn artýrýlmasý gerekmektedir.
Ýç Anadolu ?artlarýnda Önerilebilecek Bazý Buðday Çeþitleri
Ekmeklik Buðdaylar
Gerek 79
Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan 1979 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Kýþa ve kuraða dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti yüksektir. Daneleri orta irilikte, beyaz ve ikinci sýnýf ekmeklik kalitesindedir. Hastalýklardan sürmeye dayanýklý, rastýða hassas ve paslara orta hassastýr. Adaptasyon kabiliyeti iyi olup, Ýç Anadolu, Kuzey ve Batý Geçit Bölgelerine iyi uyum gösteren, verim yönünden oldukça istikrarlý bir çeþittir. Eski bir çeþit olup ekim alanýna yeni çeþitler girmektedir.
Gün 91
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta uzun boylu, saðlam saplý, beyaz kavuzlu ve kýlçýklý, daneleri orta irilikte, kýrmýzý sert, birinci sýnýf bir ekmeklik buðdaydýr. Kýþa ve yatmaya dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklara toleranslýdýr. Orta Anadolu ve Geçit bölgelerinin yarý taban, taban ve yüksek alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Daðdaþ 94
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1994 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Sapý orta uzunlukta ve saðlam olup, bir defa sulandýðýnda yatmaya toleranslýdýr. Baþaklar kýlçýklý ve beyaz kavuzludur. Dane orta irilikte ve çok serttir. Ýkinci sýnýf bir ekmeklik buðday olmasýna raðmen bulgurluk özelliði iyidir. Kýþa, kuraða, yatmaya dayanýklý, orta erkenci ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Yaprak hastalýklarýna tarla þartlarýnda dayanýklýdýr. Rastýða hassastýr. Adaptasyon kabiliyeti oldukça geniþ olup, Orta Anadolu, Kuzey ve Batý Geçit Bölgelerine uyum saðlayabilen ve verim istikrarý iyidir.
Bezostaya 1
Rusya orjinli bir çeþit olup, 1970 yýlýnda Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan tescil ettirilmiþtir. Orta boylu ve saðlam saplý, kýlçýksýz, beyaz kavuzlu, danesi kýrmýzý, iri, sert ve birinci sýnýf ekmeklik bir çeþittir. Kýþa ve yatmaya mukavim, orta erkenci, dane dökmeyen ve harma olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklardan sürme, rastýk ve paslara orta derecede hasssastýr. Son yýllarda sulanan alanlarda kök ve kök boðazý hastalýklarýndan oldukça etkilenmektedir. Adaptasyon kabiliyeti oldukça iyidir.
Kýnacý 97
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1997 yýlýnda sulu alanlar için tescil ettirilmiþtir. Kýþa dayanýklýdýr. Orta boylu, yatmaya dayanýklý, baþak rengi beyaz ve kýlçýklýdýr. Dane rengi kýrmýzý, yarý sert yapýda ve ekmeklik kalitesi orta-iyi bir çeþittir. Dane dökme problemi olmadýðýndan hasat öncesi kayýplarý düþüktür. Çeþit suyu sevdiði ve gübreye iyi karþýlýk verdiði için ilkbahardan itibaren yapýlacak sulama sayýsýnýn en az iki, normalde 3 kere yapýlmasý tavsiye edilmektedir. Tarla þartlarýnda yaprak, çiçek ve kök hastalýklarýna dayanýklýdýr. Yüksek verim potansiyeli olan bu çeþit taban, yaðýþý yüksek veya sulama sýkýntýsý olmayan alanlara tavsiye edilmektedir.
Makarnalýk Buðdaylar
Kunduru 1149
Geçit Kuþaðý Tarýmsal Araþtýrma Enstitüsü tarafýndan 1967 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta Anadolu’da kuru þartlarda tavsiye edilebilecek tek çeþittir. Boyu uzun ve sap saðlamlýðý zayýftýr. Kýlçýklý ve kahve renkli kavuzludur. Daneler amber renkli ve iridir. Kýþa ve kuraða mukavemeti iyi, orta erkenci, yatmaya orta derecede dayanýklý, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Hastalýklardan sarý ve kahverengi pasa orta derecede dayanýklý, rastýk ve kara pasa hassastýr. Dönmeye dayanýklý, makarnalýk kalitesi iyi, adaptasyon kabiliyeti geniþtþir. Orta Anadolu, Geçit Bölgeleri ve Trakya’nýn makarnalýk buðday yetiþtiren yarý taban ve kýr-bayýr alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Kýzaltan 91
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Boyu orta-uzun, saðlam saplý, kýlçýklý ve kahverengi kavuzludur. Daneleri amber renkli ve orta iriliktedir. Kýþa, kuraða, yatmaya dayanýklý, orta erkenci, dane dökmeyen ve harman olma kabiliyeti iyi bir çeþittir. Sürme ve rastýða dayanýklý ve paslara orta hasssastýr. Dönmesi az, makarnalýk kalitesi iyi, adaptasyon kabiliyeti geniþ ve verim istikrarý iyidir. Orta Anadolu ve Geçit Bölgelerine tavsiye edilmektedir.
Ç-1252
Tarla Bitkileri Merkez Araþtýrma Enstitüsü tarafýnda 1991 yýlýnda tescil ettirilmiþtir. Orta boylu, kýlçýklý ve kahverengi kavuzlu, baþaklarý uzun ve saðlam saplý bir çeþittir. Gübreleme uygun þekilde yapýldýðýnda dönme problemi yoktur ve makarnalýk kalitesi çok iyidir. Dane dökmez ve harman olma kabiliyeti iyidir. Sarý pasa orta hassas, rastýða ve sürmeye dayanýklýdýr. Orta Anadolu ve Geçit bölgelerinin yarý taban ve taban ve geç ilkbahar donlarýnýn görüldüðü, kýþý sert geçen soðuk yerlere önerilmektedir.
Seçuklu 97
Bahri Daðdaþ Milletlerarasý Kýþlýk Hububat Araþtýrma Merkezi tarafýndan 1997 yýlýnda taban ve sulu alanlar için tescil ettirilmiþtir. Orta boylu, yatmaya dayanýklý, açýk kahverengi baþaklý ve kýlçýklýdýr. Daneler amber renginde ve camsýdýr. Dane dökmeyen, harman olma kabiliyeti iyi, dönmeye dayanýklý ve makarnalýk kalitesi yüksektir. Tarla þartlarýnda paslara, sürme ve rastýða dayanýklýdýr. Yüksek verim potansiyeli olan bu çeþit Orta Anadolu ve Geçiþ bölgelerinin taban ve sulu alanlarýna tavsiye edilmektedir.
Yukarýda verilen çeþitler yanýnda araþtýrma kuruluþlarýmýz tarafýndan geliþtirilerek 1998 yýlý içerisinde kuru ve sulu alanlar için tescili yapýlan çok sayýda yeni ekmeklik ve makarnalýk buðday çeþitlerimiz vardýr. ?u anda çiftçiye verecek düzeyde tohumluk üretimi olmadýðý için bu çeþitlerden bahsedilmeyecektir. Önümüzdeki yýllarda bu çeþitlerin çiftçimizin hizmetinde olmasý beklenmektedir.
.Kaynak : ziraatci.com
