Gıda Üretmeyen Süs Bitkileri B-Reçete Kapsamından Çıkarılmalı mı?

Bir meyve üreticisi ile peyzaj fidanlığı sahibinin aynı bitki koruma ürününü satın almak istemesi, aynı riske sahip iki kullanım anlamına gelmez. Meyve üretiminde ürün doğrudan tüketicinin sofrasına gidebilir; süs ağacı ise parkta, bahçede veya kent peyzajında kullanılacaktır. Bu farkın mevzuata yansıması gerekir.

Ama buradan “Süs bitkisi yenmiyor, o hâlde kimyasal ilaçların satışı ve uygulanması izlenmesin” sonucuna da ulaşamayız. Bir fidanlıkta bitkileri budayan çalışan, uygulamadan sonra yapraklara dokunur. İlaçlanan süs ağacı daha sonra ev bahçesine veya kamuya açık alana dikilebilir. Açık alandaki püskürtüntü rüzgârla taşınabilir; saksılı üretimden çıkan drenaj suyu başka ortamlara ulaşabilir. Çiçekli süs bitkileri arı ve başka böceklerle temas edebilir.

Gıda kalıntısı riski ile pestisitin insan ve çevre üzerindeki toplam riski aynı şey değildir. Sektör açısından tartışmanın başlangıç noktası bu olmalı.

B-Reçete Türkiye'de 1 Temmuz 2026 itibarıyla 81 ilde uygulamaya alındı. Bunun süs bitkilerine etkisini Özgür Bahçeci'nin 22. yazısında kayıt, reçete, uygulayıcı yetkisi ve fidanlıkların üretim alanı üzerinden incelemiştik. Şimdi daha zor bir politika sorusu soruyoruz: Gıda üretmeyen süs bitkilerini bu sistemin dışına çıkarmak mı, yoksa aynı güvenlik amacını koruyup sektöre uygun bir kayıt ve denetim modeli oluşturmak mı daha doğru?

Bu sorunun cevabını Türkiye'deki mevzuatla sınırlamayacağım. Avrupa Birliği'nin ürün ruhsatlandırma ve küçük kullanım alanı sistemi, ABD'nin ticari fidanlık işçi koruma kuralları ve İngiltere'nin profesyonel pestisit kayıt yükümlülükleri de karşılaştırılacak.

Önce “kapsamdan çıkarmak” ne demek, onu ayıralım

Sektörde birbirinden farklı dört talep aynı cümleyle dile getirilebiliyor.

Birincisi: Süs bitkilerinde yetiştirilen ürün gıda olmadığı için gıda kalıntısı ve hasat öncesi kontrol mantığı aynen uygulanmasın.

İkincisi: Fidanlıklar, gıda üreticilerindeki bütün elektronik üretici kayıt defteri yükümlülüklerine tabi tutulmasın.

Üçüncüsü: Fidanlıkların ruhsatlı bitki koruma ürünü satın alırken yaşadığı sistemsel ürün, tür ve parsel uyuşmazlıkları giderilsin.

Dördüncüsü: Süs bitkileri için pestisit satışında kayıt, reçete ve uygulayıcı kontrolü tamamen kaldırılsın.

Bunlar aynı talep değil. İlk üçünde tartışılabilir ve teknik olarak düzeltilebilir noktalar var. Dördüncüsünde ise hangi kimyasalın kimin tarafından, hangi alanda ve ne amaçla kullanıldığını izleyebilme imkânının önemli bir bölümü kaybolabilir.

Bence üretici örgütleri talebini önce bu dört başlığa ayırmalı. Yoksa Bakanlık düzenlemede bir kayıt kolaylığı yaptığında sektör bunun “tam muafiyet” olduğunu sanabilir; denetim makamı da bütün kolaylık taleplerini “kimyasal kontrolünü kaldırmak istiyorlar” diye değerlendirebilir.

Türkiye mevzuatı zaten bir ayrım yapıyor

13 Aralık 2025 tarihli Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin Yönetmelik, yalnızca yenilebilir mahsulleri değil; bitki, bitkisel ürün, bitkisel üretim yeri, fide ve fidanlık gibi üretim alanlarını kapsıyor. Hatta yönetmeliğin bitki tanımında kesme çiçekler ve çeşitli canlı bitki parçaları da bulunuyor.

Satış ve depolama yönetmeliği ise ruhsatlı bitki koruma ürününün satışı, kayıt altına alınması ve gerektiğinde reçetelendirilmesini düzenliyor.

Bununla beraber, Bakanlığın B-Reçete sık sorulan sorular sayfasında zorunlu elektronik Üretici Kayıt Defteri (ÜKD) için risk esasına göre belirlenmiş 27 ürün listeleniyor. Armut, elma, domates, biber, üzüm, narenciye ve başka ürünler var. Süs ağaçları, saksılı süs bitkileri ve kesme çiçek bu 27 ürünün içinde değil.

Bu yüzden “Süs bitkilerinde ÜKD'nin zorunlu 27 ürün listesinde olmaması” ile “Süs bitkilerinde bütün bitki koruma mevzuatının uygulanmaması” eşdeğer değildir.

Tablo, 8 Kasım 2026'da incelenen düzenlemenin ayrımını gösterir; belirli bir fidanlığın bütün işlemleri tamamlanmış sayılmaz.

Bakanlık B-Reçete sisteminde ilk aşamada abamectin, acetamiprid, diflubenzuron, pyriproxyfen ve quinclorac aktif maddelerini veya karışımlarını içeren ürünlerin reçeteli satışını öngörmüş durumda. Diğer ürünlerin genel olarak reçetesiz satılabilmesi, sistem kaydının, ruhsatın veya yetkili kullanımın gereksiz olduğu anlamına gelmiyor.

13 Aralık 2025 Resmî Gazete — Bitki Koruma Ürünlerinin Satılması ve Depolanması Yönetmeliği

13 Aralık 2025 Resmî Gazete — Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin Yönetmelik

B-Reçete — ÜKD'nin zorunlu olduğu 27 ürün ve reçeteli/reçetesiz satış yöntemleri

“Gıda değil, kalıntı sorunu yok” iddiasının doğru ve yanlış tarafı

Doğru tarafı şu: Peyzaj için yetiştirilmiş bir çınar, armut veya domates gibi tüketilmek üzere hasat edilmiyor. Gıda ve yem için oluşturulan maksimum kalıntı limiti (MRL) ile hasat öncesi bekleme süresini, sırf üretici fidanlık olduğu için her süs ağacına aynı şekilde uygulamaya çalışmak uygun olmaz.

Yanlış tarafı ise şu: Pestisitin riski yalnızca onu yemekle ortaya çıkmaz.

Pestisitler kullanım özelliklerine göre deriyle temas, soluma veya yanlışlıkla ağız yoluyla alınma gibi maruziyet yollarına sahip olabilir. İnsanların bulunmadığı bir parselde uygun biçimde yapılan uygulamayla, işçilerin birkaç saat sonra budama yaptığı yoğun seradaki uygulamanın maruziyet koşulları farklıdır.

Kalıntı denetimindeki esas soru tüketici ne kadar kimyasal alabilirken, işçi güvenliğindeki soru ilaçlı bitkiye ne zaman dokunulabilir, hangi koruyucu önlemler gerekir ve uygulama sırasında kimler bulunabilir olur.

Aynı şekilde açık alan fidanlığında yağıştan sonra yüzey akışıyla taşınan bir madde, yenilebilir bitki üretimi yapılmadığı için çevresel etkisini kaybetmez. Çiçeklenme dönemindeki bitkilerde hedef dışı böceklerin etkilenmesi de ayrı bir değerlendirmedir.

Dolayısıyla gıdaya özgü bir yükümlülüğün kaldırılması savunulabilir; ama bundan hareketle bütün kimyasal denetimin kaldırılması savunulamaz.

ABD neden süs bitkisi fidanlığını özel olarak koruma kapsamına alıyor?

ABD Çevre Koruma Ajansının (EPA) Agricultural Worker Protection Standard — WPS düzenlemesi yalnızca meyve ve sebze işçilerini kapsamıyor.

EPA'nın resmî açıklamasında, ticari üretim yapan fidanlıklar ve seralar özellikle sayılıyor. Hatta ticari amaçla peyzaj ve süs bitkisi üreten nursery/greenhouse işletmeleri işçi koruma yükümlülüklerinin kapsamına girebiliyor.

İşverenin yıllık pestisit güvenliği eğitimi vermesi, ürünlerin güvenlik bilgilerine ve uygulama kayıtlarına çalışanların erişimini sağlaması, gerekli uyarıları yapması ve uygulama sırasında yetkisiz kişileri uygulama alanına sokmaması gibi sorumlulukları var.

EPA'nın başka bir açıklamasında fidanlık ve seralarda uygulama yapılan bölgenin hemen çevresinde de belirli durumlarda girişin kısıtlandığı alanlar oluşturulması gerektiği belirtiliyor. Bu sınırın büyüklüğü kullanılan pestiside ve uygulama yöntemine bağlı.

Ayrıca EPA uygulama bildiriminde, fidanlık ve serada çalışanların kimyasal uygulamadan nasıl haberdar edileceğine dair ayrı uyarı kuralları tanımlıyor.

ABD'de Türkiye'deki B-Reçete'nin aynısı zorunlu demiyoruz; bu düzenleme aynı isim ve dijital mimariyi kullanmıyor. Ancak bir ülkenin “Süs bitkisi gıda değildir, dolayısıyla ticari fidanlıkta pestisit işçi güvenliği denetimi gerekmez” yaklaşımını benimsemediği açık.

ABD örneğinin Türkiye'ye verdiği ders, reçete ekranının biçimi değil; ilaçlama riskinin bitkinin yenilebilirliğinden bağımsız olarak uygulayıcı ve çalışan açısından değerlendirilmesi.

ABD EPA — Agricultural Worker Protection Standard, ticari fidanlık ve sera kapsamı

ABD EPA — Fidanlık ve seralarda uygulama sırasında alan kısıtları

ABD EPA — İşçilerin ilaçlı alanlara giriş ve uygulama uyarıları

Avrupa Birliği'nde süs bitkisi genel pestisit sisteminin dışında mı?

Hayır. Avrupa Birliği'nin 1107/2009 sayılı Tüzüğü, bitki koruma ürünlerinin piyasaya arzını ve ruhsatlandırılmasını düzenliyor. Düzenleme yalnızca tüketilen meyve, sebze veya tahıla uygulanmıyor.

Tüzüğün 67. maddesi, profesyonel kullanıcıların bitki koruma ürünleri kullanımı hakkında kayıt tutmasını öngörüyor. Profesyonel kullanıcıların kayıtlarında ürün adı, uygulama zamanı, uygulanan miktar, alan ve ürün gibi temel bilgiler bulunuyor.

2009/128/EC sayılı Direktif de profesyonel pestisit kullanıcıları için eğitim, uygulama ekipmanı ve entegre zararlı yönetimi çerçevesi oluşturuyor. Entegre mücadelede önce önleme ve izleme, uygun durumlarda biyolojik ve fiziksel yöntemler, ardından gerekli ve ruhsatlı kimyasal mücadele anlayışı öne çıkıyor.

Bu çerçeve, süs bitkilerinin gıda olmadığı için genel profesyonel pestisit kullanımından muaf tutulması anlamına gelmiyor.

İngiltere'de Health and Safety Executive (HSE) de profesyonel kullanıcıların uygulama kayıtlarını en az üç yıl saklamasını, uygun eğitim ve kullanım koşullarına uymasını açıklıyor.

Bu ülkelerde kullanılan sistemin arayüzü, reçeteli satış yöntemi ve kayıt formatı Türkiye ile birebir aynı değildir. Söz konusu olan, ruhsatlı kullanım ve profesyonel sorumluluk bakımından aynı türde bir kamu güvenliği mantığıdır.

AB 1107/2009 — Bitki koruma ürünlerinin ruhsatlandırılması, profesyonel kullanıcı kayıtları ve küçük kullanımlar

AB 2009/128/EC — Pestisitlerin sürdürülebilir kullanımı ve entegre mücadele

İngiltere HSE — Profesyonel pestisit kullanımı, eğitim ve kayıt yükümlülükleri

Avrupa her kaydın hemen aynı dijital sisteme yüklenmesini mi istiyor?

İşte burada daha önemli ve Türkiye için öğretici bir nüans var.

AB'nin 2023/564 sayılı Uygulama Tüzüğü, profesyonel kullanıcı kayıtlarının içerik ve elektronik biçimini düzenliyor. 31 Ekim 2025 tarihli 2025/2203 sayılı değişiklik, üye devletlere 1 Ocak 2027'den önce yapılan uygulamalara ait kayıtların öngörülen elektronik biçime aktarılmasını erteleme seçeneği tanıdı.

Bu kararın anlamı “2026 boyunca pestisit kullanımı kaydedilmeyecek” değildir. Kullanım kayıtlarıyla elektronik biçime aktarılma tarihi farklı yükümlülüklerdir.

Ayrıca 2023/564'te yer, alan veya uygulanan birimin tanımlanması için alternatif kimliklendirme yöntemleri öngörülüyor. Standart tarla parseliyle gösterilemeyen bir üretim biriminin kayıtsız bırakılması değil, uygun biçimde tanımlanması amaçlanıyor.

Bu ayrıntı Türkiye için önemli. Bir fidanlıkta saksılı çalılar sık sık farklı bloklara taşınıyorsa sistemin sadece tek bir sabit ürün-parsel eşleşmesiyle çalışması gerekmez. Üretim bloğu, sera bölümü, üretim partisi veya başka uygun bir tanımlayıcı teknik olarak kullanılabilir. Bunun B-Reçete'de mevcut olduğu veya bugün mevzuatın böyle bir zorunluluğu tanımladığı iddia edilmiyor; AB uygulamasının gösterdiği alternatif bir tasarım ilkesi olarak öneriyorum.

Kuralı tamamen kaldırmak yerine kaydın biçimini değiştirmek, hem izlenebilirliği hem üretim gerçekliğini koruyabilir.

AB 2023/564 — Profesyonel kullanıcı kayıtlarının içeriği, yer ve üretim birimi tanımlaması

AB 2025/2203 — Elektronik kayıt aktarımında 2027'ye kadar geçiş esnekliği

Asıl çıkmaz: Süs bitkisinde ruhsatlı kullanım bulamazsak ne yapacağız?

Süs bitkisi sektörünün itirazında haklı çıkabileceği alanlardan biri ürün kodu ve ruhsatlı tavsiye boşlukları.

Bir böcek veya mantar hastalığı belirli süs bitkilerine zarar verebilir. Üretici aktif maddesini bilir, bayide ürünü de görür. Fakat Türkiye'deki ticari ürünün ruhsat etiketinde ilgili süs bitkisi ve zararlı organizma için tavsiye bulunmayabilir.

Bu durumda “Bitkim gıda değil, o hâlde ürünün etiket dışında kullanılmasına izin verilsin” demek güvenli çözüm olmaz. Aynı aktif madde farklı türlerde fitotoksiteye yol açabilir; farklı kullanım şekli işçi veya çevre maruziyetini değiştirebilir.

B-Reçete, ruhsatta olmayan bir kullanımın ruhsatını kendiliğinden oluşturamaz. Bu nedenle sistemde satışın yapılamadığı her olay, yazılım hatası olarak da kabul edilemez; bazen gerçek ruhsat boşluğu söz konusudur.

Çözüm için dikkat çekici bir Avrupa düzenlemesi var. 1107/2009 sayılı Tüzüğün 51. maddesi, önceden ruhsatlandırılmış bir bitki koruma ürününün küçük kullanımlar (minor uses) için ruhsat kapsamının genişletilmesini mümkün kılıyor.

Bu başvuru ürün ruhsat sahibiyle sınırlı değil; koşullara göre meslek kuruluşları, resmî veya bilimsel kuruluşlar ve profesyonel kullanıcılar da talepte bulunabiliyor. Ama kullanımın küçük kullanım niteliğinde olması, gerekli verilerle desteklenmesi ve risk değerlendirmesi şartları var. Bu, üreticinin “etikette yok ama artık kullanıyorum” diyebileceği genel bir izin değil.

Türkiye için tartışılması gereken yol, süs bitkisi türleri ve önemli zararlıları açısından resmî ruhsatlı tavsiye envanteri hazırlamak; boşluk varsa uygun bilimsel veriyle genişletme başvurusu için düzenleme geliştirmek olabilir.

Bir sonraki incelemede bu ruhsatlı ürün problemini ayrıntılı ele alacağız. Burada çıkarılması gereken sonuç şu: Ruhsat sorunu gerçekse, çözümü denetimsiz satış değil, uygun ruhsatlandırma yolunu işler hâle getirmektir.

Saksılı üretimde parsel alanı tek başına yeterli ölçü mü?

Gıda amaçlı tek ürün yetiştirilen bir tarlada ilacın ruhsatlı uygulama miktarı, alan ve ürün bilgisiyle belirlenebilir. Fidanlıkta ise farklı tür ve yaşlarda bitkiler aynı üretim alanında bulunabilir; saksılar yıl içinde başka bloklara taşınır.

Örneğin 10 dekar açık ve kapalı üretim alanına sahip bir işletme düşünelim. Bunun 2 dekarı büyük boy peyzaj ağacına, 3 dekarı yoğun kaplı çalılara, 2 dekarı çoğaltma materyaline, kalan 3 dekarı yol, hazırlık ve geçici boş alanlara ayrılmış olsun.

Bu örnek gerçek bir işletme araştırması değildir; veri tasarımını sorgulamak için oluşturuldu. Önemli fark şu: 10 dekar kayıtlı işletme alanı, aynı anda ilaçlama yapılacak 10 dekar hedef bitki yüzeyi demek değildir.

Buradan “ilacı saksı adedine bölerek satmak gerekir” gibi tek bir formül de çıkarılamaz. Bazı ruhsatlı tavsiyeler yüzey alanına, bazıları bitki veya hacim esaslı uygulama koşullarına göre tanımlanabilir. Ruhsat etiketindeki doz birimi, yazılımın nasıl hesap yapacağını belirler. Bu birimi keyfî biçimde değiştirmek doğru değil.

Ancak satış sistemi gerçek ilaçlanan blok veya partiyi tanımlayabiliyorsa, hem gereksiz yüksek satışın hem de kayıtlı alanın gerçeği yansıtmamasından doğan haksız retlerin önüne geçmek daha kolay olabilir.

Bunun için üretici örgütleri Bakanlıktan soyut bir muafiyet değil, sahada yürütülen belirli test senaryolarının sonucunu istemeli: Aynı parselde üç farklı bitki türü sisteme nasıl kaydediliyor? Bir saksı partisi yer değiştirince önceki uygulama bilgisi kayboluyor mu? Reçeteli bir ürün için ruhsatlı tavsiye gerçekten ekrana geliyor mu?

Denetim ağırlaşırsa kayıt dışılık artar mı?

Bu iddia olası bir risk olarak ele alınabilir, fakat doğrulanmış istatistik olmadan “B-Reçete fidanlıklarda kayıt dışı pestisit kullanımını artırdı” demek mümkün değil.

Bir sistem resmî kanaldan ürün teminini çok zorlaştırırsa bazı kullanıcılar kayıt dışı veya yanlış beyanlı yollara yönelebilir. Ancak bunun ne ölçüde yaşandığını ölçmeden varsayımı kesin olguya dönüştürmek yanlış.

Burada iki koşulun birlikte sağlanması gerekiyor:

Resmî kanal kullanılabilir olmalı. Kayıtlı fidanlığın bitkisi, zararlısı, ruhsatlı ürün talebi ve uygun alanı gerçeği yansıtıyorsa işlem makul bir süreçte tamamlanabilmeli. Sistemsel hata, ruhsat boşluğu ve eksik belge ayrı kodlarla işaretlenmeli.

Denetim gerçek olmalı. Kayıt dışı satışın, başka kişinin üretici kaydıyla ürün almanın veya etikette olmayan bitkiye uygulamanın teşvik edilmemesi gerekir. Kâğıt üzerindeki muafiyet, kayıt dışına çıkışın yasal zemini gibi düzenlenmemeli.

Bu nedenle sektör, uygulamayı savunan veya eleştiren genel sloganlar yerine şu verileri toplamalı: Kaç işlem denendi? Kaçı tamamlandı? Kaçı ruhsat bulunmadığı için, kaçı kayıt/alan hatası nedeniyle durdu? Çözüm ne kadar sürdü?

Bu sayılar bir dönemin başlangıç ve bitişinde karşılaştırıldığında uygulamanın gerçekten hangi noktada üretimi zorlaştırdığı anlaşılabilir.

“Tam muafiyet” yerine nasıl bir farklılaştırılmış model kurulabilir?

Süs bitkileri için ayrı bir modül düşünülebilir. Ama bunun önce sınırları açık olmalı.

Bu tablo şu anda yürürlükte bulunan yeni bir “süs bitkisi muafiyeti” değil, değerlendirilmesi önerilen modelin ayrıntılarıdır.

Özellikle ruhsat etiketindeki kullanım birimleri ve mevcut güvenlik gereklilikleri korunmalı; üretim partisi tanımlama kolaylığı dozu artırmanın veya etiketten çıkmanın aracı hâline gelmemeli.

Böyle bir model gerçekten üreticinin işini kolaylaştırır mı?

Bunu sayıyla test etmek mümkün. Bir ilde veya üretim havzasında gönüllü fidanlıklarla iki farklı kayıt yöntemi karşılaştırılabilir.

Örneğin 20 işletmenin kayıtlı alan, gerçek bitki partisi, zararlı, ruhsatlı tavsiye ve satış işlemleri doğrulansın. Sonrasında mevcut alan/ürün eşleştirmesiyle blok-parti temelli arayüz önerisi aynı test verileri üzerinden karşılaştırılsın.

Başarı ölçüsü yalnızca kaç ilacın satıldığı olmamalı. İşlem süresi, yanlış reddedilen uygun talep, gerektiği hâlde yanlışlıkla izin verilen uygunsuz talep, kayıt düzeltme sayısı ve izlenebilirliği eksik işlem sayısı birlikte ölçülmeli.

Küçük bir örnek üzerinden anlaşılır: 200 işlemden 20'si kayıt veya ürün kodu nedeniyle bekliyorsa, süreçte %10'luk bekleme oranı vardır. Fakat yalnızca sayıdan “hepsi yazılım hatası” sonucuna varılmaz. Bu 20 işlemin kaçı gerçek ruhsat uygunsuzluğu, kaçı eksik üretici kaydı, kaçı yanlış veri modeli? Ayrı analiz edilmelidir.

Bir değişiklik bekleme oranını azaltırken uygunsuz ilaç satışlarını artırıyorsa başarılı sayılamaz. Tersine, bütün satışları durduran bir sistemin de “Hiç uygunsuz satış yok” diye örnek gösterilmesi mantıklı değildir.

İyi denetim hem gerçek zararı azaltır hem kayıtlı üretimin doğru faaliyetini gereksiz biçimde engellemez.

Fidanlık işçisini korumak için kayıt nasıl işe yarar?

ABD'nin WPS düzenlemesinden çıkarılabilecek pratik ders, ilaçlanmış alana yanlış zamanda girişin önlenmesidir.

Süs bitkisi fidanlığında budama, saksılama, budama artığı toplama, yükleme ve sevkiyat işlemleri aynı gün farklı alanlarda yürüyebilir. Bir bloğa ilaç uygulanırken birkaç saat sonra başka bir ekip bitkileri taşımak isteyebilir.

Hangi blokta, hangi ürünün, kim tarafından ve ne zaman uygulandığı bilinirse uygulama alanı ve gerekli yeniden giriş kısıtı çalışanlara daha kolay duyurulabilir. Ancak yeniden giriş süresi kullanılan ürünün etiketi ve ilgili güvenlik koşullarına bağlıdır; bütün ilaçlamalara uyan tek sabit saat söylemek doğru değil.

Bu kayıt, sadece Bakanlığın denetim ekranında görünmek için değil, çalışanları yönlendiren işletme içi prosedürün parçası olarak kullanılmalı.

Fidanlık sahibinin “Bu bitki gıda değil, güvenlik kaydı gereksiz” demesi, kendi çalışanlarının maruziyetini göz ardı eder. İşçi ve çevre güvenliği açısından bir kayıt gereği varsa, ürünü yemek için üretmememiz bu gereği ortadan kaldırmaz.

Üreticinin haklı talebi ne olmalı?

Bence sektör, “B-Reçete'den tamamen çıkarılalım” talebini benimsemeden önce beş dosya hazırlamalı.

Birinci dosya: Ürün–zararlı–ruhsatlı ürün eşleştirmesi. Gerçek fidanlıklarda hangi tür ve zararlı için güncel ruhsat bulunuyor, hangi kombinasyonlar karşılıksız kalıyor? Aktif maddeyi bilmek yetmez; ticari ürünün Türkiye'deki güncel etiketi esas olmalı.

İkinci dosya: Kayıt ve alan uyumu. ÇKS, TÜKAS, KOBÜKS veya ilgili kayıt düzeninde hangi açık alan, sera, blok veya ürün grubunun yanlış kodlandığı somut ekran ve resmî işlem kaydıyla gösterilmeli.

Üçüncü dosya: İşlem süresi ve gerçek maliyet. Doğrulanmış uygun taleplerin kaç dakikada veya günde sonuçlandığı, kaçının beklediği ve beklemenin neye yol açtığı ölçülmeli. Üreticinin kaybı diye tahmini milyonlarca lira yazmaya gerek yok.

Dördüncü dosya: İşçi ve çevre riski. İşletmede kimler uygulama yapıyor, hangi görevler ilaçlanmış bitkiye temas yaratıyor, uygulama ekipmanı ve güvenlik planı nasıl? Bu veri denetimin neden gerekli olduğunu da gösterir.

Beşinci dosya: Mevzuat ve yazılım için teknik değişiklik önerisi. İstenen şey muafiyet mi, veri alanının kaldırılması mı, ruhsat genişletme yolu mu, yoksa doğru kayıt ve işlem süresi mi? Her talep ayrı yazılmalı.

Bu dosyalar tamamlanmadan sektörün bütün sorununu tek bir “gıda değiliz” cümlesine indirmek, üreticinin gerçek problemini de görünmez kılabilir.

Gardensel değerlendirmesi: Kapsamdan değil, yanlış tasarlanmış yükümlülükten çıkarılmalı

Başlıktaki soruya net cevap vereyim: Süs bitkilerinin yalnızca gıda olmadığı gerekçesiyle pestisit satış, ruhsat, uygulayıcı ve güvenlik denetiminin tamamından çıkarılması doğru olmaz.

AB mevzuatı profesyonel bitki koruma ürünü kullanımını kayıt altında tutuyor; ABD ticari fidanlıkları işçi güvenliği düzenine açıkça dahil ediyor. Dünyadan çıkarılan sonuç “Süs bitkisi gıda değildir, pestisit serbesttir” değil.

Buna karşılık Türkiye'nin süs bitkisi üreticisine gıda odaklı bütün kayıt ve hasat alanlarını aynı biçimde uygulaması gerektiği de söylenemez. Zaten zorunlu ÜKD'nin 27 ürün listesinde süs bitkileri bulunmuyor. Düzenleme yapılacaksa bu gerçek başlangıç noktası olmalı.

Kimi işletmelerde sorun ruhsat boşluğu, kiminde ürün ve parsel kodu, kiminde yetkili kişiye erişim, kiminde de kayıt sistemiyle üretim partisinin uyumsuzluğu olabilir. Bunları birbirine karıştırırsak hiçbiri çözülmez.

Türkiye'nin süs bitkileri sektörüne en yararlı çözüm, ruhsatlı kullanım ve riskli madde denetimini koruyan, ancak süs bitkisi türlerini, üretim bloğunu ve partiyi doğru tanımlayan, gıdaya özgü alanları gereksiz yere çoğaltmayan ayrı bir uygulama modeli geliştirmek olacaktır.

Kayıt dışı kullanımın önünü açmadan fidanlığın işini kolaylaştırmak mümkündür. Ama bunun başarısı ancak gerçek işlemlerle ölçülebilir.

Süs bitkileri B-Reçete'nin güvenlik amacından çıkarılmamalı; B-Reçete, süs bitkileri üretiminin gerçekliğini anlayacak şekilde geliştirilmelidir. İyi düzenlemenin ölçüsü, kaç form doldurulduğu değil; daha az hatalı uygulama, daha doğru ruhsatlı kullanım ve daha güvenli üretimdir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Resmî Gazete, 13 Aralık 2025 — Bitki Koruma Ürünlerinin Satışı ve Depolanması Yönetmeliği

Resmî Gazete, 13 Aralık 2025 — Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin Yönetmelik

Tarım ve Orman Bakanlığı — B-Reçete SSS; zorunlu ÜKD listesi, kayıt ve satış yöntemleri

Tarım ve Orman Bakanlığı — B-Reçete satış algoritması ve beş reçeteli aktif madde

Avrupa Birliği — 1107/2009 sayılı Tüzük, Madde 51 ve 67

Avrupa Birliği — 2009/128/EC; profesyonel pestisit kullanımı ve entegre mücadele

Avrupa Birliği — 2023/564 sayılı Uygulama Tüzüğü; kayıt içeriği ve alternatif alan tanımlaması

Avrupa Birliği — 2025/2203; 2027'ye kadar elektronik aktarımda geçiş seçeneği

ABD EPA — Tarım İşçisi Koruma Standardı, ticari fidanlıklar ve seralar

ABD EPA — Fidanlık/sera pestisit uygulamalarında erişim kısıtları

ABD EPA — Uygulama uyarıları ve çalışanların bilgilendirilmesi

İngiltere HSE — Profesyonel kullanıcı eğitimi ve uygulama kayıtları

Özgür Bahçeci — 22. yazı: B-Reçete Süs Bitkileri Sektörünü Nasıl Etkileyecek?

Kaynak ve yöntem notu (8 Kasım 2026): AB ve ABD örnekleri Türkiye B-Reçete sisteminin birebir karşılığı değildir; yalnızca profesyonel pestisit kullanımındaki denetim mantığı, işçi güvenliği ve kayıt seçenekleri için karşılaştırmadır. Önerilen süs bitkisi blok/parti modülü yürürlükteki bir resmî düzenleme değil. Sayısal senaryolar varsayımsaldır. Her bitki koruma ürünü için Türkiye'deki güncel ruhsat etiketindeki bitki, zararlı, uygulama yeri ve güvenlik koşulları esas alınmalıdır.