Hayvancılığa Var, Süs Bitkilerine Yok: Tarımsal Yabancı İşçi İzinlerinde Eşitsizlik mi Var?

Bir süt işletmesinde elli büyükbaş hayvanın bakımı için yabancı bir çalışan istihdam edilebiliyor. Devlet, belirli şartları sağlayan bu işletmeye genel çalışma izni değerlendirme kriterleri bakımından özel kolaylık tanıyor. Peki elli bin saksılı süs bitkisi yetiştiren bir fidanlık, aynı şekilde bir yabancı bitki yetiştiricisini işe almak istediğinde ne oluyor?

İlk bakışta iki faaliyet de tarım. İkisinde de canlı varlıkların bakımı günlük süreklilik gerektiriyor. İneklerin beslenmesi ertelenemez; sıcak havada binlerce saksının sulanması da ertelenemez. Her iki işletmede de çalışan açığı, üretim kaybına dönüşebilir.

Buna rağmen Kasım 2026 itibarıyla yabancı çalışma izinlerinin değerlendirme kriterleri iki faaliyet için aynı değil. Hayvancılık sektöründeki belirli çoban ve hayvan bakıcısı pozisyonları için açıkça yazılmış özel bir istisna var. Süs bitkileri fidanlıkları için bununla eşleşen ayrı bir sektör maddesi bulunmuyor.

Burada kolayca söylenebilecek ama yanlış olacak bir cümle var: “Devlet hayvancılığa yabancı işçi izni veriyor, süs bitkilerine vermiyor.” Hayır. Fidanlığın yabancı çalışan istihdam etmesi yasak değil. Tartışılması gereken, hangi işletmenin genel şartları karşılamak zorunda olduğu, hangi işletmenin özel kolaylıklardan yararlandığı ve bu ayrımın hangi ölçülebilir ihtiyaçla gerekçelendirildiği.

Hayvancılık için özel düzenleme ne zaman getirildi?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 12 Haziran 2025 tarihinde yabancı çoban ve hayvan bakıcılarına yönelik özel çalışma izni başvuru sürecini duyurdu. Tarım ve Orman Bakanlığı da bu uygulamanın iki bakanlık ve İçişleri Bakanlığı arasındaki çalışmalar sonucunda geliştirildiğini açıkladı.

Düzenlemenin gerekçesi açık biçimde ifade edilmişti: Hayvancılıkta yerli işgücüyle karşılanamayan çalışan ihtiyacının giderilmesi ve üretimin devamlılığının korunması.

İlk önemli ayrıntı şu: Bu, herhangi bir hayvancılık işletmesinin istediği sayıda yabancıyı hiçbir koşul aranmadan çalıştırabileceği bir sistem değil. İşletmenin Hayvan Bilgi Sistemine kayıtlı olması ve belirlenen hayvan varlığına ulaşması gerekiyor.

Bu eşiklerin karşılanması halinde, belirtilen hayvan varlığının her katı için bir yabancı çoban veya hayvan bakıcısı esas alınarak işletme başına en fazla üç yabancı için genel istihdam kriteri uygulanmaksızın çalışma izni düzenlenmesi öngörülüyor. İlgili başvurularda Tarım ve Orman Bakanlığının görüşü alınıyor.

11 Mart 2026'da bu başlıkta ikinci bir önemli gelişme yaşandı: Söz konusu hayvan varlığı şartlarını sağlayan işletmeler için mali yeterlilik kriterinin de uygulanmaması esası kriterlere eklendi.

Böylece özel düzenleme, yalnızca işyerindeki Türk çalışan sayısıyla ilgili bir kolaylık olmaktan çıktı; belirli hayvancılık işletmeleri için sermaye, satış veya ihracat büyüklüğü gibi mali eşiklerin değerlendirilmesi bakımından da ayrı bir yol oluşturdu.

Bu farklılığın mevzuatta yazılı olması tartışmasız. Bunun hukuken haksız ayrımcılık sayılıp sayılmayacağı ise başka bir değerlendirmedir. Bir sektör için istisna oluşturulması tek başına bütün diğer sektörlerin yasadışı biçimde dışlandığını kanıtlamaz.

Süs bitkisi fidanlığı aynı başvuruyu yaparsa hangi kurallarla karşılaşır?

Bakanlığın güncel çalışma izni değerlendirme kriterlerinde “Süs Bitkileri Sektörü” başlığı altında hayvancılıktaki gibi sayısal kapasiteye bağlı özel bir istisna bulunmuyor.

Dolayısıyla özel muafiyetlerden yararlanamayan ve bilanço esasına tabi bir fidanlık işletmesi için genel değerlendirme kriterleri önem kazanıyor.

Bunlardan ilki istihdam koşulu: Genel kurala göre adına çalışma izni istenen her yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının çalıştırılması esas alınıyor.

İkincisi mali yeterlilik. Faaliyeti önceki yıllardan devam eden bilanço esasına tabi bir işyerinde şu üç göstergeden birinin sağlanması gerekiyor: 500 bin TL ödenmiş sermaye, 8 milyon TL net satış veya 150 bin ABD doları ihracat. Yeni kurulmuş ve henüz yıl sonu bilançosu bulunmayan bilanço esasına tabi işyerlerinde ise en az 500 bin TL ödenmiş sermaye şartı öngörülüyor.

Bunlar her çiftçiye, her gerçek kişi işletmesine ve her yabancı statüsüne ayrım yapılmadan uygulanan mutlak kurallar değil. Metin özellikle bilanço esasına tabi işyerlerini tanımlıyor ve farklı istisnalar içeriyor. “Beş Türk çalıştırmayan hiçbir fidanlık yabancı işçi alamaz” demek bu yüzden hatalı olur.

Ayrıca son yıl net satışı 50 milyon TL veya üzeri olan işletmelerin ilk beş yabancı çalışana ilişkin başvurularında genel istihdam kriteri uygulanmıyor. Bu da sektör ayrımından bağımsız başka bir istisna.

Ancak birkaç kişiyle çalışan küçük ve orta ölçekli, bilanço esasına tabi fidanlık için genel kriterlerin önemli bir giriş engeli yaratması mümkün.

İşletmenin ürünleri yıllarca yetiştiriliyor, satışlar dönemsel ilerliyor ve stok değeri yüksek olabiliyor. Bitki varlığının büyük olması, muhasebede yüksek net satış veya yüksek ödenmiş sermaye bulunduğu anlamına gelmiyor. Düzenlemenin fidanlık üretim döngüsünü nasıl etkilediği tam da bu noktada tartışılmalı.

“Elli inek mi değerli, elli bin fidan mı?” sorusu neden yanlış kurulabilir?

Bir hayvancılık işletmesinin elli süt ineğiyle özel düzenlemeden yararlanabilmesi, elli bin bitki yetiştiren fidanlığın da otomatik olarak aynı hakka sahip olması gerektiğini kanıtlamaz. Çünkü bir inek ile bir saksılı bitki aynı işgücü birimi değildir.

Süt ineğinin sağımı, beslenmesi, sağlık kontrolü ve barınak bakımıyla bir süs ağacının yetiştirme, budama, saksı değiştirme ve sevkiyat gereksinimi farklıdır. Küçük saksılı fide ile büyük toprak balyalı ağaç da aynı işçilik yüküne sahip değil.

Bu nedenle “50 ineğe bir yabancı tanınıyorsa 50 bitkiye de tanınmalı” gibi bir denklem teknik açıdan savunulamaz. Fidanlıklarda ihtiyaç hesabı, işletmenin büyüklüğüne değil yalnızca, yaptığı işe ve iş yüküne dayanmalı.

Ama şu soruyu sormak tamamen meşru: Devlet hayvancılığın işgücü sorununu ölçülebilir hayvan varlığıyla tanımlayıp özel bir kolaylık geliştirmişse, süs bitkilerinde niçin benzer bir üretim kapasitesi ve işgücü gereksinimi araştırması yapılmasın?

Hayvancılıktaki kolaylığı kaldırmak değil, başka bir tarımsal üretim kolunun gerçek ihtiyacının da ciddiyetle değerlendirilmesini istemek daha tutarlı bir yaklaşım.

3 Ağustos 2026 değişikliği: Fidanlıklar için önemli ama gözden kaçan istisna

Sektörde yabancı işçi konusunda dolaşan bilgilerin bir bölümü, 2026 yılındaki genel kriter değişikliklerini hesaba katmıyor.

3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenlemeye göre, başvuru tarihinden önceki son üç yıl içinde en az bir yıl süreyle Türkiye'de çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal kalışı bulunan yabancılar için yapılan yurt içi çalışma izni başvurularında, belirli sınırlar içinde genel istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmıyor.

Bu imkân, bir işyerinde söz konusu koşulları sağlayan en fazla üç yabancı için geçerli. Ancak aynı düzenlemeye göre bu kapsamda izinle çalışan yabancı sayısının işyerindeki Türk vatandaşı çalışan sayısından fazla olmaması gerekiyor. Dördüncü ve sonraki yabancılar için genel kriterler yeniden gündeme gelebiliyor.

Buradan önemli bir pratik sonuç çıkıyor: Bilanço esasına tabi ve yalnızca iki Türk çalışanı olan bir fidanlık, koşulları sağlayan yabancılar arasından iki kişiye kadar bu özel değerlendirme yolundan yararlanabilecek durumda olabilir. Fakat üç yabancıyı işe alıp Türk çalışan sayısını iki olarak bırakmak, söz konusu sayısal koşulla bağdaşmaz.

Bu örnek, kararın otomatik onaylandığı anlamına gelmez. Yabancının statüsünün doğrulanması, başvuru şartları, meslek ve işyeri koşulları, diğer mevzuat ve idari değerlendirme yine geçerlidir.

Daha önce Türkiye'de yasal kalışı bulunmayan, ilk kez yurtdışından getirilecek bir işçi açısından ise bu bir yıllık geçmiş koşulu kendiliğinden sağlanmış olmaz. İşte hayvancılıktaki sektör istisnası ile fidanlığın yararlanabileceği genel istisnanın farklarından biri budur.

Ayrıca bazı özel yabancı statüleri için, örneğin uzun dönem ikamet izni veya mevzuatta belirtilen Türk vatandaşı aile bağı gibi durumlarda, farklı kriter istisnaları da bulunabiliyor. Her yabancı için önce kişinin hukuki statüsü incelenmeli.

Mevsimlik tarım muafiyeti süs bitkilerini kapsıyor mu?

Bu konuda da iki ayrı mevzuat yolunun birbirine karıştırıldığını görüyorum.

Birincisi, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 48/1-g hükmü çerçevesinde Genel Müdürlükçe belirlenen mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde çalışma izni muafiyeti. Bakanlığın yayımladığı uygulama sayfasında, Artvin, Giresun, Ordu, Rize, Samsun ve Trabzon illerindeki çay ve fındık tarımı için altı aya kadar muafiyet açıkça tarif ediliyor.

Bundan “Her tarımsal işletme, her yabancıyı altı ay izin almadan çalıştırabilir” sonucu çıkarılamaz. Bakanlığın belirlediği faaliyet, il, başvuru ve belge koşulları var.

İkincisi, geçici koruma veya uluslararası koruma kapsamındaki bazı yabancılar için mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde uygulanan çalışma izni muafiyet bilgi formu mekanizması. Bakanlık açıklamasına göre ilgili statüdeki yabancılar, belirlenen koşullarda Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerinden bilgi formu alarak çalışabiliyor. Kayıtlı il, statü, süre ve başka ilde çalışma koşulları ayrı ayrı önem taşıyor.

Bu iki yolu aynı “tarımda izin gerekmiyor” sloganına dönüştürmek, hem işveren hem çalışan açısından ciddi risk yaratır.

Süs bitkisi fidanlığında yapılacak işin, mevsimlik tarım kapsamına girip girmediği; kişinin statüsü, üretim faaliyetinin niteliği, kayıt ve başvurunun ayrıntılarıyla yetkili kurum tarafından değerlendirilmelidir. Bakanlığın çay ve fındık için açıkça duyurduğu coğrafi muafiyetin tüm süs bitkisi fidanlıklarına otomatik olarak uygulandığını gösteren bir düzenlemeyi doğrulayamadım.

Dolayısıyla “Süs bitkileri mevsimlik tarım değildir” demek de “Her süs bitkisi işçisi muafiyet alır” demek de hukuki kesinlik taşımıyor.

Hayvancılığa verilen istisnanın gerekçesi gerçekten farklı mı?

Hayvancılıkta işin günlük devamlılığı çok belirgin. Hayvanlar düzenli beslenmeli, sulanmalı, sağılmalı ve sağlık açısından izlenmeli. Kırsalda deneyimli sürü yöneticisi bulmak bazı bölgelerde zorlaşabilir. Bu nedenle kamu idaresinin özel bir ihtiyaç saptayıp o alana öncelik vermesi anlaşılabilir.

Ama süs bitkisi yetiştiriciliğinde de canlı stok söz konusu. Sulamanın aksaması, özellikle küçük kapta yetiştirilen bitkilerde kısa sürede kalite ve ürün kaybına yol açabilir. Saksı değişimi gecikirse kök gelişimi olumsuz etkilenebilir. Büyük boy peyzaj ağacı sökümü, yükleme ve budama ise yetişmiş personel gerektirir.

Bu iki faaliyetin işgücü riskleri birebir aynı değil, fakat birbirini dışlayan türden de değil. O halde sektörler arası farklılığın gerekçesi sadece “birinde canlı varlık var” diye açıklanamaz; her ikisinde de canlı üretim var.

Daha ikna edici gerekçe; işgücü açığının boyutu, yerli işçi bulunabilirliği, işin sürekliliği, bölgesel koşullar, çalışma güvenliği, kötüye kullanım riski ve idarenin denetim kapasitesi gibi verilerle oluşturulmalı.

Hayvancılığa özel yol açılmış olmasını olumlu bir gelişme sayabiliriz; süs bitkileri için aynı sorunun neden ayrı biçimde ele alınmadığını sorgulamak da mümkündür.

Bunun hukuki olarak “ayrımcılık” hükmüne dönüşmesi için ise yalnızca iki sektörün farklı kurala tabi olması yetmez. Ayrımın amacı, dayanağı, orantılılığı ve benzer durumların ne ölçüde benzer olduğu ayrıca incelenmelidir.

SÜSBİR'in işçi talebi ile Bakanlığın kriterleri birbirinden kopuk mu?

30 Ekim 2025'te Ödemiş Süs Bitkileri ve Fidancılık Sergisi'nin açılışında SÜSBİR Yönetim Kurulu Başkanı, sektörün işçi bulmakta güçlük çektiğini ve yabancı işçi temini konusunda görüşmeler yapılacağını duyurdu.

Bu açıklama, örgütün yabancı işgücünü çözüm seçenekleri arasında gördüğünü gösteriyor. Fakat Türkiye'de süs bitkileri sektöründe kaç kişilik açık bulunduğunu, hangi işletmelerde kaç pozisyonun boş kaldığını ve çalışma izni başvurularının kaçının hangi gerekçeyle reddedildiğini ortaya koymuyor.

Burada sektör örgütlerinin görevi yalnızca “Biz de kolaylık istiyoruz” demek değil, idarenin önüne denetlenebilir bir işgücü ihtiyaç dosyası koymak olmalı.

Örneğin SÜSBİR, Ödemiş-Bayındır, Sakarya, Yalova ve diğer üretim havzalarında işletmelere aynı soruları yöneltebilir: Son bir yılda kaç kişi arandı? Kaç başvuru alındı? Kaç kişi işe başladı? Ücret ve servis koşulları nelerdi? Pozisyon kaç günde doldu? Boş kalan işin üretim üzerinde ölçülen etkisi neydi? Hangi işler yerli işgücüyle karşılanamadı?

Bunların sonuçları bağımsız denetim ve anonim raporlamayla değerlendirildiğinde yabancı işçi kolaylığı talebi çok daha güçlü hale gelir.

Zira yalnızca işverenin “eleman yok” demesi, çalışma koşullarının niçin kabul edilmediğini açıklamaz. Çalışanların ücret, ulaşım, barınma, sosyal güvenlik ve iş güvenliği bakımından yaşadıkları sorunların da araştırılması gerekir.

Fidanlık için uygun kapasite eşiği nasıl oluşturulabilir?

Hayvancılığın sayısal ölçütü hayvan sayısı. Peki süs bitkisi fidanlığında yabancı işgücü ihtiyacı hangi ölçütle değerlendirilmeli?

Sadece arazi büyüklüğü yeterli olmayabilir. On dekarda yoğun saksılı çalı üretimi yapan işletmenin yıllık işlem sayısı, yüz dekarda seyrek dikilmiş peyzaj ağacı yetiştiren işletmeden fazla olabilir.

Sadece bitki sayısı da yetmez. Bir litre saksıdaki genç bitki ile büyük toprak balyalı ağacın söküm ve taşıma işgücü aynı değil.

Bu nedenle sektör için varsayımsal bir iş yükü puanlaması geliştirilebilir:

Bu tablo mevcut Bakanlık kriteri değil, sektörün kendi ihtiyacını ölçmesi için önerilen teknik bir çerçevedir.

Uygulamada önce farklı büyüklüklerde gerçek işletmelerden işçi-saat verileri alınmalı, sonra örneklem üzerinden normal çalışma kapasitesi ve açık kadrolar hesaplanmalıdır. Ancak bu işlemden sonra “şu büyüklükteki fidanlık, şu sayıda yabancı çalışan için özel değerlendirmeye alınabilir” gibi bir öneri savunulabilir.

Hayvancılıktaki 50, 75, 100 ve 200 hayvan eşiklerini doğrudan bitki adedine çevirmek teknik bir yöntem değil, slogan olur.

Küçük fidanlık özel düzenleme gelmeden ne yapabilir?

Yasal yabancı istihdamı planlayan bir üretici, önce işletmenin kayıt ve vergi statüsünü, ardından aday çalışanın Türkiye'deki mevcut hukuki durumunu belirlemeli. Çünkü 3 Ağustos 2026 tarihli yasal kalış istisnası bazı durumlarda genel istihdam ve mali yeterlilik engelini azaltabilir.

İkinci adım, çalışanın yapacağı işi doğru tanımlamak. Sulama işçisi, saksılama elemanı, budama ustası, traktör veya yükleme ekipmanı operatörü aynı görev değil. Meslek tanımı, ücret kriterini ve gerekli diğer yükümlülükleri etkileyebilir.

Üçüncü adım, başvuru yolunu ayırmak. Yurt dışından getirilecek çalışan için dış temsilcilik ve e-İzin üzerinden farklı süreçler; Türkiye'de yasal olarak bulunan aday için farklı başvuru koşulları geçerlidir. Mevsimlik tarım muafiyeti söz konusuysa bu kez geçerli muafiyet türünün gerçekten işe ve kişiye uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Dördüncü adım, çalışma izni ile çalışma izni muafiyetinin aynı belge olmadığına dikkat etmek. Kişinin ülkeye yasal giriş yapmış veya ikamet ediyor olması, kendi başına her işyerinde çalışma hakkı vermez.

Son olarak izin alınması, işverenin iş sağlığı ve güvenliği, ücret, sosyal güvenlik, konaklama ve insan onuruna uygun çalışma koşullarına ilişkin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Yabancı çalışanı kayıt dışı, daha düşük ücretli veya haklarını talep edemeyecek bir işçi olarak düşünmek, hem hukuki hem etik açıdan kabul edilemez.

Yetkili başvuru kanalı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının e-İzin sistemi. Genel kriterler resmî sayfadan kontrol edilmeli; hukuki statü veya işin niteliği konusunda tereddüt varsa Bakanlık ya da yetkili danışmanlık üzerinden netleştirilmeli.

Yabancı işçi kolaylığı yerli çalışan için risk oluşturur mu?

Kamu politikasında yerli istihdamın korunması önemli bir hedef. Bu nedenle yabancı işçi temininde bazı işveren yükümlülükleri ve sayısal sınırlamalar bulunuyor. Özel istisnaların da kötüye kullanım riski var.

Üretici yalnızca işçi maliyetini düşürmek için daha düşük pazarlık gücüne sahip yabancı çalışan arıyorsa, sonuç sektörde ücretlerin baskılanması ve kötü çalışma koşullarının yayılması olabilir. Bu, işgücü açığını kapatmak için doğru bir kamu politikası değil.

Diğer taraftan bir fidanlık gerçekte nitelikli çalışan bulamıyor, işlerini zamanında yürütemiyor ve sipariş kaybı yaşıyorsa bütün başvuruları istisnasız katı bir kuralla değerlendirmek de üretime zarar verebilir.

Çözümün iki tarafı birlikte koruması gerekiyor: kanıtlanmış işgücü ihtiyacı bulunan işletmeye şeffaf değerlendirme, çalışan için eşit iş hukuku güvenceleri ve etkili denetim.

Özel kolaylık verilecekse koşulların işveren lehine düzenlenmesi tek başına yeterli değil. Çalışanın işverene bağımlılığının artması, izin uzatma veya işyeri değiştirme sırasında mağduriyet yaşaması, barınma ve ücret üzerinden baskıya maruz kalması gibi riskler de izlenmeli.

Hayvancılık kriterlerinde yurt dışından getirilen yabancı çalışanın ilk altı ay içinde başka işverene geçiş başvurusuna yönelik sınırlama bulunuyor; mücbir sebepler istisna. Böyle kurallar işgücünün istikrarını amaçlasa bile çalışanların korunması açısından ayrıca dikkatli değerlendirilmelidir.

Politika önerisi: Önce veriyi topla, sonra ölçülü istisna tasarla

Benim önerim, süs bitkileri sektörüne hayvancılık maddesinin doğrudan kopyalanması değil.

Önce SÜSBİR, Tarım ve Orman Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile üretim havzalarının birlikte yürütebileceği bir ihtiyaç tespiti yapılmalı. Bunun için her işletmenin gizli ticari bilgilerini yayımlamak gerekmez. İşletme büyüklüğü, kayıt türü, yıllık üretim, açık pozisyon sayısı, işe alım süresi, teklif edilen çalışma koşulları ve yerli işgücü arama çabaları anonim göstergelerle incelenebilir.

Ardından bölgesel ve meslek bazlı bir pilot değerlendirilebilir. Özellikle nitelikli budama, bitki çoğaltma, sulama sistemi işletimi ve büyük bitki sevkiyatı gibi işlerde gerçekten karşılanmayan ihtiyaç olup olmadığı ölçülmeli.

Kolaylık tanınacaksa bunun kötüye kullanılmasını önleyecek araçlar da birlikte tasarlanmalı: İşletme ve üretim kaydı, gerçek istihdam, yasal ücret, sigorta, güvenli çalışma ve uygun barınma koşulları, sınırlı sayı ve düzenli denetim.

Yabancı çalışan istihdamı üreticinin yerli işçi eğitimi, ücret politikasını iyileştirme ve makineleşme sorumluluğunu ortadan kaldırmamalı. Gardensel'de yayımladığımız Süs Bitkileri Sektörü Neden İşçi Bulamıyor? yazısında bu sorunları ayrıca ele aldık.

Şöyle bir yol izlenebilir: Belirli bir üretim bölgesinde işletmelerin açık pozisyonları ve gerçek işgücü ihtiyacı altı ay izlenir; yerli işgücünü bulmak için yapılan girişimler kaydedilir; ihtiyaç doğrulanırsa sınırlı süreli yabancı çalışan kolaylığı denenir; sonuçlar açık ve anonim biçimde raporlanır.

Bu yaklaşım, ihtiyacı ölçülmemiş bir sektöre sınırsız hak tanımaktan da bütün başvuruları aynı anda reddetmekten de daha savunulabilir.

Gardensel değerlendirmesi: Fark var, ama önce adını doğru koyalım

Resmî kriterlerin gösterdiği şey çok açık: Hayvancılıkta belirli işletmeler için tanımlanmış bir istihdam ve mali yeterlilik kolaylığı var. Süs bitkisi yetiştiriciliği adına aynı kapsamda yazılmış özel bir sektör düzenlemesi yok.

Bu bir mevzuat farklılığıdır. Fidanlıklarda yabancı istihdamının yasak olduğu anlamına gelmez. Ayrıca 2026'da yürürlüğe giren yasal kalış geçmişine dayalı genel istisna ve belirli statülerdeki mevsimlik iş muafiyetleri gibi yolların görmezden gelinmesi doğru olmaz.

İhtiyaçların farklı olması, her farklı muamelenin haksız olduğu anlamına gelmiyor. Ama iki tarımsal üretim kolundan birinin işgücü sorununa özel çözüm geliştirilip diğerinin aynı düzeyde değerlendirilmemesi, üreticiler açısından makul bir kamu politikası sorusu doğuruyor.

Hayvancılığın kolaylığını geri almak mı gerekir? Hayır. Asıl soru, süs bitkileri sektörünün karşılaştırılabilir bir ihtiyacı varsa bunun hangi nesnel veriyle ve hangi güvenli kuralla karşılanacağıdır.

Bir ülkede tarım yalnızca hayvan ve gıda bitkilerinden oluşmaz. Parklara dikilen ağaç, kentlerde kullanılan çalı, seradaki çiçek ve fidandaki yıllarca biriken emek de üretim ekonomisinin parçasıdır.

Fidanlıkların haklı talebi, “Bize de koşulsuz yabancı işçi verin” olmamalı. “İşgücü ihtiyacımızı aynı ciddiyetle ölçün; uygun çalışanı kayıtlı ve güvenceli biçimde istihdam edebilmemize imkân tanıyacak adil kriterler oluşturun” olmalı.

Sektör örgütlerinin de bu talebi yalnızca yakınmayla değil, sağlam veriyle savunması gerekir.

Kaynaklar ve mevzuat

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri, A/1–4, B/10 ve Ç bölümleri; 2026 güncellemeleri

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 12 Haziran 2025 yabancı çoban ve hayvan bakıcısı çalışma izni duyurusu

Tarım ve Orman Bakanlığı Hayvancılık Genel Müdürlüğü — 19 Haziran 2025 ortak çalışma açıklaması

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Mevsimlik çay ve fındık tarımı çalışma izni muafiyetleri, il ve süre şartları

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Geçici ve uluslararası koruma kapsamındaki yabancılar için çalışma izni muafiyet bilgi formu

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Çalışma izni ve muafiyet başvuru kılavuzları

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — e-İzin çalışma izni başvuru sistemi

SÜSBİR — 30 Ekim 2025 Ödemiş Süs Bitkileri ve Fidancılık Sergisi açılışı, işgücü açıklaması

Özgür Bahçeci — 12. yazı: Süs Bitkileri Sektörü Neden İşçi Bulamıyor?

Mevzuat ve yöntem notu (8 Kasım 2026): Burada karşılaştırılan hükümler, inceleme tarihindeki resmî çalışma izni değerlendirme kriterlerine dayanıyor. Genel değerlendirme istisnaları, özel sektör istisnaları ve mevsimlik çalışma izni muafiyetleri farklı düzenlemelerdir; birbirinin yerine kullanılamaz. İşletme örnekleri hukuki değerlendirmeyi açıklamak içindir, bireysel başvurunun kabul edileceğine ilişkin taahhüt değildir. Süs bitkileri sektörünün ülke genelinde kaç yabancı işçiye ihtiyaç duyduğuna ilişkin doğrulanmış bir ulusal açık kadro istatistiği bu araştırmada bulunamadı.