Toprağın fiziksel özellikleri

[selsarac]

TOPRAĞIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ
1- Toprağın bünyesi (textüre). Bünye (textür) muhtelif çaptaki zerrelerin karışım oranını ifade eder. Topraklar bünye bakımından, üst tabakasındaki inorganik maddelerin yüzde oranlarına göre sınıflandırılırlar. Tek bir cins zerreden ibaret topraklara çok ender olarak rastlanır. Zirai toprakların ekserisi tınlı topraklardır. Amerikan sisteminde topraklar; bünye bakımından 20 sınıfa ayrılmaktadır. Tınlıkum, Kumlutın, Tın, Siltlitın, Siltlikillitın, Killitın, Kil, bizim pratikte en çok önemli bünye sınıflarını tayin etmekte kullanılan üçgen bunun yanında parmakların temas duygusu ile de toprağın hangi bünyede olduğu anlaşılabilir. Kum, pürüzlü hissini verir, sert sert ele dokunur. Şilt, kuru iken un gibi bir his verir, yaşken orta derecede plastiktir.

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Toprakta kil oranı arttıkça toprağın su tutma gücü artar, buna karşılık havalanması azalır,geç ısınır soğur ve biyolojik bakımından inaktif (aktif olmayan ) hale gelir. Toprakta kum oranı arttıkça havalanma ve ısınma özellikleri düzelir, fakat su tutma kabiliyeti azalır, bitkiler su sıkıntısı çeker. Toprak bünyesi ile önemli toprak özellikleri arasındaki ilişki genel olarak yukarıdaki çizelgede verilmiştir.
Toprak tekstürünün (Topraktaki kil, mil ve kum oranı) bilinmesi, toprağın pek çok önemli özellikleri ve bunların bitki yetiştirme ile ilişkileri üzerinde çok yakından etkilidir. Bu önemli ilişkileri maddeler halinde şu şekilde sıralayabiliriz.
1- Suyun ve havanın toprağa girişi ve toprak içerisindeki karakterleri, direkt olarak toprak tekstürüne
bağlıdır.
2- Toprağın ısı geçirgenliği üzerine tekstürel yapının önemli etkisi vardır.
3- Suyun ve bitki besin maddelerinin toprakta depolanması ve bitkilere yarayışlılığı doğrudan toprak
tekstürüne bağlıdır.
4- Toprakta oluşan fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal olayların oluşum hızları üzerinde toprak tekstürü
önemli etkiye sahiptir.
5- Toprak porozitesi(Toprak porozitesi:Toprak hacminin katı taneler tarafından işgal edilmeyen yüzdesi
olarak tanımlanır.) toprakların volüm ağırlık ve özgül ağırlıkları, toprak tekstürüne bağlıdır.
6- Uygulanan ziraat sistemi (Sulu-kuru ziraat) ve toprak işleme şekilleri üzerinde tekstürün önemli etkisi
vardır.
7- Toprakların bitki yetişmesine elverişli olabilme kabiliyeti yönünden değerlendirilmesinde tekstür önemli
bir ayırım ölçüsüdür.
■ 8- Agregatlaşma ve toprak strüktür (Toprak tavı) oluşumu üzerinde toprak tekstürü doğrudan etkilidir.
Toprağın yapısı topraktaki kum, kil veya mil gibi primer parçacıklardan herhangi birinin fazla olması halinde toprakta teksel yapı meydana gelir. Primer toprak minerallerin dengeli halde bulunması ve bu primer parçacıkların bakterilerin çıkardıkları salgılar veya bitki köklerin çıkardığı salgılarla yapışma neticesinde meydana gelen kümeciklere AGREGAT denir.
1-b) İnorganik toprak maddeleri: Toprağın iskeletini teşkil eden zerreler çaplarına göre muhtelif kısımlara ayrılır. 2mm.'den daha büyük çapta olan maddeler kaba gurubu teşkil ederler. Bunlar, taşlar ve çakıllardır. 2 mm. 'den daha küçük çapta olan zerreler ise ince guruba girerler ki bunlar kum, şilt ve kilden ibaret olan bu zerreler toprak tasnifinde esas olarak alınırlar.
1-c) Toprak zerrelerin fiziksel özellikleri :2 mm. 'den daha büyük çapta olan çakıl ve taşlarla kaba kumlar toprakta bağımsız parçalar olarak bulunurlar, su tutma kapasiteleri düşüktür. Yapışma ve plastikiyet göstermezler, suyu çabuk sızdırırlar onun için kurudurlar, havalanma ve ısınmaları iyidir. Bunlara kolay işlenmelerinden dolayı hafif topraklar denir. İnce kumların yoğun olduğu topraklar çakıllı ve kaba kumlara nazaran daha fazla su tutarlar ve daha yapışkandırlar. Topraktaki şilt ve kilin fena vasıflarını giderdiği için yeter miktarda kum bulunması arzulanır. Şilt, ince kumla kil arasında bir özelliğe sahiptir. Kil ise kolloitlerce zengin olmasından dolayı ıslakken yapışkan ve fazla plastiktir. Çok su tutar suyu yavaş sızdırır. Kuruyunca büzülür ve çatlar havasız ve soğuktur, killi topraklar zor işlendiklerinden dolayı ağır topraklar diye isimlendirilirler. TIN Muhtelif zerrelerin kum, şilt, kil karışımına verilen addır.
1-d)Toprak zerrelerin alanı : Topraktaki zerreler küçüldükçe, alanlarının toplamı büyük oranda artar.
1-e) Toprağın Profili: Toprağın dikey olarak kesidi tetkik edildiği zaman bir takım tabakalar görülür ki buna toprağın profili denir. Tabakaların her birine HORİZON adı verilmektedir.
Toprakta yukarıdan aşağıya doğru üç esas horizon görülür. Bunlar A,B ve C harfleri ile gösterilir.

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

A HORİZONU : Organik maddece zengin ve mikroorganizma faaliyetinin fazla olduğu profilin en üst katını teşkil eden bu horizonun büyük bir kısmı pullukla işlenir. Bitki köklerinin çoğu, bu kısımda görülür. Münhal besin maddelerince zengin olan bu tabaka, bitki besinlerinin çoğunu sağlar.
B HORİZONU : A Horizonunun altında ve genel olarak ondan daha açık fakat canlı bir renk gösteren Pbakadır. Daha ziyade prizma ve blok şeklinde bir strüktüre sahiptir. Toprağın su ve besin deposudur. Bu kısım, toprağın verimliliğine büyük etki yapar. A+B=SOLUM' dur ki asıl toprak budur.
C HORİZONU : B Horizonunun altındaki ana materyaldir. Henüz toprak karakterini almamıştır. Bu kısımda mikroorganizma faaliyeti pek önemsiz derecededir

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Toprağın Özgül Ağırlığı ve Volüm Ağırlığı :
2-a)Toprağın Özgül Ağırlığı: Hiçbir boşluk kalmaksızın toprağın katı maddelerinin 1cm 3> ünün gr. cinsinden ağırlığına "toprağın özgül ağırlığı" denir. Pikometre denen bir aletle tayin edilir. Organik maddenin özgül ağırlığı1,2-1,7 arasında olduğu halde organik madde bulunmayan toprakların özgül ağırlığı 2,6 - 2,7 arasındadır.
2-b)Toprağın Volüm Ağırlığı: Toprağın boşlukları ile birlikte ve tabii halinde belirli birvolümünün ağırlığına "toprağın volüm ağırlığı" denir.
3- Toprağın Boşluk Hacmi- Porozite :
Toprağın katı maddeler tarafından işgal edilmeyen genel hacmine toprağın "boşluk hacmi" denir. Genel olarak toprağın boşlukları hem su hem de hava ile doludur. Porozite ve gözeneklerin durumu bitki yetiştirilmesi bakımından çok önemlidir. Kumlu topraklar kapilar boşlukları pek az olduğu için az su tutar fakat havalıdır. Killi topraklar ise fazla su tutar fakat kapilar olmayan boşlukları az olduğu için havasızdır. En iyi toprak kapilar ve kapilar olmayan boşlukları eşit durumdaki topraktır. Organik madde poroziteyi çoğaltır.

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Toprak Kıvamı:
Toprak zerrelerinin kohezyon ve adhezyon hassalarından ileri gelen kopma ve deformasyona karşı koyma özelliğine KIVAM denir.
KOHEZYON : Toprak zerrelerinin birbirlerini çekme özelliğine kohezyon veya toprağın bağlanış kuvveti denir.
ADHEZYON : Toprak zerrelerinin ziraat aletlerine yapışma özelliğine adhezyon denir. Kilde en fazla, kumda en azdır. Ümüste orta derecededir
Kıvamın belirtilmesinde kullanılabilecek başlıca ölçüler.
Toprağın yer çekimine, basınca, itme çekmeye karşı durumu
Toprak kitlesinin yabancı maddelere yapışma derecesi
Gözlem yapan şahsın parmakları arasında sıkıştırdığı toprak kitlesinden aldığı duygulardır.
Bu ölçüler esas alındığı takdirde toprak kıvamı, baskı ve yoğrulmaya karşı, direnç, dağılabilirlik, plastiklik ve yapışkanlık toprak özelliklerini içermektedir.

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Yaşken kıvam :
a) Yapışkanlık; diğer maddelere yapışma yani adezyon özelliğidir.
I) Hiç yapışkan değil,
II) Hafif yapışkan,

III) Yapışkan,
IV) Çok yapışkan
b)Plastikiyet; tatbik edilen bir basınç etkisi ile, devamlı olarak şekil değiştirme ve basınç kaldırıldıktan sonra bu şekli muhafaza etme kabiliyetidir. Plastikiyete, mukavemet derecesi de denmektedir.
I) Hiç plastik değil,
II) Hafif plastik,

III) Plastik,
IV) Çok plastik.
Nemli Halde Kıvam :
I) Gevşek,
II) Çok kolay ufalanan,

III) Kolay ufalanan
IV) Sıkı,
V) Son derece sıkı
Kuru Halde Kıvam :
I) Gevşek,
II) Yumuşak,

III) Hafif Sert,
IV) Sert,
V) Çok sert,
VI) Çok fazla sert

[selsarac]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Çimentolaşma :
I) Hafif çimentolaşmış,
II) Kuvvetli çimentolaşmış,
III)Katılaşmış.

[mustafaduru]

Cevap: Toprağın fiziksel özellikleri

Sayın Selsarac;
Toprak yapısına dönük olarak vermiş olduğunuz bilgiler için çok teşekkür ederim. Sağolun. Ama somuta yönelik bazı bilgilere çok ihtiyacım var. O nedenle Siz'inle doğrudan bağlantı kurmak ve Toroslar içinde 7-8 yıldır yoğun biçimde uğraştığımız ciddi büyüklükte bir deneme bahçesinin (Gülnarbahçem) toprak yapısı üzerine yardımınıza ihtiyacım var.
Haaberleşebilmek için e-mail adresim: [email protected]
Ayrıca kablolu telefon mümkün olursa ben istediğiniz zamanda arayabilir ve sorunlarımı doğrudan aktarabilirim.
İlginiz ve yardımlarınız için şimdiden çok teşekkür ederim.
Mustafa Duru
Almanya