2011 Bereket Tv Bitki Besleme
Mehmet Emin Şahin(Tarım Bakanlığı Müşaviri)
Sadettin Çakır(İstanbul İl Özel İdaresi Zıraat Mühendisi)
Bitki Koruma Programı , Konu: Bitki Besleme

M.E : Gübreleme nedir?
S.Ç : Gübreleme,bitkilerin ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin topraktan bulamadığı kısmın dışarıdan verilmesi. Toprakta yetersiz olanların fiksasyon yollar ile alınamaması ile verilmesi diyebilirz.

M.E : Gübrelemede hangi maddeler kullanılır? Gübre denincee çiftçilerin aklına gelen çuvalların üzerindeki maddelerden mi ibarettir?
S.Ç : Bitkinin besin maddesi ihtiyaclarını karşılayan makro yani ana elementler ve iz miktarda bitkiye ihtiyaç olan 2 sınıfta topluyoruz. Öncelikle 1. Sınıfta ele aldıgımız makro yani ana elementler,bitkinin birinci planda olan elementleridir. Asıl etkisini gösterdiği elementler vardır. Gübre çuvalları ve ambalajların üzerinde görürüz. N,p,k , Ca ve Mg yazar. Bunlar makro elementlerin simgeleridir. Ambalajın içindeki yani gübrenin içindeki elementlerin ne kadar olduğunu belirtir.

M.E : Makro diye tabir ettiklerimiz nelerdir?
S.Ç : Bitkinin en çok ihtiyaç duyduğu besin maddeleridir. Bunlar Azot,fosfor,potasyum,kalsiyum ve magnezyum gelir. Günümüzde çiftçimiz daha çok (npk) Azot,fosfor,potasyumu kullanır.

M.E : Gübre çeşitleri derken sadece kimyasal gübreleri çeşit olarak gösterebilir ama Tarım bakanlığı bunları kullanılmasının faydası varken hayvan gübresinin kullanılmasını söylemiştir. Daha faydalı olduğu bilinmektedir. Benim burda ifade etmek istediğim şudur. Her türlü bitki artığını dal yaprak vs. Bunları gübre olarak kullanabilirmiyiz?
S.Ç : Belli işlemlerden geçirildikten sonra gübre olarak kullanabiliriz. Şuanda da bazı Belediyelerimiz bunu uygulamaktadır. Bunlarıda yeşil alanlarda kullanıyorlar.

M.E : Anız dediğimiz buğday tarlaların kenarlarındaki sap kurmuz dallar gibi maddeleri bilerek ya da bilmeyerek yakıyorlar. Çiftçimiz bunun ne kadar önemli olduğunu bilmiyor.
S.Ç : Özellikle bitki artıkların toprağa ıslah edici bir özellik veriyor. Bitki artıkları çok kısa ssürede toprağa girerek içindeki bakteriler ile birleşerek organik maddeye çeviriyor ve bakterileri çogaltıyor. Kök bölgedeki suyun ve maddelerin daha kolay alımını sağlamaktadır. Suyun tutulmasında çok büyük etkiye sahiptirler.

M.E : Toprakta 63 element var. Bunlar makro elementler,iz elementler ve diğer besin maddeleri.
S.Ç : Bu elementlerin hepsinin farklı farklı görevleri vardır. Örneğin klorofil bitkinin dışarıdan aldığı güneş ışığını fotosentez olarak dışarıya vermesine yarar. Bitkinin bir hücresidir. Bitkinin ihtiyacı olan enerjiyi sağlamaktadır. Klorofilin ana yapı taşıda magnezyumdur. İz elementler olarakta demir,çinko,bakır,bor,aliminyum ve silisyum gibi maddelerde vardır.

M.E : Gübreleme yapmadan önce Toprak tahlili veya yaprak tahlili yapmak doğrumudur? Yapılmalı mıdır? Tarım bakanlığımız çiftçimize bu konuda mali destek vermektedir ama çiftçimizin önemsememesinden dolayı yapılmamaktadır. Sizin görüşleriniz nelerdir?
S.Ç : Bize gelen çiftçilerde sorunları olduğu zaman bizden bir reçete bir çözüm istiyor. Öncelikle toprak tahlili ve su tahlili istiyoruz. Bize söylenende ne gerek var oluyor. Karşılaştığımız olaylar var ve biz topraktaki besin maddelerini bilmeden herhangibir işlem yapamayız. Dengesiz beslenme olduğu zaman yanlış müdahele olabilir. Böyle bir uygulama yapıldıgında da bitki verimi düşmektedir. Su tahlili ise suyun içindeki sodyum veya kalsiyum miktarı fazla olduğu zaman yani ph’ı yüksek olduğunda. Toprağın tansiyonu yükleniyor. Böyle olunca da önümüze engeller çıkıyor. Bu durumda da biz hem su tahlili ve hemde toprak tahlili istiyoruz.

M.E : Çok suyun kullanımı toprakta tuz maddesinin artmasına neden oluyor ve bitki yetişmez duruma gelmektedir.
S.Ç : Güneydoğu Anadoluda örnekleri vardır. Kuraklık ve fazla sulamadan dolayı toprakların tuzluluk oranı artmaktadır.

M.E : İlk başta da konuştuğumuz (npk) yani Azot bitkide ne işe yarar görevi nedir? Nasıl bitkiyi etkiler?
S.Ç : Bitkinin yeşil aksamını sağlayan Azottur. Yani bitkinin büyümesini sağlar. Çiçeklenmede yardımcı görevleri vardır.

M.E : Azot bitkide büyümeyi sağlıyor ise çokça vermemizin bir zararı varmıdır?
S.Ç : Azotu çok verdiğimiz zaman belli başlı elementlere etkileri vardır. Bazı minerallerin alımını etkiler. Bunlar Fosfor,Kalsiyum,Magnezyum vs. Yani hızlı büyüme yaşayan bir bitki fosfor alımında eksiklik yaşar ise bünyesinde özsuyunda şekerli suyun az bulunmasından dolayı dışarı çıkmaya çalışacaktır. Dışarı çıkma gerçekleştiği zaman bu şekerlenme böcegi cezbeder. Bitki bi yandan büyürken ise dışardan böcek populasyonunu teşvik ettiği için gelişimizi etkiler.


M.E : Azot bitkide bunları yapıyor. Buğdayda ne yapar veya herhangi bir bitkide nelere yol açar? Sizin dikat etmesi gerektiği dediğiniz bir şey varmı?
S.Ç : Arazideki yaptığımız çalışmalarda Tarladaki buğdaylarda azotun miktar olarak arttığı gözlenmektedir. Fosforun zayıf kalması sonucunda gevşek doku oluşturur ve buda engel yaratır. Bitkilerde kalsiyum alımını engellerseniz koruyucu kılcal tabakalar ve hücre duvarının zayıfladığı görülür ve bitki dış hastalıklara açık olur. Bunlara örnek buğdayda kök çürüklüğü oluşur. Önemli olan çok vermek değildir,dengeli beslemektir.

M.E : Nemli ve sıcak bölgelerde bu hastalıklar daha çok görülüyor. O bölgedeki çiftçilerimiz Azotlu gübre kullanırken dikkat etmesi gerekmektemidir?
S.Ç : Sıcak bölgede olan tarlalarımızda azotun fazlalığı bitkide dış doku yapısı zarar gelir. En fazla hastalığın meydana geldiği bölgelerdir. Çeltikte de azot yakması görülür. Hem sıcaklık hemde nemli olduğu için rutubetli bi ortam olur ve bunlar kök buğazı çürükleri yada azot yakmasını meydana getirir. Buda çiftçiye verim kaybını verir. Hastalıklara zemin hazırlanır. Azotu fazla verdiğiniz zaman tohum oluşumu tane oluşumu azalıyor. Özellikle yatan bitkide net belli oluyor.

M.E : Çiftçilerimizin kullandıkları gübrelerin pahalısı yada ucuzu arasında ne gibi farklar var? Çiftçilerimiz bunlardan nasıl yarar sağlayabilir?
S.Ç : Ne pahalı gübre nede ucuz gübre. Önemli olan bitkinin dengeli beslenmesi ihtiyac duyduğu minareli dengeli almasıdır. Bitkilerin kullanabilecegi belli bi miktar vardır. Azıda zarar çoguda zarar öenmli olan dengedir. Tahliller sonucu bunu belirleriz. Gösterişe gerek olmadan kullanabiliriz.

M.E : Peki gübreyi toprağa verdikten sonra hemen sulanmalımıdır? Ya da kendi haline bırakıp gübrelenmesinimi beklemeliyiz?
S.Ç : Açıkta bıraktıgımız gübrelemelerde güneşten veya çözünme etkenliğinden gaz çıkışından dolayı kayıplar oluşur. Fosfor ve magnezyumlu bitkide toprak altında olduğu için pek etki etmesede,azotlu gübrede güneşten ve sıcaklıktan dolayı buharlaşıp gidiyor. Bu tür yapılan hatalı gübrelemede %33 ünün faydalandığı görülür azotlu gübrenin.

M.E : Bitkideki önemli olan bir diğer element ise fosfordur. Bitkide ne işe yarar görevi nedir? Fazlalığı neye sebep olur? Eksikliğinde ise bitkide ne gibi sıkıntılar yaşarız?
S.Ç : Fosfor denildiği zaman aklımıza ilk gelen,çiçek ve köktür. Çünkü bitkide generatif aksamlarda rol oynar. Tohum ve çiçeklere birde köklere 1. Derecede etkilidir. Fosforun eksikliğinde bitkide kök oluşumunu etkiler ve gecikmesine neden olur yani bu yüzden bitki kökten aldığı besin maddelerinin artık alamaması durumuna neden olur ve engellenir. Fazla verildiğinde ise bu sefer fiksasyon dediğimiz topraktan alınacak elementleri engellediği için fosforun yapması gerekenleri direk engeller. Bizim bitkilerimizin tümü 1. Dönem dediğimiz yani yeşil aksamının çıkmaya başladığı zamanın %30 unu ele alır. Buda yaklaşık olarak çiçeklenmenin orta kısmına kadar olan yeri alır. Geri kalan %70ini ise diğer zamanlarda kullanır. İlk dönem içinde fosforlu gübre yapmak bizim için çok öenmlidir. Bu yüzdende fosforlu gübrelemeyi mutlaka ilk dönemde yapmamız gerekmektedir.

M.E : Fosforlu gübre daha çok hangi elementleri tutuyor?
S.Ç : Demir,çinko,mangan aliminyum gibi besin elementleri elinde tutar. Toprakta olsa bile bitki bu elementleri alamaz.