Çöven (Gipskrau / Gypsophile / Gypsophila / Sabunotu / Helvacıkökü / Saponaia officinalis)

Haziran-temmuz aylarinda beyaz çiçekler açan 50-60 cm yüksekliğinde çok dallı çok senelik kazık köklü otsu bir bitki. Yapraklari sapsız soluk yeşil renklidir. Çiçekler küçük pembe ve beyaz renklidir. Tohumlar küçük hemen böbrek şeklinde esmer renkli ve üzeri pürtüklüdür. Köklerinin dövülmesinden çöven elde edilir. Memleketimizde 27 kadar türü bulunur. Türkiye’de yetiştiği yerler; Orta ve Doğu Anadolu Kullanıldığı yerler; Bitkinin kullanılan kısımları kökleridir. Konya ve Beyşehir havâlisinde bu bitkiye dişi çöven ismi verilmektedir. İdrar söktürür. Terletir. Vücuda rahatlık verir. Kusturur ve balgam söktürür. Çöven köklerinde saponin reçine ve seker vardır. Eskiden beri temizleyici olarak lekeleri çıkarmak için kullanılır. Memleketimizde ve Yakın Doğu’da “tahin helvası” yapımında da kullanıldığı için buna helvacı çöveni ismi de verilmektedir. Bâzı yörelerimizde ve Kıbrıs’ta pişirilerek salamura edilen hellim tipi peynirin bozulmaması için suyuna çöven kökü bırakılır. Trakya bölgesinde çöven otundan “köpük helvası” ismiyle beyaz köpüksü helva yapılır.