Ynt: Trabzon hurmas? (Diospyros)

A?z? kama?t?rmayan Trabzon hurmas? ürettiler

Türkiye, ?srail'in iki kat? Trabzon hurmas? yeti?tiriyor ama bir kilo bile ihraç edemiyor. Avrupa pazarlar? ?srail'in elinde. Çünkü taa ?pek Yolu günlerinden beri Trabzon'da yeti?tirilen hurman?n a?z? kama?t?ran, kekremsi tad? bir türlü giderilememi?. ?imdi Türk firmalar? bunu ba?ard?. Bir de ihracat? ba?larsa, Avrupa marketlerinde kilosu 3 - 3.5 milyon liradan sat?lan Trabzon hurmas?ndan, Türkiye ilk kez para kazanacak

BÜLENT YARDIMCI

Trabzon hurmas?n? çok kimse bilmez, bilse de al?p yemez. Elma büyüklü?ünde ve portakal rengindeki bu meyvenin, ihtiva etti?i yo?un 'tanen' maddesinden dolay? yiyenin a?z?n? kama?t?rd??? ve kekremsi bir tad? oldu?u için tüketimi yayg?n de?il. ?yice olgunla??p yumu?ad??? zaman tatlan?yor, lezzetleniyor ama bu sefer de çok yumu?ay?p peltele?ti?i için be?enilmiyor. Tar?m firmalar? için 'a?z? kama?t?rmayan' Trabzon hurmas? yeti?tirmek bir meseleydi. Bunun için ürün geli?tirme projeleri yap?ld? ve sonunda üretildi.
Kesin kay?tlar olmamakla birlikte Trabzon hurmas?n?n Türkiye'ye ?pek Yolu kervanlar? ile geldi?i dü?ünülüyor. Çünkü bu meyvenin anavatan? Çin ve Kore. Uzmanlara göre ?pek Yolu'nun sonland??? limanlardan biri olan Trabzon'un bu meyveye ad?n? vermesinin nedeni, eski ça?larda deve kervanlar? ile getirilen ilk fidanlar?n Trabzon'da yeti?tirilip, ço?alt?lmas?. Tüm Anadolu'ya da buradan yay?ld??? için, ona 'Trabzon hurmas?' demi?ler.

Türkiye gen merkezi
?ngilizce'de ad? 'Sharone Fruit', 'Kaki' veya 'Persimmon.' Çin, Japonya, Kore, Brezilya ve ?talya gibi ülkelerde bol miktarda yeti?tiriliyor. Bu ülkelerde yeti?tirilen hurmalar yaln?zca yerel tüketime gitmiyor. Önemli bir uluslararas? ticareti de var. FAO kay?tlar?na göre 14 - 15 bin ton düzeyinde uluslararas? Trabzon hurmas? ticareti var ve yine FAO'ya göre ticareti her y?l düzenli olarak art?yor. Trabzon hurmas? ihraç eden ülkeler s?ralamas?nda ba?? ?srail çekiyor. Bu ülkeyi, Kore ve Japonya takip ediyor.
Belirtti?imiz gibi Türk Tar?m firmalar? için kekremsi tad? olmayan Trabzon hurmas? yeti?tirmek bir meseleydi. Bu konuda çal??an firmalardan Bursa'da kurulu Alara Tar?m, yeni çe?it fidanlarla, a?z? kama?t?rmayan Trabzon hurmas? üretimi için yeni tip fidanlarla üretime geçiyor.
Türkiye'nin meyve türlerinden pek ço?unun gen merkezi oldu?unu hat?rlatan Alara Tar?m yöneticisi Yavuz Taner, "Ülkemizin gelecek vaadeden meyve türlerinden biri de Trabzon Hurmas?d?r" diyor ve ?unlar? söylüyor;
"Trabzon Hurmas?, Türkiye'de a??rl?kl? olarak güneyde Hatay ve çevresinde, kuzeyde ise orta ve do?u Karadeniz bölgesinde yeti?tiriliyor. Asl?nda ülkemizin hemen her yerinde Trabzon hurmas?na rastlamak mümkün. Bizde yeti?en çe?itler kekremsi bir tada sahip oldu?u için bu meyvenin üretimi ve tüketimi yayg?nla?m?yor. Biz yurtd???ndan getirdi?imiz yeni çe?itlerin fidanlar?n? yeti?tirmeye ba?lad?k. Uluslararas? pazarda talep gören bu yeni çe?itlerle üretimi art?r?p ihracat yapmak istiyoruz."
Alara Tar?m, üretimi art?rmak amac?yla bir "Trabzon Hurmas? Entegrasyon Projesi" haz?rlam??. 2001 y?l?nda ba?layan bu proje kapsam?nda üretilen yeni çe?it meyve fidanlar? 2004 y?l? sonbahar?nda çiftçiye da??t?lacak. Toprak yap?s?na göre dönüme 30 - 40 adet fidan dikilerek verimli Trabzon hurmas? bahçesi yeti?tirilebilecek.
Bu çe?itlerin meyvesinde, kekremsi tad? veren tanen maddesi olmayacak. Yola dayan?kl? sert bir meyve veren bu çe?itlerin raf ömrü de uzun olacak. Alara, satt??? fidanlarla bahçe olu?turanlara teknik bilgi deste?i de verecek ve bu bahçelerde yeti?en meyveleri sat?n alarak yurtd???na ihraç edecek.

?srail'le rekabet
Yavuz Taner'in verdi?i bilgiye göre, Türkiye'de 10 - 15 bin ton Trabzon hurmas? yeti?tiriliyor ancak hiç ihracat yap?lam?yor. Çünkü, Türkiye'de yeti?en çe?itler çok fazla tanen maddesi ihtiva etti?i için kekremsi bir tada sahipler. Bu nedenle ihracat ?ans?m?z yok.
"Ama" diyor Yavuz Taner, "Bizim da??taca??m?z çe?itlerin tad? böyle de?il. Bu çe?itleri elma gibi yiyebilece?iz. Tadlanmalar? için yumu?amalar?n? bekleyemeyece?iz. Böylece hem yurt içi tüketim hem de d?? sat?m artacak. Bu çe?itleri yeti?tiren çiftçi iyi bir gelir elde edecek."
Yavuz Taner'in verdi?i bilgiye göre, üretimde ilk be? ülke aras?na giremeyen ?srail, Trabzon hurmas? d?? sat?m?nda dünya birincisi. Türkiye'den bile daha az miktarda meyve yeti?tiren ?srail'in, bu konuda nas?l dünya birincisi oldu?u sorusuna ise Yavuz Taner ?u cevab? veriyor:
"Ulusararas? öneme sahip olan bu meyve Türkiye'de sahipsiz kalm??. Üzerinde çal???larak geli?tirilmemi?. ?srail ise dünya pazarlar?n?n istedi?i çe?itlerle kurdu?u bahçelerde üretim yaparak dünya birincisi olmu?. Türkiye ise ?srail'in iki kat? üretim yap?yor ama bir kilo bile ihraç edemiyor. Bu meyveyi bol miktarda yeti?tiren Kore, Japonya ve Brezilya gibi ülkeler Avrupa pazar?na uzak. ?srail, pazara yak?nl?k avantaj?n? iyi kullanarak pazar? ele geçirmi?. Türkiye, bu i?e önem verirse Avrupa'n?n bir numaral? Trabzon hurmas? tedarikçisi olabilir ve iyi para kazan?r. Kas?m ay?nda toplanan meyveler nisan ay?na kadar depolarda muhafaza edilerek ihraç edilebilir. Böylece Türkiye'nin k?? aylar?nda gerileyen ya? meyve ihracat? canlan?r."
Bugüne kadar izlenen yanl?? tar?m politikalar? nedeniyle Türkiye'nin ürün deseninin bozuldu?unu savunan Yavuz Taner, yeni tür ve çe?itlerin yeti?tirilmesi gerekti?ini belirtiyor. Baz? tar?m ürünlerinde arz fazlas? olan Türkiye'nin baz? tar?m ürünlerini de ithal etti?ini hat?rlatan Taner, bu dengesizli?in yanl?? destekleme politikalar?ndan kaynakland???n? savunuyor.

Y?lda 10 milyar dolar ihracat
Bugün, Türkiye'nin y?lda 1.5 milyon ton dolay?nda ya? sebze - meyve ihraç ederek 500 milyon dolar kazand???n? belirten Taner, "Bu gelirin y?lda en az 10 milyar dolar olmas? gerekir ve olabilir de" diyor ve devam ediyor:
"Türkiye, yeni tür ve çe?itlerle ürün desenini zenginle?tirmeli. Özel firmalar?n yan? s?ra il tar?m müdürlükleri, il özel idareleri, valiler, kaymakamlar bu konuda çal???yor. Sebze - meyvenin geliri tah?l gelirinin 10 kat?. Türkiye sebze - meyve ihracat?na önem vererek zenginle?ebilir. Bunun iki güzel örne?ini kiraz ve kara incirde ya??yoruz. 'Ziraat 900' çe?idi Anadolu kiraz? ve kara incirimiz Avrupa'da kap???l?yor. Pazara mal yeti?tiremiyoruz. Alara, kiraz ihracat?nda Avrupa birincisi kara incirde ise dünya birincisi oldu. Biz, Trabzon hurmas?nda da böyle bir talep patlamas? olaca??na ve pazar liderli?ini ele geçirece?imize inan?yoruz."

Tütünü, çay?, f?nd???, pancar? b?rak, Trabzon hurmas?na bak
Ba?ta tütün olmak üzere f?nd?k, çay ve ?eker pancar?ndaki üretim fazlas?ndan kurtulmak için alternatif ürünler arayan Türkiye için, Trabzon hurmas? uygun bir seçenek olarak dikkati çekiyor. Çünkü, tütün, çay, f?nd?k ve pancar yeti?en topraklara uyum sa?layan Trabzon hurmas?n?n iyi bir pazar? var. Pazar?n talep etti?i çe?itleri yeti?tiren çiftçi, yurt içinde ve yurtd???nda sat?? s?k?nt?s? çekmiyor.
Topra??n özelli?ine göre 5 x 5 veya 6 x 6 metre aral?klarla dikilecek 30 - 40 fidanla olu?acak bir Trabzon hurmas? bahçesinde verim üç ya??nda ba?l?yor. 6 - 8 ya??nda ortalama 4 - 5 bin kilo meyve al?nabilen bir dönüm bahçenin geliri, f?nd?k, tütün, pancar, bu?day, arpa vb. tar?m ürünlerinin gelirini kat kat a??yor.
Avrupa marketlerinde tane ile sat?lan Trabzon hurmas?n?n kilosu 1.5 - 2 euro'ya geliyor. Avrupa'da perakende kilosu bizim parayla 3 - 3.5 milyon lira dolay?nda olan Trabzon hurmas?n?n ?stanbul marketlerindeki kilo fiyat? ise 1.5 milyon lira dolay?nda.

Ürün deseninin de?i?mesi gerek
Türkiye tar?m?, uzun y?llar süren yanl?? destekleme politikalar? yüzünden ç?kmaza girdi. Her y?l trilyonlar harcayarak yap?lan destekleme sonucunda tüketemedi?imiz, ihraç edemedi?imiz ?eker, çay, f?nd?k ve tütünleri koyacak depo bulamazken soya, m?s?r, ya? ithalat? için milyonlarca dolar harcamaya ba?lad?k.
Türkiye, en k?sa zamanda ?eker pancar?, tütün, f?nd?k ve çay üretimini azaltarak m?s?r, soya ve ya?l? tohum üretimini art?rmal?. ?eker pancar?, tütün, f?nd?k, çay tar?m?n?n desteklenmesi için harcanan parayla kakaolu, ?ekerli, sütlü ve unlu mamuller ihraç eden g?da sanayi desteklenmeli. Bo?a giden bu paralarla kiraz, kara incir, Trabzon hurmas?, nektarin, kivi, ceviz, kestane, ?hlamur, hayvan pancar?, fi?, yonca, korunga üretimi art?r?lmal?.
Bahçede, tarlada d?? pazarlar?n istedi?i çe?itlere yönelirsek, bugün 500 milyon dolar olan ya? sebze - meyve ihracat?m?z 10 milyar dolara ç?kabilir.