Tweet
Toprak bilimciler, toprağı tanımlama ve onu anlama konusunda çok değişik yaklaşımlar üzerinde durmuşlardır. Toprağı hangi yönleriyle ele almanın daha kullanışlı ve kolay olacağı veya amaca en uygun teşhis ve tanımlama kriterlerinin neler olabileceği üzerinde çalışılmaktadır. Elbette ki değişik amaçlarla, çok belirleyici yaklaşımlar da ortaya konulmuştur. Bununla birlikte son yıllarda toprak kullanıcılarının isteklerine daha uygun bir yaklaşım olarak, toprak kalitesi kavramı üzerinde durulmaktadır. Topraklar çok değişik ve karmaşık özellikleriyle tanımlanabilirler. Fakat, sıradan bir toprak kullanıcısı, bu karmaşık özelliklerle uğraşmaktan çok, onun herhangi bir kullanım için ne kadar uygun olduğunu, diğer bir ifade ile materyal kalitesini ve bu kalitenin nasıl belirlenip geliştirilebileceğini bilmek ister.
Bu notlarda, toprağı, toprak kalitesi yaklaşımı ile ele alacak ve daha çok bu açıdan tanımlamaya çalışacağız. Bunun için de;
Toprak kalitesi nedir ? t
- Belirlenebilir mi ?
- Nasıl korunur ve geliştirilir ?
sorularına cevap verecek ve bu cevapları tartışacağız.
Toprak kalitesi; doğal veya yönetim altındaki bir ekosistemde, herhangi bir toprak çeşidinin, bitki ve hayvan üretkenliğini sağlama ve sürdürme, hava ve su kalitesini koruma ve geliştirme * ve insan sağlığı ve yaşama ortamını destekleme kapasitesidir. Çok kısa bir şekil de ise, toprağın herhangi bir kullanım için uygunluk derecesidir şeklinde de tanımlanabilir.
Toprak kalitesi kavramı üç temel bileşen içerir, bunlar;
1. Üretkenlik: Toprağın bitki ve diğer biyolojik üretkenliği sağlama yeteneği,
2. Çevresel Kalite: Toprağın çevresel bulaşmalar, patojenler ve bozulma unsurlarının
etkilerini azaltma yeteneği,
3. Sağlık: Toprak kalitesi, ile bitki, hayvan ve insan sağlığı arasındaki ilişkidir.
Bu üç bileşen ve bu bileşenlerin ilişkileri şu şekilde açıklanabilir. Toprakların korunması ve geliştirilmesi halinde, sağlıklı ve kaliteli toprak varlığı ortaya çıkar. Bu topraklar üzerinde yeterli ve kaliteli bitkisel ürünler, bunlarla da yeterli ve kaliteli hayvansal üretim ile bitkisel ve hayvansal gıdalar, sonuç ta da SAĞLIKLI TOPLUM ortaya çıkar.
Toprak kalitesi üzerine yapılan çalışmaların çoğu, toprak koşullarını doğru bir şekilde değerlendirebilecek, basit bir toprak özellikleri grubu veya minimum veri setini tanımlamaya odaklanmış durumdadır. Değişik kullanımlar için, toprak kalitesini tanımlamada kullanılabilecek özelliklerin farklılık göstermesi doğaldır. Yine işin ayrıntı düzeyine bağlı olarak ta kalite belirlemesinde kullanılacak özellik sayısı değişecektir. Bununla birlikte öyle toprak özellikleri de vardır ki, toprak ile ilgili bütün çalışmalarda mutlaka belirlenir. Zira bu tür özelliklerin, toprağın tüm nitelikleri üzerine doğrudan veya dolaylı etkileri söz konusudur. Bu nedenle, bu tür özellikler temel toprak özellikleri olarak ele alınır. Yine, kullanım amacı da toprak kalite göstergelerinin seçiminde etkili olacağından, bu metin de daha çok toprağın bitkisel üretim ortamı olarak kullanılacağı dikkate alınarak, toprak kalitesinin belirlenmesine çalışılacaktır.
O halde, "toprak kalitesi nasıl belirlenecek ve nasıl ifade edilecektir ?" sorusu üzerinde durmak gerekir. Toprak kalitesi tek parametreli bir nitelik değildir. Daha önceleri yapılmış ve son yıllarda yürütülmekte olan birçok çalışma da, minimum veri seti olarak tanımlanacak bir özellik grubu kullanılarak, bazı matematiksel yaklaşımlar ile bir kalite indeksi geliştirilmeye gayret edilmektedir. Fakat, geliştirilmiş birçok ölçüte rağmen henüz değişik amaçlarla kullanılabilecek ve yaygın kabul görmüş matematiksel bir çözüm yoktur. Bununla birlikte diğer bir yaklaşım olan toprak kalitesini, bazı gösterge özelliklerle inceleme gayretleri daha geniş kabul görmektedir. Bu yöntemde, kullanım amacı doğrultusunda belirleyici olan toprak özellikleri üzerinde durulur ve bu özellikler toprak kalitesi göstergeleri olarak tanımlanır. Burada da toprak kalite göstergesi olarak kullanılan toprak özelliklerinin ne olduğu, bitkisel üretim açısından önemi, değişimi veya geliştirilmesi ile ilgili yöntem ve öneriler üzerinde durulmaya çalışılacaktır.
Kaynak: Bitki Üretiminde Kullanılan Ortam Materyalleri
Prof. Dr. Mesut AKGÜL
Bu notlarda, toprağı, toprak kalitesi yaklaşımı ile ele alacak ve daha çok bu açıdan tanımlamaya çalışacağız. Bunun için de;
Toprak kalitesi nedir ? t
- Belirlenebilir mi ?
- Nasıl korunur ve geliştirilir ?
sorularına cevap verecek ve bu cevapları tartışacağız.
Toprak kalitesi; doğal veya yönetim altındaki bir ekosistemde, herhangi bir toprak çeşidinin, bitki ve hayvan üretkenliğini sağlama ve sürdürme, hava ve su kalitesini koruma ve geliştirme * ve insan sağlığı ve yaşama ortamını destekleme kapasitesidir. Çok kısa bir şekil de ise, toprağın herhangi bir kullanım için uygunluk derecesidir şeklinde de tanımlanabilir.
Toprak kalitesi kavramı üç temel bileşen içerir, bunlar;
1. Üretkenlik: Toprağın bitki ve diğer biyolojik üretkenliği sağlama yeteneği,
2. Çevresel Kalite: Toprağın çevresel bulaşmalar, patojenler ve bozulma unsurlarının
etkilerini azaltma yeteneği,
3. Sağlık: Toprak kalitesi, ile bitki, hayvan ve insan sağlığı arasındaki ilişkidir.
Bu üç bileşen ve bu bileşenlerin ilişkileri şu şekilde açıklanabilir. Toprakların korunması ve geliştirilmesi halinde, sağlıklı ve kaliteli toprak varlığı ortaya çıkar. Bu topraklar üzerinde yeterli ve kaliteli bitkisel ürünler, bunlarla da yeterli ve kaliteli hayvansal üretim ile bitkisel ve hayvansal gıdalar, sonuç ta da SAĞLIKLI TOPLUM ortaya çıkar.
Toprak kalitesi üzerine yapılan çalışmaların çoğu, toprak koşullarını doğru bir şekilde değerlendirebilecek, basit bir toprak özellikleri grubu veya minimum veri setini tanımlamaya odaklanmış durumdadır. Değişik kullanımlar için, toprak kalitesini tanımlamada kullanılabilecek özelliklerin farklılık göstermesi doğaldır. Yine işin ayrıntı düzeyine bağlı olarak ta kalite belirlemesinde kullanılacak özellik sayısı değişecektir. Bununla birlikte öyle toprak özellikleri de vardır ki, toprak ile ilgili bütün çalışmalarda mutlaka belirlenir. Zira bu tür özelliklerin, toprağın tüm nitelikleri üzerine doğrudan veya dolaylı etkileri söz konusudur. Bu nedenle, bu tür özellikler temel toprak özellikleri olarak ele alınır. Yine, kullanım amacı da toprak kalite göstergelerinin seçiminde etkili olacağından, bu metin de daha çok toprağın bitkisel üretim ortamı olarak kullanılacağı dikkate alınarak, toprak kalitesinin belirlenmesine çalışılacaktır.
O halde, "toprak kalitesi nasıl belirlenecek ve nasıl ifade edilecektir ?" sorusu üzerinde durmak gerekir. Toprak kalitesi tek parametreli bir nitelik değildir. Daha önceleri yapılmış ve son yıllarda yürütülmekte olan birçok çalışma da, minimum veri seti olarak tanımlanacak bir özellik grubu kullanılarak, bazı matematiksel yaklaşımlar ile bir kalite indeksi geliştirilmeye gayret edilmektedir. Fakat, geliştirilmiş birçok ölçüte rağmen henüz değişik amaçlarla kullanılabilecek ve yaygın kabul görmüş matematiksel bir çözüm yoktur. Bununla birlikte diğer bir yaklaşım olan toprak kalitesini, bazı gösterge özelliklerle inceleme gayretleri daha geniş kabul görmektedir. Bu yöntemde, kullanım amacı doğrultusunda belirleyici olan toprak özellikleri üzerinde durulur ve bu özellikler toprak kalitesi göstergeleri olarak tanımlanır. Burada da toprak kalite göstergesi olarak kullanılan toprak özelliklerinin ne olduğu, bitkisel üretim açısından önemi, değişimi veya geliştirilmesi ile ilgili yöntem ve öneriler üzerinde durulmaya çalışılacaktır.
Kaynak: Bitki Üretiminde Kullanılan Ortam Materyalleri
Prof. Dr. Mesut AKGÜL
Comment